Kez kelgen jekpe-jek sport túriniń erejesin alyp qaraıtyn bolsańyz, báriniń de negizgi maqsaty – saıys alańynda qorǵana júrip qarsylasyn jeńý. Qazirgi tańda jekpe-jek – barlyq elde bar sport túri. Máselen, qazaqta – kúres, japondarda – dzıýdo, djıý-djıtsý, koreılerde – taekvondo, serým, ázerbaıjanda – polesh, aıta berseń uzyn-sonar bolyp kete beretin bul sport túrleri jer-jahanǵa ózindik fılosofııasymen jáne etıkasymen keńinen tanyldy.
Al sambonyń tarıhyna zer salar bolsaq, negizi eń alǵash KSRO-da qalanǵanyn baıqaımyz. Sondaı-aq bul sport salystyrmaly túrde barlyq jekpe-jek ónerine jatatyn saıystardyń ishindegi eń jasy sanalady. Sóıtip, halyqaralyq sport uıymy sambony 1938 jyldyń 16 qarashasynda resmı bekitti. Túptep kelgende, sambonyń maǵynasy «ózińdi qarýsyz qorǵaý» degendi bildiredi.
Elimizde bul sport 1950-60 jyldardan bastap damı bastady. Az ýaqyttyń ishinde sambo kúresinen qazaq balýandary aýyz toltyryp aıtarlyqtaı tabystarǵa qol jetkize bastady. Tipti, qyzdarymyz da jaqsy kórsetkishterge jete bastady.
Osyndaı jekpe-jek túrin kásip etip, talaı belesterdi baǵyndyrǵan qazaq qyzdarynyń arasynda leıtenant Gúljan Tókenqyzynyń shoqtyǵy bıik. Áskerge 2010 jyldyń qarashasynda kelgen Gúljan bastapqyda qyzmetker retinde jumys istep, óziniń kásibı biliktiligin kórsetken soń, Almaty garnızonyndaǵy áskerı polısııa basqarmasyna 2012 jyly áskerı qyzmetke shaqyrylady.
Sportqa kelý sebebin bala kezdegi armanymen ushtastyrǵan ofıser jekpe-jek óneriniń qyr-syryna 14 jasynda qanyǵa bastaǵan. Alǵashynda sambo sportyn qyz balaǵa jat dep qabyldaǵan ákesi Gúljannyń jekpe-jek túrimen aınalysýyna qarsy bolǵan. Degenmen keıinnen qyzy jetistikke jete bastaǵan soń, ákesi onyń tabandylyǵyn moıyndap, «árqashan jolyń ashyq bolsyn», dep aq batasyn beripti.
Gúljan sportqa kesh kelse de, az ýaqyttyń ishinde úzdikter qatarynan kórinip, úlken jetistikterge qol jetkize bastaǵan. 2002 jyly sportqa kelgen keıipkerimiz tórt jyldan soń Qazaqstan ulttyq qurama komandasynyń qataryna alynyp, álemdik jarystarda da el namysyn qorǵaı bastady. 2006 jyly sambodan el chempıony atanyp, sol jyly Azııa chempıonatynda kúmis júldege qol jetkizdi. Sonymen qatar Máskeýde ótken álem chempıonatynda úzdikter qatarynan kórinip, qola júldeni qorjynǵa saldy. Osylaısha, sanaýly jyldyń ishinde «Sambodan sport sheberi» degen abyroıly ataqqa ıe boldy.
Otbasynda ákesinen, aǵasynan batyldyqty, anasynan meıirimdilikti boıyna sińirip ósken júrekti qyz munymen toqtamaı, áskerde de talaı jarysqa qatysyp, jetistikterge jetip júr.
Áńgime barysynda Gúljan atasynyń Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysyp, «Qyzyl Juldyz» ordenin ıelengenin aıtty. Aǵa serjant áskerı sheninde soǵysqan atasyn maqtan tutatynyn, úıde kóp medali bar ekenin tilge tıek ete kele: «Otan qorǵaý kásibin tańdaýym da atamnan, aǵamnan daryǵan bolsa kerek», dedi ol.
Gúljan – eki qyz ben bir uldyń anasy. Joldasy da – áskerı qyzmetshi. Ádettegi áskerıler sııaqty bul otbasy da garnızonnan garnızonǵa talaı ret kóshkenin aıtady. «Áskerı qyzmet sonysymen de qyzyqty», deıdi keıipkerimiz.
Salamatty ómir saltyn ustanyp, jarystardan ozyp, úzdik dep tanylyp júrgen Gúljan – búginde Áskerı polısııanyń betkeustar ofıseri.
«Áskerı qyzmetshi bolǵan soń áskerı qyzmet jarǵysynda jazylǵandaı, salamatty ómir saltyn ustanyp, saptyq turǵyda jınaqy bolýyń kerek, – dep Gúljan jarystardaǵy jetistikterine toqtala ketti. – Shańǵy tebý, júzý, atý syndy saıystarda jetistikterge jettim. Áskerı polısııa bas basqarmasy meniń sporttyq jeńisimdi joǵary baǵalap, jaqynda alǵashqy ofıserlik shen – «leıtenant» ataǵyn berdi. Áskerı polısııa basqarmasyna sol úshin alǵysymdy aıtamyn».
Áskerı qyzmet – memlekettik qyzmettiń erekshe túri. Joldasy ekeýi de áskerı qyzmetshi bolǵan soń, tańnyń atysy, kúnniń batysy jumysta. Mundaıda enesiniń kómegi erekshe ekenin atap, rızashylyǵyn bildirgen sportshymyz óziniń de sportpen aınalysyp, áskerde jarystarǵa qatysyp júrgeni sol kisiniń arqasy dedi.
«Keshegi sportshy nemese búgingi sportshy» degen túsinik joq ekenin mysalǵa keltirgen balýan júzýden, atýdan, shańǵy tebýden ótetin jarystarǵa qatysyp júrgenin minezden dep túsindiredi. «Minezsiz sportshy jeńiske jete almaıdy. Áıtpese bul sport túrleriniń bárin áskerge kelip úırendim» deıdi.
Jekpe-jek sportynan qazaq eliniń atynan shyǵyp, Kók týymyzdy jelbiretip júrgenderdiń árbirine jankúıer Gúljan áli de sporttyń sambo, dzıýdo, kúres syndy túrlerin jıi qadaǵalap otyratynyn aıtty.
Aıtpaqshy, ol djıý-djıtsý aralas jekpe-jeginen de tatamıge shyǵyp, 2008 jyly el chempıony atanǵan. Sol jyly Bishkek qalasynda ótken Azııa birinshiliginde úshinshi oryn enshilepti.
Jýyrda ǵana Qarýly Kúshter arasynda ótken XIII spartakıadada júzýden birinshi oryn alyp, áskerı polısııa qorjynyn altyn medalmen tolyqtyrǵan.