Fýtboldan ótken osy álem chempıonaty nesimen erekshelendi, nendeı órnek-ónegesimen este qalmaq? Brazılııadaǵy fýtbol alamanynyń taǵylymdary qandaı bolmaq? Búgingi álem fýtbolynyń jetken bıigi qandaı? Mine, biz osy suraqtardy qazaq fýtbolynyń ardageri, Qazaqstan Fýtbol federasııasynyń vıse-prezıdenti Seıilda Baıshaqov pen qazaqtyń tuńǵysh sport kommentatory Sultanǵalı Qarataıulyna qoıǵan edik.
S.Baıshaqov: – Bul chempıonattyń negizgi bir ereksheligi, ol fýtboldyń otanynda, fýtbol koroli Pele nebir ǵajaıyp oıyn órnegin kórsetken elde ótti. Oǵan álemniń eń myqty komandalary jınaldy. Olardyń qaı-qaısysy da ózin eshkimnen kem sanamaıtyn, júldeli oryndardan bári de úmitker saıypqyrandar ǵoı. Qalaı bolǵanda da, álem chempıonatynyń deńgeıi asa bıikten kórindi. Basty sıpattardyń birin aıtsaq, ásirese, Ońtústik Amerıkadan myqty komandalar sheberlenip ósip shyqqandyǵy baıqaldy. Ekvador, Kolýmbııa, Kosta-Rıka sııaqty. Olar eshkimge jalyn sıpatpaı, arqyraǵan áıgili komandalardan bir de kem emestigin kórsete bildi. Klýbtary dúnıejúzi fýtbolynyń yǵaı men syǵaıyn jınaǵan, álem jáne Eýropa chempıony Ispanııa, bekzat fýtbolmen atoılaǵan Anglııa, Ronaldý sııaqty has júırigi bar Portýgalııa komandalary alǵashqy kezeńnen óte almaı qaldy. Álem elderindegi fýtboldyń jalpy deńgeıi teńesip qalǵandyǵy kózge urdy. Buryn júldeli oryndarǵa komandalardyń shekteýli belgili bir toby ǵana úmitker bolsa, bul joly jeńimpazdyq tájge qol sozǵandardyń sany áldeqaıda kóbirek boldy.
Aıtalyq, afrıkalyq Aljır komandasyn chempıon atanǵan Germanııanyń ózi jeńýge shamasy jetpedi. Sondyqtan, osy jolǵy álemdik dop dodasy óte qyzǵylyqty ári tartysty ótti dep oılaımyn. Germanııa men Brazılııa arasyndaǵy oıyn mıllıondardyń nazaryn aýdardy. Álbette, brazılııalyqtardyń oısyraı jeńilýi jankúıerleri úshin úlken qasiretpen para-par. Olar óz úıinde oınady. Tipti, Qazaqstan quramasynyń ózi Germanııada oınaǵan kezde óz qaqpasyna úsh doptan artyq salǵyzǵan joq-tyn. Budan, árıne, barshaǵa kóztanys Brazılııa fýtbolynyń deńgeıi azyraq tómendegeni seziledi. Álemge áıgili brazılııalyq sańlaqtar bolmaıtyn bir qatelikter jasaǵany sonshalyq, solardyń árqaısysy olardyń qaqpasyna qarymta soqqymen, golmen aıaqtalyp otyrdy. О́z saıypqyrandaryna brazılııalyqtar sonshama senip edi. Biraq olar úmitti aqtaı almady.
Fınalda ǵajap oıyn boldy dep oılaımyn. Ony barlyq jankúıer kórdi, qadaǵalady. Chempıonattyń úzdik oıynshysy tanylǵan argentınalyq Messı kórermenderge kóp qýanysh syılady. Al Germanııanyń jeńiske, chempıondyq tájge jetýi óte zańdy. Ol, sóz joq, osy álemdik fýtbol dodasynyń eń myqty komandasy. Bul elde balalar men jasóspirimder fýtbolyn damytýǵa úlken kóńil bólinedi. Germanııa komandasynyń álem chempıony atanýyna bul jaıdyń da úlken septigi tıip otyrǵany anyq. Biz balalar fýtbolyn damytý oraıynda Germanııamen memorandýmǵa qol qoıdyq. Bolashaqta Qazaqstan fýtboly da álemdik bıik belesterge kóteriledi dep seneıik.
S.Qarataıuly: – Bul chempıonat nesimen erekshelendi deısiz ǵoı. Dúnıejúziniń kóptegen elderinde fýtboldyń sheberlik deńgeıi óskendeı sıpaty baıqaldy. Buǵan ońtústikamerıkalyq Kosta-Rıka quramasynyń oıyny dálel. Al Afrıkadan osy tujyrymǵa Aljırdi de qosar edim. Bul chempıonatta Latyn Amerıkasy men Eýropa komandalarynyń básekelestigi burynǵydan da órshı túskendigi sezildi. Brazılııa, Argentına jáne basqa adýyndy fýtbol derjavalary Eýropa fýtbolyna tótep bere almady. Irgesi sógildi. Endi álem fýtbolynda Eýropa ústemdik qurady dep oılaımyn.
1966 jyly London chempıonatynda tuńǵysh ret ázerbaıjandyq tóreshi Topık Bahramov aqtyq oıynda qazylyq etip, altyn ysqyryqpen marapattalyp edi. Bul musylman elderindegi alǵashqy úderis bolyp kóringen. Osy joly О́zbekstannan barǵan Rafshan Irmatov irikteý syndarynda tóreshilik etti. Mundaıda: «Iаpyraı, qazaq tóreshileriniń esimi álemdik chempıonatta qashan shyǵar eken?» dep oıǵa qalady ekensiń.
Ispanııa, Italııa, Portýgalııa, Fransııa, Anglııa quramalarynyń toqymy erte sypyrylǵany ókinishti-aq. Aqtyq synda Germanııa da, Argentına da ózderine tán sheberlik deńgeıde oıyn kórsete almaǵan sııaqty. Olar óte saq oınady.
Men sport kommentatorlarynyń biliktilik deńgeıine erekshe nazar aýdaryp otyrdym. 2010 jylǵy chempıonatta Ashat Saǵynaev erekshe kózge túsip edi. Bul joly da ol maqtarlyq dárejedegi reportaj júrgizdi. Endi oǵan Erjan Kóshkinbaevtyń qosylǵanyna qýanamyn. Fýtbol jankúıerlerine qaltqysyz qyzmet kórsetken «Qazaqstan», «Evrazııa» arnalarynyń ujymyna dán rızamyn.
– Áńgimelerińizge rahmet.
Jazyp alǵan
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty.