Prezıdent osy Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy salasynyń kópten beri sheshilmeı kele jatqan birqatar kúrdeli máselesin ashyp aıtty. Mysaly, sharýashylyqtar menshigindegi tehnıkanyń 80 paıyzy tozyp ketkenin atap kórsetip, jyl saıyn onyń 8-10 paıyzyn jańartyp otyrýdy mindettedi. Eń bastysy, Memleket basshysy bul rette elimizdegi tehnıka óndirýshiler men sharýalardyń múddesi qatar eskerilgeni abzal ekenin ádil atap ótti.
Qazir sharýalarǵa tehnıkany lızıngpen berip jatyr. Onyń 25 paıyzyn memleket ózi ótep beredi. Máselen, kombaın 100 mln tursa, onyń 25 mln teńgesin memleket tóleıdi. Odan keıin tehnıkaǵa bankten 15 paıyzdyq ósimmen qaryz alsaq, onyń jartysyn túrli qarjy kompanııalary arqyly taǵy da memlekettiń ózi tólep berip otyr. Biraq memleketten bólingen sol qarjy qolymyzǵa óte kesh tıedi. Jylda osy – birese aqsha bolmaı qalady nemese qujat durys bolmaıdy. Tehnıka parkin jańartýǵa tejeý bolyp otyrǵan negizgi faktordyń biri osy. Búginde sharýashylyqtardyń kóbi osydan jarty jyl buryn lızıngke alǵan tehnıkasynyń qaryzyn 15 paıyzdyq ósimpulmen jaýyp jatyr. О́ıtkeni áli kúnge deıin memleket berýge tıis 7 paıyzdy ala almaı otyr. Eger osy aqsha der kezinde sharýanyń qolyna tıse, oǵan tyńaıtqysh, tuqym alýǵa bolady. Nemese sharýashylyqty damytatyn basqa da qajetterge jumsalatyn edi. Prezıdent Joldaýynan keıin kópten beri sharýalardyń bas aýrýyna aınalǵan osy másele endi rettelip qalar degen úmit oty janǵandaı boldy.
Endigi bir másele, jańa tehnıka alý úshin eń aldymen sharýanyń qarjysy bolýy kerek. Qazir, mine, bıdaı, maıly daqyldarymyz pisti, biraq ony ýaqytynda satý kerek qoı. Eger ónimdi eksportqa jibersek, tabysymyz kóbeıedi. О́kinishke qaraı, ónimdi eksporttaý máselesindegi kedergiler de qolymyzdy baılap, damýǵa tusaý salyp keledi. О́nimdi eksportqa shyǵarýǵa jyl saıyn tyıym salynyp, baǵany quldyratyp jatyrmyz. Jeme-jemge kelgende munyń zııanyn ónimin laıyqty baǵaǵa sata almaı, saldarynan tehnıka ala almaı qalǵan sharýa shegedi. Eksportqa tyıym salýǵa bolmaıdy. Osy máseleni de myqtap oılastyrǵan jón.
Odan keıin Prezıdent Joldaýynda aýyl sharýashylyǵyn ǵylymǵa súıenip damytpasa, toqyraýǵa ushyraıdy degen úlken másele kóterildi. Agroǵylym damysa, sharýalar jylda qaıtalanyp jatqan qýańshylyqqa táýeldilikten arylady. Qýańshylyqty tek joǵary tehnologııa men ǵylym ǵana jeńe alady. Mysaly, Qostanaı óńirinde kezinde úsh birdeı ǵylymı aýyl sharýashylyǵy tájirıbe stansasy jumys istep turdy. Qazir Zarechnyıdaǵy ǵylymı stansa jumys istemeıdi. Jitiqaradaǵy tájirıbe stansasy baıaǵyda jabylyp qalǵan. Mundaı ǵylymı mekeme tek Qarabalyqta jumys istep tur. Onyń ózi sharýashylyqtardyń bárin qamtı almaıdy. Qazir agroǵylym ne istep jatyr? Jańa suryptar bar ma? Joq. Jańa tehnologııa da joq. Bizge munyń bárin ǵylymı-tájirıbelik ınstıtýttar kórsetip, úıretýge tıis. Seleksııa, sapaly tuqym shyǵarý jumysyn qaıta jańǵyrtý kerek. Bul týraly arnaıy zań qabyldaný qajet. О́kinishke qaraı, qazir bizde mundaı zań joq. Saldarynan áli kúnge deıin keıbir tuqymdardy qymbat baǵaǵa shetten satyp alyp otyrmyz. Shyǵys Qazaqstanda maıly daqyldardyń tuqymy shyǵyp jatyr. Biraq ol bizge jetpeıdi, ne bizdiń klımattyq jaǵdaıǵa sáıkes kelmeıdi. Sondyqtan kúnbaǵys, zyǵyr, rapstyń tuqymyn Reseıden, elıtaly bıdaı tuqymyn Qorǵannan alyp kelip jatqan jaıymyz bar.
Osy máselelerdi qolǵa alyp, baıypty túrde tájirıbege engizetin úlken ǵylymı izdenister jasalyp, josparlaý, uıymdastyrý jumystary atqarylýǵa tıis. Aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna kelip jatqan daryndy jastarǵa, bilikti ǵalymdarǵa qoldaý kórsetý mańyzdy. Soltústik aımaqtarda aýyl sharýashylyǵyn ilgeriletýge negiz bolatyn úlken ǵylymı-tájirıbelik ortalyq ashylsa, quba-qup.
Saıran BUQANOV,
Qazaqstannyń Eńbek Eri