Usynylyp otyrǵan sýretterdiń saqtalyp kelgenine baqandaı 85 jyl bolypty. Osy sýretter búkil ǵumyryn shákirt tárbıeleýge arnaǵan ulaǵatty ustaz Ákimqoja Sadyrovtyń arhıvinen alynyp otyr. Bul týraly Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń til jáne ádebıet fakýltetiniń 1938 jylǵy stýdenti Á.Sadyrovtyń esteligin oqyp kórelik.
«1938 jyldyń dekabr aıy. Instıtýttyń sońǵy kýrsyna aıaq basqan bolatynbyz. Birge oqıtyn fakýltet shákirtteri jınalyp, stýdenttik kezden eskertkish bolsyn dep ulaǵatty ustazdarymyzben sýretke túsýge kelistik.
12 dekabr. Dala túgel aq kórpege oranǵandaı, jańa jaýǵan qardan aýa tap-taza. Ol kezde Almatyda qazirgideı eńsesin kókke sozǵan sáýletti ǵımarattar, ersili-qarsyly tynymsyz júıtkigen kólikter az bolatyn. Sýretke túsiretin jerdiń ózi de birli-jarym. Gorkıı jáne Krasına kósheleriniń buryshynda shaǵyn fotografııa bar edi. Demalys kúni barlyǵymyz sol jerge jınalatyn boldyq. Ustazdarymyz da bul tilegimizdi qup alyp, kelisimderin berdi.
Demalys kúni saǵat tańerteńgi toǵyzda jan-jaqtan foto jasaıtyn úıdiń aldyna jınalyp jatyrmyz. Kóńil kúıimiz kóterińki. Barymyzsha sándenip-aq kelippiz. Aınalamyzǵa eleńdep, kútip turǵanymyz – ustaz aǵalar. Áne bizben birge sýretke túsýge kelisimin bergen qadirmendi aǵalar da kórindi. Aramyzda stýdent qyzdarymyz bar, biz de ustazdarymyzdy qarsy alýǵa aldarynan shyqtyq. Uly Muhtar Áýezov bastap, Esaǵań (akademık, synshy Esmaǵambet Smaıylov) bar, ustazdar rıza peıilmen kúlimdep keldi. Biz máz-meıram sálemdesip jatyrmyz. Ásirese Muhańnyń árqaısymyzǵa kóz toqtatyp, maıda qońyr daýsymen meıirimin tóge sálemdesýi bárimizdiń júregimizge bir-bir ot tastap ketkendeı boldy.
Áne-mine degenshe jınalyp ta qaldyq. Biren-saran keshikken áriptesterin Muhań astarly ázilmen synap ta tastady. Osy sátte fotograftyń:
– Kelińizder! – degen daýysy estilip, bárimiz sýretke túsiretin bólmege endik. Ustazdarymyz oryndyqqa otyrdy da, biz túregelip turmyz. Qarańyz: tórt qatardyń eń birinshisine (bári de soldan – ońǵa qaraı) Alekseı Zınovev, Ismet Keńesbaev, Qalı Janǵojın (stýdent), Esmaǵambet Smaıylov, ekinshi qatarǵa Tólegen Tájibaev, Qajym Jumalıev, Mıtrofan Sılchenko, Sársen Amanjolov, Muhtar Áýezov, Aleksandr Lynshevskıı, Serǵalı Tolybekov, úshinshige biz, bir top stýdent qaz-qatar tizilippiz.
Sýretti eki kún taǵatsyzdana kútip, merzimi bolǵan kúni bir top stýdent sýretke túsken úıge keldik.
– Kelińizder, – dedi baıaǵy júzi tanys fotograf bizge, – sýret daıyn.
Sýretti ala-sala tarmasa qalaı túskenimizdi qarap jatyrmyz. Bir-birden ózimizge tıesili danalaryn aldyq. Endigi másele – sýretti ustazdarymyzǵa aparyp berý. Neǵurlym tez jetkizýge asyǵamyz.
Maǵan Muhańnyń sýretin aparyp berý tapsyryldy. Buryn Qudaıbergen Jubanovqa ilesip Muhańnyń úıinde birneshe ret bolǵanym bar-dy.
...Muhań jazý jazyp otyr eken. Meni kórdi de, ornynan turyp qarsy júrdi.
– Sálemetsiz be? – dedim men qysylyp-qymtyrylyp.
– Sálemet, saý barsyń ba?! – degen soń, men dereý qoınymdaǵy sýretti alyp, aldyna qoıdym.
– O, jaqsy! Rahmet! – dep rızalyǵyn jasyrmaı ıyǵymnan qaqty da, ornyna otyrdy.
Muhań qolyndaǵy sýretke qaıta-qaıta qaraǵyshtap otyrǵan sátte, ákeleriniń jazý stolynyń janyna kelgen Láıla, Farıdalar da álgi men ákelgen sýretti úńilip kórip jatyr.
Valentına jeńgemiz dastarhan basyna shaqyrdy. Tamaq ústinde Muhań maǵan qarap:
– Iá, Ákimqoja, – dedi, – ýaqyt ótedi, aýyzeki aıtqanǵa bireý senedi, bireý senbeıdi. Al myna sýretti kórgender, óz kózderimen kýá bolady. Umytylmaıtyn jaqsy estelik, stýdentterdiń sony túsingenine ishteı qýanyp qaldym...
Osylaısha, halqymyzdyń uly jazýshysynyń, aıaýly ustazymyzdyń – qarapaıymdylyǵynyń, stýdentterge degen ystyq iltıpatynyń bir ǵana sátiniń kýási bolǵanym bar. Al myna sýret sol darhan kóńildiń, shabytty kezeńniń bir ǵana sátin aınytpaı dóp basypty».
Sóz sońynda osy maqalanyń keıipkeri bolyp otyrǵan Ákimqoja Saǵyrbaıuly Sadyrov jóninde maǵlumat bere ketkendi jón kórip otyrmyz.
Ol kisi, ıaǵnı meniń ákem 1916 jyly dúnıege kelip, 1988 jyly dúnıeden ozdy. 1932 jyly mektep bitirgen soń muǵalimdik qyzmetke kirisedi. 1935 jyly Qazaq pedagogıka ınstıtýtyna oqýǵa túsip, 1939 jyly fılolog mamandyǵy boıynsha bitirip shyǵady. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa attanǵanǵa deıin birneshe ádebı maqala jazyp, ádebıet álemine degen talpynysyn baıqatady. Stalıngrad túbinde aýyr jaralanyp elge oralǵan soń, shyǵarmashylyqpen aınalysý múmkin bolmaı, ustazdyq qyzmetke birjola den qoıady. Ol klassık balalar jazýshysy Berdibek Soqpaqbaevqa, daraboz aqyn Muqaǵalı Maqataevqa, aqyn Erkin Ibitanovqa, eń sońǵysy, qazirgi ádebıet maıtalmany Tursynjan Shapaıǵa qazaq tili men ádebıetinen dáris berdi. Maıdanda kórsetken erligi úshin I dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen marapattalǵan. Birneshe medaldyń ıegeri. Ustazdyq eńbegi baǵalanyp, «Otlıchnık prosveshenıe SSSR» jáne «Qazaq KSR Halyq aǵartý isiniń ozyq qyzmetkeri» ataqtaryn alǵan.
Berik SADYR,
«Egemen Qazaqstan»-nyń ardager jýrnalısi