Ultty uıystyrǵan Ulytaý

Jańa isti bastaý, qordalanǵan máse­le­lerdiń sheshimin tabý ońaı emestigi tú­sinikti. Bul rette oblys ákimi Berik Áb­di­ǵalıuly bastaǵan basshylyqtyń óńirdi damytýdyń keshendi baǵdarlamasyn ázirlep, Úkimette qorǵap, Prezıdenttiń qol­d­aýyn ıelenýi óńir kelesheginiń kil­ti ispetti.

О́ńirdegi eń basty másele – joldyń jaǵ­daıy. Ásirese Jezqazǵan – Qyzyl­or­da kólik jolynyń 208 shaqyrymyna qa­tysty túıin bul joldy halyqtyń saryla kútip otyrǵanyna qaramastan, áli tarqamaı tur. Jezqazǵan – Qaraǵandy, Ulytaý – Arqalyq joldaryn jóndeýdi jedeldetpeı Ulytaý óńirin damytý óte qıynǵa soǵady.

Ras, oblystyń ishki joldaryn jón­deý­ge bıyl 2,9 mlrd teńge qarajat qaras­tyrylyp, kópten tozyǵy jetken aýyl­aralyq joldar jańaryp jatyr. Munyń syrtynda árbir qalada, kentter men aýyldardaǵy kóshe boıy joldaryn jańalaýǵa da ádettegiden kóbirek kóńil bólinýde. Munyń bárin halyq oń baǵalap otyr.

Jol jaqsarsa, qatynas ta jaqsarady. Qazir Jezqazǵan – Erálıev – Jańaarqa, Jezqazǵan – Jáırem – Qarajal, Jez­qaz­ǵan – Sarysý avtomarshrýttary is­ke­ qosylyp, halyqtyń qatynasyna qo­laı­ly jaǵdaı jasaldy. Buryn eldiń óza­ra qatynasy poıyzdyń júris-tury­sy­na ǵana táýeldi edi. Aıtpaqshy, Jez­qaz­ǵannyń basqa óńirlermen poıyz qa­tynasy da jaqsara tústi. Aıtalyq, bu­ryn­ Almatyǵa aptasyna eki-aq ret jolaý­­shylar poıyzy qatynaıtyn bolsa,­ qa­zir kúnara «Talgo» zyryldap tur.

Jańa oblysty aıaǵynan nyq turǵyzý maq­satynda Úkimet tarapynan barynsha­ qol­daý kórsetilip jatyr. Qandaı eń bas­ty ózekti máseleler bar, olarǵa tıis­ti qarjy bólinip otyr. Úıtas-Aıdos stan­sa­sy­nyń 2-deńgeıin kóterý úshin 8,4 mlrd teń­ge qarajat bólindi. Qazir munda qar­qyn­dy jumys júrip jatyr. Bıylǵy jyl­ sońyna deıin oblys boıynsha quny 10 mlrd teńge turatyn 79,9 shaqyrymdy qam­tıtyn sý jelileri salynyp nemese­ kúr­deli jóndeýden ótetin bolady. Jez­qaz­ǵan jylý-elektr ortalyǵynyń qa­zan­­dyqtaryna kúrdeli jóndeý júr­gi­zý de, jylý júıelerin jańalaý da ke­rek. Oblys ortalyǵynda sý, jylý qu­byr­la­ryn­ tolyqtaı jańartylyp jatyr.

Osy zamanǵy arhıtektýra je­tis­­tikterin paıdalaný arqyly jańa ǵımarattar, tur­ǵyn úıler salý baǵy­tyn­da da tıisti jobalar joq emes. Jez­qaz­ǵan, Sátbaev qa­lalary men Jańaarqa aý­danynda bar­lyǵy 3 myń páterlik úı qu­ry­lystary júrgi­ziledi.

Oblystyń ashylýy áleýmettik sala­ǵa­, mádenı ómirge sony serpin ákeldi. Aı­ta­lyq, áli de bolsa jetimsiz tustary kóp eken­digine qaramastan, densaýlyq saqtaý sala­syna jylt etken jaryq sáýleler túse bastady. Mysaly, sanavıa­sııa qyzmeti jolǵa qoıyldy. 463 mln teńgege 12 rea­nomobıl alynyp, oblystyq «Jedel járdemge» berildi. Qazirgi kez­de kóptegen emdeý mekemesine kúr­de­li jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Medı­sınalyq qyzmet sapasyn jaq­sar­ta túsý maqsatynda densaýlyq saq­taý mekemelerin eń ozyq úlgidegi qu­ral-jabdyqtarmen qamtamasyz etý maq­satynda 1,6 mlrd. teńge kóleminde qara­jat­ bólindi.

Ulytaý tehnıkalyq ýnıversıtetin ashý týraly sheshim Úkimet tarapynan qol­­daý tapty. Ýnıversıtet kanadalyq árip­­testermen birlesip ashylmaq. Bir atap aıtarlyǵy, Ulytaý ýnıversıtetin bitir­gende qos dıplom alyp shyǵý múm­kin­digi bar.

Ulytaý – týrızmdi damytýǵa óte qo­laı­ly óńir. Munda tarıhı oryndar óte kóp. Biraq týrısterge qolaıly jaǵdaı tý­dyratyn ınfraqurylym joqtyń qasy. Joshyhan kesheni paıdalanýǵa berilgeli qyzyǵýshylyq tipti arta tústi. Joldyń nasharlyǵy, qyzmet kórsetý sapa­synyń tómendigi týrızmniń keń qul­a­shyn jazdyrmaı otyr. Oblys tek byl­tyrdan beri ǵana bul máselelermen shyn­dap aınalysa bastady.

Oblystyń Ulytaý jáne Jańa­arqa aýdandary negizinen aýyl ­sha­rýa­shylyǵymen aınalysady. Oblys óki­nishke qaraı, óz-ózin azyq-túlik ónim­derimen qamtamasyz ete almaı otyr. Ázirge 1,8 mlrd teńgeniń 5 ınves­tı­sııa­lyq­ jobasy qolǵa alyndy. Biraq bul kó­ńil kónshite qoımaıdy. Jumys óte qıyn júrip jatyr. Kartop, jýa, sábiz, qyryq­qabat ósirý baıaý qolǵa alynyp otyr. Iаǵnı atalǵan ónimder ázirge aımaqqa buryn­ǵy­synsha syrttan jetkizilip jatyr.

Oblystyń terrıtorııasy úlken, biraq halqynyń sany az. Bul da – jańa oblys úshin kádimgideı problema. Son­dyq­tan da halyqty turaqtandyrý, bas­qa óńirlerden mamandardy tartý qa­jet. Jastardy bul óńirge tartýdyń bir amaly olarǵa arnalǵan «Ulytau Zhastary» baǵdarlamasynyń shyǵýy. Bul baǵ­dar­lama aıasynda jastarǵa baspanaly bolý úshin «Otbasy banki» arqyly je­ńil­de­til­gen­ nesıe berilýde. Bul maqsatta oblys bıýd­jetinen jyl saıyn 500 mln teńge bólin­bek.

Álem­dik naryqqa dendep engen, baı táji­rıbesi bar «Qazaqmystyń» jobalary­ jet­kilikti. Sonyń biri – quny 7 mlrd teń­gelik geologııalyq klaster. Mundaı klas­ter álemniń bes elinde ǵana bar eken. Bul – «Qazaqmystyń» fabrıkalary men zaýyt­taryn shıkizatpen qamtamasyz etetin joba.

Jyl muǵdaryndaǵy atqarylǵan jumys­tardy bastapqy bastamalar dep qana baǵalaǵan abzal. Eń bas­ty­sy, oblys ornyna keldi. Jergilikti jurt­ bul úshin Prezıdentke dán rıza. At ústindegi azamattar da qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. Baǵdarlamalar túzip, birtin­dep iske asyra bastady. Múmkin baıaý­lyq basym bolar, jumysty shırata túsý kerek shyǵar. Bári de múmkin. Halyq óz aza­mattarynyń ynta-yqylasyn kó­rip­, sezinip júr. Al nıet, ynta bar jerde oıǵa alǵan nárse oryndalmaı qal­maı­­dy. Qazirgi bastapqy bastamalardy ke­­mel keleshektiń kepilindeı kóretinimiz de sondyqtan.

Jumyssyzdyq deńgeıin tómendetý maqsatynda 1 495 jańa jumys orny ashylady. 

Kásipkerlikti damytýǵa jyl saıyn 376,9 mln teńge kóleminde memlekettik granttar belgilendi. Munyń 100 mln teńgesi jas kásipkerlerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan. 

Aýyl sharýashylyǵy salasynda 3,3 mlrd teńge mólsherinde  581 shaǵyn nesıe beriledi. Aımaqta alǵash ret  aýyl turǵyndaryna 2,5 %  mólshermen nesıe berile bastady. 

Mektepterdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jańartylyp jatyr. Oqýshylar úshin  oblysta alǵash ret 462 mln teńgege  10 mektep avtobýsy alyndy. Pándik kabınetter (hımııa, bıologııa, fızıka, STEM, robototehnıka) satyp alý 2022 jyly 22 bolsa,  2023 jyly 46 boldy. 

Oblystyq «Jedel járdem» stansasy quryldy. Sanavıasııa qyzmeti paıda boldy. Oblystyq bıýdjetten 463 mln teńge bólinip, 12 reanomobıl satyp alyndy. 

Oblysta 2022 jyly 1 091 nysanda beınebaqylaý, 22  jyldamdyq ólshegish quraly bolsa, bıyl bulardyń sany 2 182-ge jetti. Oblystyń barlyq mektebi men balabaqshasyna biryńǵaı beınebaqylaý ornatylyp jatyr.

Álıhan BAIMENOV,

memleket jáne qoǵam qaıratkeri:

Uly isterdiń uıytqysy

Ulytaý oblysyn qurý týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń sheshimi jurttyń kóńilinen shyqqan, kópten kútken jáne bárimiz qýana qarsy alǵan ádiletti sheshim boldy. Sebebi Ulytaý oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýeti joǵary. Árıne, ekonomıka birinshi kezekte, bul jer asty baılyǵyna, sonyń ishinde «Qazaqmystyń» jumysyna baılanys­ty.

Oblystyń qurylǵanynyń ózi Prezıdenttiń bul óńirdi da­my­týǵa basty nazar aýdaryp otyrǵanyn jáne osy arqyly sol al­paýyt kompanııanyń da betalysyn oblystaǵy ekonomıkalyq-áleý­met­tik máselelerdi sheshýge burý qajettigin túsingendikten dep oı­laı­myn. Prezıdent alǵashqy saparynda-aq naqty tapsyrmalar be­rip, jumys baǵytyn kórsetti. Degenmen ony ári qaraı alyp jú­rýde oblystyń, aýdan, qalalardyń basshylary bar áleýetti to­ly­ǵyraq paıdalanyp, ásirese «Qazaqmysty» tartýda belsendirek qı­myl­daýy kerek dep esepteımin.

Ekonomıkanyń basqa salalarynda da qordalanǵan máseleler bar. Mysaly, Jezqazǵan – Qyzylorda jolynyń Qyzylorda jaǵy er­­terek bastalyp, qyzý jumys júrip jatyr, al Jezqazǵan ja­ǵynda áli qozǵalys joq. Muny tıisti mınıstr­likpen tezirek she­sh­­pese bolmaıdy. Bul jol keıin Jezqazǵan – Arqalyq jolyna ula­sýy kerek.

Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes Jezqazǵanda arnaıy jo­­ǵ­ary oqý ornyn ashý týraly sheshimi óte mańyzdy. Jalpy aı­maq­tyń adamı da, tabıǵı da áleýeti bar. Sony keshendi paıdala­ný­ ta­bandy jumysty qajet etedi.

Aımaqtyń turaqty damýyna negiz qalaǵan Prezıdenttiń ha­lyq qoldaǵan sheshimin paıdalana otyryp, alǵa qoıylǵan min­det­ter­di júzege asyrý – oblystaǵy azamattarǵa syn. Osy iste men olarǵa tabys tileımin. 

Ulytaý oblysy