Internet sapasy júıkeni juqartyp tur

Prezıdent Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsınnen bas qalada ınternet qashan durys jumys isteıtinin surap, bul jaǵdaıdyń shahar ekonomıkasyna kedergi kel­tiretinin jáne qala qonaq­tary­na keri áser etetinin aıtqany esimizde.

Internetke kúnimiz qara­ǵan zamanda onyń sapasy men jyldamdyǵy asa mańyzdy. Asta­na turǵyndary 5G qosylǵany týraly estigeni bolmasa, áli qyzyǵyn kóre qoıǵan joq. Qalanyń kóp aýmaǵynda ınternet jyldamdyǵy óte baıaý.

Sıfrlyq damý mınıstri retinde Baǵdat Mýsın bunyń sebebin bylaı dep túsindirdi: «Baılanys tolyǵymen joq 67 lokasııa bar ekeni belgili boldy. Ondaǵy turǵyndarmen sóılesken kezimizde olardyń radıofob ekenderi anyqtaldy. Olar turǵyn úı keshenderine bazalyq stansany ornatýdan qorqady. Alaıda ákimdiktiń kómegimen 39 úıdiń tóbesine bazalyq stansany ornatýǵa turǵyndardy kóndirdik. Olardyń 5-ine ornatyldy, 6-yna qazir qoıylyp jatyr, qalǵandarymen kelisimshart jasalý ústinde. Al qalǵan 28 úıdiń turǵyndaryna 3 aı boıy bazalyq stansanyń adam densaýlyǵyna qaýipsiz ekenin túsindirgenimizben, sol kúıi kóndire almadyq».

Mınıstrdiń aıtýynsha, ekinshi másele – tarıf qunynyń arzan bolýy. Qoldanýshylar ınternette únemi otyratyndyqtan arzan baǵamen kóp trafık jumsaý úlken júkteme kórinedi. Mınıstr keltirgen derekterge sáıkes, 2022 jyly Qazaqstanda 1 paıdalanýshyǵa arnalǵan ınternettiń mobıldik trafıginiń ortasha kólemi aıyna 13,9 Gbaıtty quraǵan. Al bul kórsetkish Soltústik Amerıka elderinde aıyna 5,6 Gbaıtqa ǵana teń. «Bizdiń qoldanýshylar únemi ınternette otyrady. Eger Eýropany, Amerıkany alyp qarasaq, qoldanýshy vıdeony ashpas buryn, ol oǵan kerek pe, joq pa, sony oılanady. О́ıtkeni ol megabaıtyn joǵaltady», deıdi mınıstr.

Áleýmettik jeli paıdalanýshylary­ mınıstrdiń sózin qyzý talqylap, ınter­nettiń jóndi jumys istemeıtinin jazyp,­ tarıfti qymbattatý máselesin synǵa aldy.­ Al B.Mýsın ınternet-sarapshylary onyń sózin durys túsindirmegenin aıtyp, paraq­sha­synda jazba qaldyrdy.

– Birinshiden, nazar aýdarǵym keletin nárse – baılanys quny. Biz ınternet qunynyń arzandyǵy boıynsha álemdegi 10 eldiń ishinde bolmasaq ta, 20 eldiń qataryna kiremiz. Bul – fakt. Biraq arzan baılanys operatorlar úshin tıimdi emes ekenin túsiný mańyzdy. Bul – bıznes, sondyqtan bıznesti damytý, ıaǵnı jelini qurý jáne sapany jaqsartý úshin ınvestısııa qajet. Kirispen birge ınvestısııa keledi. Eger tabys tómen bolsa, damý úshin ınvestısııa quıylmaıdy, tıisinshe sapa da bolmaıdy. Áleýmettik jelilerdiń damýyna baılanysty elde trafıkti tutyný birneshe ese ósti. Bul neni bildiredi? Bul operatorlar jelisindegi júkteme de artty degen sóz. Biraq shyǵyndar tutynylatyn trafıktiń kólemine sáıkes tepe-teń túrde ósken joq. 5G engizgenimizdi esepke almaǵanda, Qazaqstanda mobıldi trafık 2019 jyly 60 paıyzdan 2022 jyly 21 paıyzǵa deıingi qarqynmen ósti jáne bul trend jalǵasa beredi. Bul – 4G/5G mobıldi jelilerine úlken júkteme, – dedi B.Mýsın.

Alaıda bul másele aıtyp aýyz jıǵan­sha­­ sheshimin tapqan sııaqty. О́ıtkeni mı­nıs­­tr­diń sózinen keıin uıaly baılanys ope­­ra­­­­torlary tarıf qunyn birden kóterip jiber­di.

B.Mýsın ınternetti de únemdep paıda­la­nýǵa shaqyrdy. «Mobıldi ınternettiń qym­b­at ekenin túsinip, aqshany únemdeıik. Úıge kelgende wi-fi jelisine aýysý kerek. Ekonomıka mádenıeti bolýy kerek. Sýdy únemdegendeı mobıldi ınternetti de únemdeıik. Internet – shekteýli resýrs. Sebebi bazalyq stansa mobıldi quryl­ǵy­lar­dyń belgili bir sanyn qosady. Belgili bir sannan kóp mobıldi qurylǵylar qosylǵan bolsa, oǵan saı baılanys nasharlaı bastaıdy. Al ekinshi bazalyq stansany ornatý úshin qomaqty ınvestısııa qajet», dedi ol.

Ookla derekterine sáıkes, Qazaqstanda 4G qoljetimdiligi 84,5 paıyzdy quraıdy. Bul kórsetkish boıynsha Qazaqstan álemde 79-orynda tur. Al kósh basynda – Ońtústik Koreıa. Onda el aýmaǵy 4G jelilerimen 100 paıyz qamtylǵan. Mınıstrdiń aıtýynsha, Qazaqstan ınternetpen qamtý boıynsha aldyńǵy qatarǵa umtyla alady. Speedtest halyqaralyq reıtıngine sáıkes, Astana ınternet jyldamdyǵy boıynsha 35 pozısııaǵa kóterilip, Tokıony da basyp ozypty. Biraq mınıstrdiń ózi elimizde bazalyq stansalardyń jetispeýshiligi baryn aıtty.

– Jelilerdi salý úshin qajetti quryl­ǵy­lar­dyń da baǵasy ósip kele jat­qanyn eskerý mańyzdy. О́z salamdaǵy máselelerdi ashyq aıtýym kerek dep esepteımin. Infraqurylymdy jańartýymyz qajet. Bul – zaman talaby.­ Barlyq aýyldy ınternetpen qamtýymyz kerek qoı. Bul da – bas­ty qajettilik. Tarıfterdi jasandy ustap turý salanyń toqyraýyna ákeledi. Bárimiz barlyq jerde sapaly ári ózgelerdikinen arzanyraq qyzmet alǵymyz keledi. Biraq qalaǵanymyzdaı bola bermeıdi. Bizge qaraǵanda ınternet kimde arzan? Nebári 10-15 elde ǵana. Qytaıda ınternet halyq sanynyń kóptiginen arzan. Olarmen salystyrýǵa kelmeıdi. Izraılde she? Bul el aýmaǵy jaǵynan Pavlodar oblysynan da kishkentaı. Ondaǵy bazalyq stansalardyń sany Almaty men Astanadaǵydaı. Qazaq­standa 4G jelileriniń syıymdylyǵy bo­ıynsha da másele bar. Elde 20 myńǵa jýyq 2G/3G/4G bazalyq stansalary jumys isteıdi. Onyń ishinde 19 mıl­lıon halyqqa 10 myńǵa jýyq 4G bazalyq stansa bar. Osylaısha, elimizde 1 mıllıon adamǵa shaqqanda 526 bazalyq stansadan keledi. Salystyrý úshin aıtsaq, Ońtústik Koreıada 51 mln turǵynǵa 1 mln 4G bazalyq stansa, ıaǵnı 1 mln turǵynǵa 19 607 4G bazalyq stansadan keledi. Nemese Qytaıdy alaıyq. 1,4 mlrd turǵynǵa 6 mln 4G bazalyq stansadan aınalady. Bul 1 mln turǵynǵa 4528 4G bazalyq stansadan keledi degendi bildiredi. Eger Astana boıynsha qarasaq, qazir 1,3 mln turǵynǵa shaqqanda 2500-ge jýyq 4G bazalyq stansa bar. Bul 1 mln turǵynǵa shaqqanda 1923 4G bazalyq stansa degen sóz. Iаǵnı elordada da 4G jelileriniń syıymdylyǵyn ulǵaıtý qajet. Sonymen qatar bir orynda tura almaımyz jáne jańa tehnologııalardy damytý mańyzdy, ıaǵnı 5G-di engizý kerek. Baılanys týraly aıtatyn bolsaq, biz aýmaǵy boıynsha úlken jáne halyq tyǵyzdyǵy boıynsha kishkentaı el ekenimizdi este ustaǵan jón, – dedi mınıstr.

Baǵdat Mýsın operatorlardyń jumy­syn­ obektıvti túrde únemi synǵa alatynyn jáne mundaı kemshilikter burynǵy sheneý­nik­terdiń jaýapsyzdyǵynyń zardaby ekenin aıtty. Onyń pikirinshe, Astanada mobıldi operatorlar 2027 jylǵa deıin 5G-ge arnalǵan 1242 bazalyq stansa (lısen­zııa­lyq mindettemelerge sáıkes) salýdy jos­par­lap otyr. Osylaısha, Astana boıynsha sapaly 5G bolsyn desek, bazalyq stansalar sanyn kóbeıtý qajet. Sondaı-aq mınıstr opera­torlardyń birin «Qazaqtelekomnan» shyǵarý kerek degen usynysyn jetkizdi. О́ıtkeni monopolııa naryqty tejeıdi.

– Monopolııasyzdandyrýdy eshkim joıǵan joq, baılanys operatorlarynyń birin «Qazaqtelekomnan» shyǵarý kerek. Bul – meniń ustanymym. Aıyppuldar kólemin arttyrýdy jalǵastyramyz. Mysaly, baıla­nys operatorlaryna 2019 jyly 51 tekserý júrgizilip, 10,8 mln teńge kóleminde aıyppul salyndy. Bıyl qazirgi jaǵdaı boıynsha 308 jospardan tys tekserý júrgizilip, 1 mlrd 244 mln teńge kóleminde aıyppul jazyldy. Barlyq qarajat el bıýdjetine túsedi. Olar úlken kólemde aıyppul tólegenshe, jaǵdaıdy túze­týge tyrysady. Sapany arttyrýǵa múm­kindik beretin bazalyq stansalardy jaq­sartyp, jelini damytý boıynsha jumys isteıdi, – dedi mınıstr.

B.Mýsınniń aıtýynsha, Sıfrlyq damý, ınno­vasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi baılanys jelisin, jańa tehnologııalardy damytý jáne baılanys sapasyn jaqsartý boıynsha mańyzdy josparlar quryp, operatorlardyń aldyna aldaǵy jyldary sheshýge tıis mindetter qoıyp otyr. Endi sonyń oryndalýy mańyzdy. Al astanalyqtar jyldam ınternetke tez jetsek eken deıdi.