Sharshy taqtadaǵy oqýshylar saıysy

Aqtaýda 3-8 tamyz aralyǵynda Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń, Oqý-aǵartý mınıstrligi, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen, Halyq­aralyq jáne Qazaqstan Shahmat federasııalarynyń uıymdastyrýymen World Schools Team Championship dodasy ótti. «Freedom Holding Corp» kompanııasynyń bas seriktes jáne demeýshi bolýymen ótken shahmatshylar saıysyna TMD elderinen, Afrıka, Oń­tús­tik Amerıka, Eýropa jáne Azııa el­derinen mektep komandalary qatysty.

Saıystyń basty ereksheligi – kásibı shahmatshylar nemese shahmat úıir­mesi men seksııasynyń tár­bıe­le­ný­shileri emes, shahmatty jaqsy kóretin qarapaıym mektep oqýshy­lary qatysýynda. Áýesqoı shahmat­shylardyń chempıonaty 12 jasqa jáne 18 jasqa deıingi sanattarda ótip, oǵan 50 elden 400-den asa saıys­ker qatysty.

Qazaqstan namysyn Aqtaý qala­syn­daǵy It mektep-lıseıi men N.Mara­baev atyndaǵy №7 mektep-lıseıi, Al­maty qalasyndaǵy M.Gandı atyn­daǵy №92 mamandandyrylǵan lıseıi men Respýblıkalyq fızıka-matema­tıka mek­tebi, fızıka-matematıka baǵytyn­da­ǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi, Asta­nadan №72 mektep-lıseıi men respýb­lıkalyq fızıka-matematıka mektebi jáne Atyraý qalasyndaǵy «Bilim-In­no­vasııa» oblystyq lıseı-ınternaty, Pavlodardan daryndy balalarǵa ar­nal­ǵan mektep-lıseı, Shymkentten О́.Jol­dasbekov atyndaǵy №9 IT-lıseıi oqýshylary qorǵady.

4 tamyzda Qazaqstan halqy As­sam­bleıasynyń ǵımaratynda ashylǵan týrnır tórt kún boıy «Halyk Arena» keshe­ninde ótti. Paragvaı, Perý, Mada­gaskar, Úndistan, Ýkraına, Túrkııa, Grýzııa, Qytaı sekildi ár túk­pir­degi elderden jıylǵan jas­óspi­rim­der­diń jarysqa kóterińki kóńil kúımen, ózara dostyq nıetpen aralasyp, tájirıbe almasýyna yqpal etetin saıysty joǵary deńgeıde uıymdastyrýǵa nazar aýdaryldy.

– Aqtaýda ótken kúnder balalar­dyń jadynda máńgi saqtalatyndaı jaǵ­daı jasaǵymyz keledi. Qatysýshylar bir-birimen aralasyp, mindetti túrde dos­tar tabady, tájirıbe almasady. Al biz chempıonattyń joǵary deńgeıde ótýine jan-jaqty qoldaý kórsetemiz. Jarystyń negizgi maqsaty – zeıindi, bilimdi, erik-jigerdi qajet etetin bul sport túrin nasıhattaý. Aqtaý túrli deń­­­geı­degi qonaqtardy qabyldaýǵa da­ıyn.­ 2018 jyly Kaspıı mańyndaǵy bes eldiń prezıdentterin qabyldadyq. Son­dyq­tan kez kelgen adamdy qabyldaýǵa múm­kindigimiz bar, – dedi oblys ákimi Nurlan Noǵaev.

Aqtaýǵa aptap ystyqta birneshe kún júrip jetken saıyskerlerdi te shahmat saıysyna qatystyryp qoımaı, aldyn ala birneshe sporttyq-mádenı shara ót­kizildi, qalany aralatyp, teńizge apardy. «Jas qanat» stadıonynda aqtaýlyq «Kaspıı» komandasynyń oıynshylary týrnırge qatysýshylarǵa sheberlik synybyn ótkizdi, shahmatshylar «Kaspıı» ­basketbol klýbynyń jattyǵýyna qaty­syp, kásipqoı basketbolshylarmen joldastyq matchtar oınady, sondaı-aq oblystyq mýzeıdi aralap, sýret salý festıvali jáne jaǵajaıdaǵy sporttyq jarystarǵa qatysty, shahmattan kásibı mamandardan tájirıbe jınady.

– Uıymdastyrýshylardyń fýtbol merekesin uıymdastyrǵany tama­sha boldy. Balalar dostasyp, fýtbol oınaýǵa múmkindik aldy. Deńgeı – jaq­­­sy. Bastysy, barlyǵy bir-birimen ara­­lasyp, arqa-jarqa bolyp jatyr. Shah­matshy úshin fızıkalyq daıyndyq óte mańyzdy, birneshe saǵat boıy taq­taǵa telmirý úlken kúsh-qýatty qajet ete­di. Jaqsy dene daıyndyǵynyń bolýy óte mańyzdy. Elimiz keıingi aılar­da shahmat astanalarynyń birine aınal­dy. Shahmattyń mańyzy artyp kele jat­qanyna qýanyshtymyn. Munda tura­tyn adamdar jaqsy bilim alyp jatyr, ınfraqurylym damýda. Demek, memleket durys baǵytta kele jatyr. Biz Qazaq­stannyń shahmat federasııasy­men qoıan-qoltyq jumys isteımiz. Mektep­ter arasynda ótip otyrǵan álem chempıonaty alǵashqysy emes, mundaı týrnırler ótkizilip keledi, biraq turaqty dástúr­ge aınalmady. Ondaǵan eldiń qatysýy­men ótetin mundaı chempıonat turaqty túrde ótip otyrǵanyn qalaımyz, – dedi Halyqaralyq shahmat federasııasynyń (fide) prezıdenti Arkadıı Dvorkovıch.

Saıys birden qyza jóneldi, ár elden kelgen áýesqoı shahmatshylar degennen týǵan eliniń namysy úshin eseni jibermeýge kúsh saldy. Ekinshi oıyn kúni oqýshylar taǵy eki týr oınap, ná­tı­jesinde, upaı aıyrmashylyǵynyń alshaqtyǵy aıqynyraq bola tústi. Tórtinshi týrdyń qorytyndysy bo­ıynsha keste aıtarlyqtaı ózgerdi. 27 komanda qatysqan kishi topta Úndistan komandasy kósh bastasa, Astana qala­syndaǵy Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebiniń oqýshylary olarmen úzeńgi qaǵystyra aldy. Polsha shahmatshylary úzdik úshtikti tuıyqtasa, Astana qalasynyń №72 mektebiniń ókilderi 4-oryndy mise tutty. Taǵy úsh komanda – Pavlodar qa­lasynan kelgen daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-lıseı, Shymkent qala­synan qatysýshy О́.Joldasbekov atyn­daǵy № 9 IT-lıseı, Aqtaý qalasynan qatysqan N.Mara­baev atyndaǵy №7 mektep-lıseı shah­matshylary sáıkesinshe 9-11-oryndar­ǵa jaıǵasqan.

Al 43 komanda qatysqan 18 jasqa deıingi sanatta Túrkııadan kelgen Ystan­bul ENKA mektebiniń oqýshylary al­ǵashqy jetistiginen jyljymaı, kósh bas­­tady. 2-oryndy Úndistan komandasy ıelense, úzdik úshtikti Perý quramasy túıindedi. Bul kúni Almaty qalasy­nyń Respýblıkalyq fızıka-matematı­ka mektebiniń komandasy 4-orynda, Alma­ty qalasynyń M.Gandı atyndaǵy №92 mamandandyrylǵan lıseıi 13-orynda, al Atyraýdan kelgen «Bilim-Innovasııa» oblystyq lıseı-ınternaty 19-orynda bolsa, Almaty qalasynyń fızıka-­matematıka baǵytyndaǵy NZM bala­lary 28-orynda, al Aqtaý qalasynyń IT mektep-lıseıiniń ókilderi 39-orynda boldy.

Tórt kúnge sozylǵan alaman aıaqta­lyp, qart Kaspıı jaǵalaýyndaǵy amfı­teatrda qorytyndysy jarııalanyp, júl­degerler marapattaldy.

– Birneshe kúnge sozylǵan Halyq­aralyq shahmat týrnıri aıaqtaldy. Bul strategııalyq mańyzdy jarysta bizdiń oqýshylar ózderiniń tapqyrlyǵyn, tereń bilimi men kommýnıkasııalyq mashyqtarynyń joǵary ekenin kórsetti. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Astanada shahmattan álem chempıo­natynyń ashylýynda «Shahmat – bul adam sanasyn shyńdaıtyn sport» degen edi. Bul ıntellektti damytatyn qyzyqty oıyn ǵana emes, sonymen qatar adamnyń oılaýyna oń áser etetin qundy qural ispettes. Osy sport túrimen aınalysa otyryp, bizdiń jasóspirim balalarymyz tapqyrlyǵy men shyǵarmashylyǵyn shyńdaıdy, sondaı-aq óz qataryna úlgi bolady, degen aımaq basshysy Nurlan Noǵaev bolashaqta Aqtaýda osyndaı týrnırler jıi ótetinin atap ótti.

Saıys nátıjesinde 12 jasqa deıin­gi kshi topta Úndistannan kelgen «Velam­mal MHS Mogappair» mektep oqýshyla­ry barlyq segiz matchta jeńiske jetti. 2-oryn jáne kúmis medal Ýkraınanyń Lvov qalasynan kelgen «Lviv Acade­mic Gymnasium» komandasyna berildi. 3-oryn­ǵa birden bes komanda úmitker bol­­sa, onyń tórteýi – Qazaqstannan. Qola júl­degerler qosymsha kórsetkishter bo­­ıynsha anyqtaldy. Nátıjesinde, me­dal­dar­dy Astana qalasynyń Respýb­lı­ka­lyq fızıka-matematıka mektebi­nen Alan­bek Jaınazarov, Ámir Júkenov, Mıras ­Ha­senov, Aısultan Anetov aldy. Al ­18 jasqa deıingi úlken topta týrnır ­aıaq­ta­lýǵa bir kún qalǵanda ystanbul­dyq «Istan­bul ­ENKA High School» mekte­bi­niń shah­mat­shylary altyn medalǵa ­qol jetkizdi.

Elimizdiń shahmatshylary chem­pıo­­nat­tyń sońǵy kúnine deıin tek 7-orynǵa ıe bolyp kelse, sońǵy kúni bar kúsh-jigerin jumsaýdyń arqasynda alma­ty­lyq RFMM kúmis aldy. Olardyń 7 jáne 8-týrdaǵy eki jeńisi, komanda­lyq upaı boıynsha Úndistan komandasy­men te­ńe­sý­ge, al qosymsha kórsetkishter ­bo­ıynsha qarsylastarynan basym túsý­ge yqpal etti. Kúmis júldegerler qata­rynda Edgar Mamedov, Imanǵalı Aqyl­baı, Ámir Igen, Zarına Nurǵalıeva, Álı­han Dáýlet bar. Osylaısha, «Velam­mal Vidyalaya alapakkam» jáne «Chen­nai» Úndistan mektebiniń oqýshylary qola ­medal ala­dy. Naqty aıtqanda, qazaqstan­­dyq oqýshylar shahmattan álem chempıonatynda kúmis pen qola júldelerdi ıelendi.

– Búgin munda álemniń 50-den asa elinen ondaǵan komanda jınaldy. Bul búkil álemdegi shahmat qozǵalysynyń keremet tanymaldylyǵyn jáne Qazaq­stannyń álemdik shahmatqa áser ete ala­tynyn kórsetti. Týrnır júzdegen jas shahmatshynyń mansabyndaǵy al­ǵashqy núkte bolǵanyna senimdimin. Son­daı-aq munda olar jańa dostar men pikirlester taýyp qana qoımaı, Aqtaýdyń sulýlyǵynan lázzat alyp, qazaq máde­nıetin jaqynyraq tanı túskenine kú­mánim joq, degen Qazaqstan shahmat federasııasynyń prezıdenti Tımýr Týrlov shahmattyń mańyzdylyǵyn jáne onyń búkil álemde tanymaldylyǵyn aıtyp, barlyq qatysýshynyń keleshegine sáttilik tiledi.

Shahmat saıysynda úndistandyq­tar­men «aıqasyp», juldyzy jarqyrap alda kelgen, ıaǵnı toptyq esepte 1-oryn alǵan túrik komandasynyń oıyn­shysy Ishık Djan «chempıonat bar­lyq qatysýshy úshin úlken shahmat merekesi boldy. Mun­daı jarqyn áserdi buryn-sońdy shah­mat is-sharalarynda kezdestirmedim. Chem­pıonat óte joǵary deńgeıde ótti», dep óz áserin jetkizdi.

Sportta, ónerde bolsyn kásibı maman áýes­qoılyqtan bastalady. Shahmatta bola­shaq júırikterdi daıarlaý úshin jas­tardy qyzyqtyrý asa mańyzdy. Aqtaýda ót­ken chempıonat osy turǵyda óz maqsa­ty­na jetti, nebir talantty jastar ta­nyl­dy, irikteldi. Kaspıı jaǵasynda ot sha­­shýlatyp aıaqtalǵan saıys talaı jas­óspirimniń júregine ushqyn tastady dep esep­teımiz. Bul joly elimizge kú­mis pen qolany syılaǵan jas­óspirimderdiń bolashaqta altynmen aptalǵan ne­bir qomaqty júldelerdi enshileıtini anyq.