Elimizge keńinen tanymal azamat, respýblıkalyq «Ardagerler uıymy» ortalyq keńesi tóraǵasynyń birinshi orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń doktory О́mirzaq Ozǵanbaevtyń qurastyrýymen jýyrda «Barlybaevtar aqıqaty» atty jınaq jaryq kórdi.
Bul jınaq Qyzyljar óńiri ǵana emes keıingi jyldary búkil elimizde aıryqsha atalatyn, keńes jyldaryna deıin sol óńirdiń uıytqysy, mal ósirýmen ǵana emes, saýda, egin sharýashylyǵynyń da alǵashqy izasharlary bolǵan Barlybaı áýletiniń birneshe urpaǵynyń ómiri men ónegesin tanytady. Barlybaıdyń balalary sharýashylyqpen ǵana emes mektep, meshit ashyp, halyqtyń kóziniń ashylýyna da, oqımyn degen jastarǵa qamqorlyq kórsetip, mesenattyq jasaǵanymen de málim.
Jınaqta avtor aldymen Tábeı Barlybaevtyń ómiri men eńbegine sholý jasaıdy. Barlybaı – HVIII ǵasyrdyń orta kezinde ómir súrgen adam. Sol ǵasyrdyń alasapyranyna da onyń qatysy bolýy múmkin, biraq ol týraly ázirge naqty derek joq. Al 1783-1863 jyldar aralyǵynda ómir súrgen ekinshi balasy Tábeı Barlybaev týraly arhıv derekteri mol kórinedi. Alynǵan málimetterge qaraǵanda, ol saıatshy, seri, myrza, dáýletti adam bolǵan. 1824 jyly patsha ókimetinen «Qurmetti qazaq» ataǵyn alyp, Batys Sibir general-gýbernatory shekaralyq komıssııasynyń músheligine saılanypty. Bir kezde aǵa sultan Shyńǵys Ýálıhanovtyń keńesshisi, keıin Eseneı Estemisovtiń orynbasary (zasedatel) bolǵany aıtylady. Osy tusta onyń Batys-Sibir general-gýbernatory I.Velıamınovke hat joldap, kazaktardyń qazaq sharýalarynyń shabyndyq jerlerin kúshpen tartyp alyp jatqanyn, sol isti toqtatýdy surap jazǵan haty da arhıvten tabylǵan. Sonymen birge jınaqta Tábeıdiń aýyz ádebıetiniń joqtaýshysy, shejireshisi, sheshendik sózderdi jınaýshy, folklorıst, tarıhshy bolǵany da aıtylady. Tábeıdiń uly Táshmuhammed (Táshtıt) te ataqty adamdardyń biri. Ol da óz zamanynyń oryssha oqyǵan ári ozyq oıly jandarynyń biri retinde patsha ókimetiniń jergilikti basshylyǵynda qyzmet atqaryp, múmkindiginshe eline jaqsylyq jasaǵan. Mýzykalyq kóptegen aspapta oınaǵan ónerli bolypty. Keıin Aqmola oblysy Petropavl ýeziniń bıi bolady.
Tábeıdiń inisi Áljıhan – (Aljyǵan atanyp ketken) iri saýdager bolyp, Omby men Qyzyljarda dúken ashqan. Qytaı men Reseıge kerýen júrgizip, saýda jasaǵan, elge shetelden sapaly taýarlaryn jetkizgen. Din jolyna túsip, qajylyq paryzyn da atqarǵan jandardyń biri. Qyzyljarda meshit saldyrǵany da bar.
Tábeıdiń kishi inisi – Kóken. Bul kisi mal-dúnıeniń bıligin, el basqarý jumystaryn – bárin aǵalaryna tapsyryp qoıyp, ózi serilik jasap, óner qýypty. Barlybaı áýletiniń ataǵyn alty Alashqa jaıyp, bizdiń zamanymyzǵa jetkizgen onyń balasy – Áltı. Ol baılyqty maldyń súttisi men quttysyn, ósimtaly men ónimdisin tańdap ósirýmen jınap, jeli men tabyn basyn qutaıtqan. Saýdanyń da ebin taýyp, bir sheti Atbasar, Taıynsha, Qoıandy jármeńkelerinen myńdaǵan qunajyndy jınap, olaryn jol boıy baqqyzyp, semirtip ákelip, qara kúzde Qorǵannyń et kombınatyna qulatqan. Jınaqta mynadaı joldar bar: «Áltıdiń kásibi aýyl sharýashylyǵynyń birer salasymen ǵana shektelmeıdi. Sonyń biri maldyń negizgi azyǵy sanalatyn shóp jınaýdy da paıda kózine aınaldyrady», deı kelip, ol alǵashqy bolyp orys, qazaqtyń sharýalaryna shóp satqanyn aıtady. Al aqshasyn Áltı Qorǵan bankine salyp, onyń tórt aksıoneriniń biri bolady. Bul týraly S.Muqanov ta jazady.
Qazirgi qazaq tarıhyna Áltı baılyǵymen emes, úsh oblystyń otyz myńdaı turǵynyn jınap, óziniń Aqqýsaq qonysynda Alashorda ókimetiniń ásker jınaýǵa arnalǵan 1918 jylǵy asa úlken forýmyn ótkizip, onyń shyǵyndaryn túgelge jýyq ózi ótegenimen ataǵy qaldy. Bul týraly tabylǵan qujattarǵa súıengen derekter jınaqta mol. Sonyń ishinde Qyzyljar jáne Jambyl aýdanynyń ortalyǵy Presnov selosynda ótkizilip, elimizdiń ataqty ǵalymdary, tarıhshylary qatysqan konferensııalarda jarııalanǵan faktiler, aıtylǵan dúnıeler, qabyldanǵan qararlar jınaqta keltirilgen.
Jınaqta Alashtyń osy aımaqtaǵy basqa qyzmetteri, sonyń ishinde Qyzyljar qalasynda Alashordanyń jastar uıymy shyǵarǵan «Jas azamat» degen gazeti týraly da aıtylǵan. Ol bolshevıktermen aýyz jalasqan Kólbaı Toǵysovtyń «Úsh júz» partııasy shyǵarǵan gazettiń ornyna shyqqan eken.
Keńes odaǵy jyldarynda halyqtyń quty bolǵan Barlybaı áýleti qalaı qýǵyn kórgeni, qylmys jasamasa da, jazyqsyz qýdalaǵany shynaıy faktilermen aıtylady. Sonyń ishinde osy óńirden shyqqan taǵy bir – Muqysh degen baıdyń urpaǵy T.Qasymovanyń bastan keshken sumdyq oqıǵalary adamnyń jaǵasyn ustatady.
Qalaı desek te, «ataly urpaq arymaǵan», qansha qýǵyn kórip júrse de Barlybaıdyń keıingi urpaǵy Sabyrdyń balalary tegine tartyp myqty bolyp, keńes odaǵy kezinde, ótken ǵasyrdyń 70-jyldarynan bastap Sabyrdyń bes balasy bes keńsharǵa dırektor boldy. Táýelsizdik jyldarynda birazy bıznespen aınalysyp, árqaısysy ózderine laıyqty tabys kózin ashty. Sonyń ishinde Sabyrdyń besinshi uly Naǵashybaı Barlybaev astyq ósirýmen qatar asyl tuqymdy jylqy jınap, qymyz óndirýdi jolǵa qoıǵan. Ol birneshe halyqaralyq kórmeniń jeńimpazy bolyp, «Qymyz koroli» atanǵan jan. Ata-babasynyń asyl qasıetin tereńnen tanyp, barlyq eske alý, ardaqtaý is-sharalarynyń uıytqysy bolyp júrgen de ózi.
«Barlybaevtar aqıqatynda» belgili qalamger, aqyn, dramatýrg Baıanǵalı Álimjanovtyń «Áltı áýletiniń taǵdyry» atty dramasy da qosa berilipti. Sóıtip, Soltústik qana emes, jalpy Alash qozǵalysy taǵdyryn sóz etken bir tolymdy jınaq oqyrmanǵa jol tartty.