Basqa jaqty bilmeımiz, Almatyda adam senbeıtin jaǵdaı. Teatrǵa bılet tabý qıyn, spektakldiń bári anshlagpen júredi, zal aýzy-murnynan shyǵyp otyrady. Spektakl bolatyn kúni kórermenniń kassaǵa kele salyp, bıletti ala salyp, oryn taýyp otyra salýy armanǵa aınalǵan. Keıbir spektaklge aı buryn qamdanbasań, kassa bitken jylan jalaǵandaı, bıletter áp-sátte satylyp ketedi. Buǵan ara-tura shetelden gastrolge keletin álemdik deńgeıdegi teatrlardyń áıgili qoıylymdaryna kórermenniń 50-60 myń teńgege bılet tappaı Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatrynyń aldynda seńdeı soǵylysyp júretinin qosyńyz.
«Halyq soǵystan soń as ishpese de, ash bolyp júrip te, teatr qoıylymdarynan qalmaıtyn», «aıaǵyna kıip júrgen etigin, qolyndaǵy bólkesin bıletke aıyrbastaıtyn», «teatrdyń esigin buzyp, syndyryp kirdik» degendi jasy úlken aǵa býynnyń áńgimelerinen estip qalǵanda, ár qoıylymnan samsaǵan sarbaz ben mektepten qýyp ákelgen oqýshylardy ǵana kóretin adam osy áńgimeniń bárin ertegi sekildi qabyldaıtyn. Ýaqyty, aqshasy bola tura, árnárseni syltaýratyp óner oshaqtarynan syrt júretin adamdardyń jeke tulǵalyq qasıetiniń jáne rýhanı ósý mádenıetiniń aıaqasty oıana qalyp, kúrt beleń ala bastaǵan bul ne «bým»?
Bılet tappaı qaqtyǵyp júrgen el tek teatrdyń aldynda ǵana emes. Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner mýzeıiniń kassasy aldynda da kún saıyn osy kórinis. Sol turǵannyń bári óner dese, ishken asyn jerge qoıatyn jankeshti jankúıer bolsa qanekeı, shylbyrdaı shubatylǵan kezekte turǵan jastardyń deni qylqalam qudiretin tereń túsingendikten saǵattar boıy tabandylyq tanytyp tur degenge, eshkim de senbes. «Mýzeıge jylyna, aıyna neshe ret kelesiz?» dep aýdıtorııa algorıtmin anyqtaý úshin saýalnama júrgizip jiberse, ıin tiresken kóptiń ishinde birde-bir ret mýzeıdiń esigin ashyp kórmegen adamnyń da bar ekenine bás tigýge bolady. Almatynyń barlyq mýzeıinde mádenı tutynýshy tarapynan mundaı suranys kúnde bola qoımas, biraq burynǵy ahýalmen salystyrǵanda, tamyryna qan júgirgen. Buryn-sońdy bolmaǵan bul qyzyǵýshylyq qaıdan, qalaı paıda boldy?
Ár adam jaınap turǵan mynaý jaryq álemge mýzeıdegi shedevrlerdiń ózeginde móltildep tunǵan ásemdiktiń kózimen qarasa, jer beti sumdyq pen soraqylyqtardan arylar ma edi. Jan-jaǵynyń bárin sýyq qarmap, jalǵyzsyrap, jan dúnıesi azynaı bastaǵanyn sezgen adamdar beısanaly túrde rýhanı jetilgisi keledi, ishki túısigimen jylylyq izdeıdi. Pandemııa kezinde uzaq ýaqyt oqshaýlanyp, ońashalanyp qalǵan adamǵa óziniń álemniń bir bólshegi ekenin, al ómir degen – qozǵalys, adamdarmen qarym-qatynas, alý, berý, júrý, kórý, qatelesý, qýaný, túısinip, túsiný ekenin sezingenniń ózi bir baqyt. Jansyz ekran arqyly, onlaın pishinde emes, túrin kórip, janynda turyp, tynysyn, kóńil kúıin sezinip, daýysyn estip, tup-týra ózimen tikeleı baılanys jasaǵanǵa jetpeıtinin túsindi. Adam – áleýmettik jaratylys ıesi, oǵan ortasyz, qaýymsyz tirshilik keshý múmkin emes. Mýzeı men teatrda buryn-sońdy bolmaǵan nópirdi kórip júrip, olardyń túısigimen ashqan sol jańalyǵyn jurttyń mol shoǵyry qamtylǵan mádenı oryndardy jaǵalap, rýhanı nári shúpildegen maǵynamen toltyra túskisi keletinin ańdadyq. Kóńilindegi myń suraqtyń bireýiniń ǵana jaýabyn tapsa da, bul adamǵa qanshama qanaǵat sezimin syılaıdy. Qorek izdep, ashyrqanǵan júdeý rýh nár alyp, rahattanady.
Mýzeıde munsha adamnyń júrýine qundy jádigerlermen qajetti mólsherde tanysýǵa múmkindik beretin 3d pishini de óz áserin bermeı otyrǵan joq. Kelgen jastar sýret týyndysynyń janynda selfı jasap, máz. Meıli. Búgin sýretke tússe, erteń maǵynasyn uǵady. Bul da ýaqytty kóńildi ári qyzyq ótkizýdiń bir tásili. Bastysy, mýzeıge aparatyn joldy bilgeni, nıeti, tanysqany.
Mádenıet mekemelereniń basyna ornaǵan mundaı múmkindik kúnde týa bermeıdi. Osy ýaqytqa deıin «el teatr men mýzeıge barmaıdy» deıtin jany siri steorotıp ómir súrip keldi. Ol syndy. Teatr men mýzeıge adam tartý úshin qandaı amal-ádis oılastyrylmady deseńizshi? Biri oń nátıjesin berdi, biri omaqasyp, «bir rettikten» ári asa almady. Endi mine, ǵaıyptyń kúshi aıdap ákelgen aýdıtorııamen júıeli jumys isteýdiń taptyrmas sáti týdy. Osy sátti ustap, kelýshiniń óresin kóterip, óner ónimin qoǵamǵa «saýdalaı» biletin mamandarǵa qoldaý bildirip, áreń qol jetkizgen deńgeıdi ýysta ustap turýdyń bir tetigi «mádenıet marketıngi» deıtin máseleni nazarǵa alatyn kezdiń jetkenin ýaqyt rastap otyr. Uzaq júrip, ańsap kútken múmkindikten qapy qalsaq, kimge ókpeleımiz?