Jańa ekonomıkalyq model

Bul rette el Prezıdentiniń agro­óner­ká­siptik keshendegi naqty serpilisti jú­ze­ge asyrý úshin Eýrazııa aýmaǵynyń jetekshi agrarlyq ortalyqtarynyń bi­ri retindegi baǵyt-baǵdaryn ny­­­­ǵaıtýǵa nazar aýdarýy beker emes. Osyǵan baılanysty ag­ro­nomııany damytýǵa jáne onyń aýyl sharýashylyǵyndaǵy rólin kúsheıtýge kúsh-jigerdi jumyldyrý, osy saladaǵy bar­lyq ǵylymı jetistikti paıdalana oty­ryp, joǵary óńdelgen ónimge jáne ınnovasııalyq sheshimderge kóshý qajettigi týraly aıtqan tu­jy­rymdary kó­keıge qonady.

Energetıkalyq qaýipsizdik, jylý jáne sýmen jabdyqtaý, eldi mekenderdi jappaı gazdandyrý máseleleri egjeı-tegjeı taldandy. О́zderińiz biletindeı, eli­mizdiń bas qalasyna gaz jet­kizý isi – áli kúnge deıin kún tártibinen túse qoı­ma­ǵan bas­ty máseleniń biri. Sondyqtan ta­bıǵı gazdyń resýrstyq baza­syn barynsha keńeıtý basym mindet bolyp qala beretini, bul turǵyda jańa gaz óńdeý zaýyttarynyń qurylysyn jedeldetý jáne qol­danystaǵy qýattardy ba­ryn­sha paı­dalaný qajettigi alǵa tartyldy.

Kún tártibinde elimizdiń áleý­­mettik-ekonomıkalyq damý ba­ǵytyna áseri mol delinetin taǵy bir ózekti másele tur. Bul – atom elektr stansasyn salýǵa baı­­la­nysty jalpyulttyq referendým óte­tindigi. Munyń ózi azamattarǵa eldiń bolashaǵyna qatysty ma­ńyzdy másele bo­ıynsha she­shim qabyldaýyna, refe­ren­dýmǵa bel­sendi qatysýyna múm­kin­dik beredi. Memleket basshy­sy sý resýrstarynyń qory elimiz úshin mu­naı, gaz nemese basqa da metaldardan mán-mańyzy kem bolmaıtynyn atap ótti. Sondyqtan Prezıdent sý sharýashylyǵy júıesin tıimdi damytý úshin munymen derbes vedomstvo aınalysýǵa tıis dep sanaıdy. Osyǵan baılanysty Sý jáne ırrıgasııa mınıstrligi qurylady degen­di aıtty. Son­daı-aq óńirlerde sý tutyný mádenıetiniń joqqa tán ekenin atap ótti.

Joldaýda Qazaqstan úshin kólik-logıs­tıkalyq áleýetti da­my­týdyń stra­te­­gııalyq mańyz­dylyǵyna aıryqsha mán be­rildi. Búginde Qytaı, Eýro­pa, Re­seı jáne Ortalyq Azııa arasyndaǵy saýda-sattyq qarym-qa­tynasynyń qar­­qyn­dy damýy­na baılanysty álem jańa eko­no­mıkalyq ortanyń qalyp­tasýyn bastan keship jatqany atap ótildi. Qa­zaqstan osy saý­da joldarynyń qıy­ly­synda ornalasqan, al bul el damýyna aldaǵy ýaqytta keń serpin beretin úlken múmkindik ekeni túsinikti. Bul rette Prezıdent kólik-logıstıka salasyn jaq­sartý eldiń ekonomıkalyq da­mýynyń qozǵaýshy kúshteriniń biri bolýǵa tıis ekendigine se­nim bildirdi. Ári bul úshin Kó­lik mınıstrligin qalpyna kel­ti­rý kerek degen usynysyn jet­kizdi jáne oǵan kólik salasyn basqarýmen ǵana shektelmeı, jol ınfraqurylymyn salýmen aınalysýdy da tapsyrdy.

Memleket basshysy óz só­zinde ınnovasııalardy sıfr­landyrý men engi­zý­diń ma­ńyz­dy­lyǵyn atap ótti. Eldi IT memleketke aınaldyrýǵa degen um­tylys memleketimiz ben qoǵa­my­myzdyń damýyndaǵy basym baǵyt bolyp sanalady. Elektrondy úkimet pen fıntehtiń damý ındeksteri bo­ıynsha álemdegi kóshbasshylyq, sondaı-aq otandyq IT-qyzmetter eksportynyń aıtarlyqtaı ósýi sııaqty tabysty jetis­tik­ter atap ótiletin bolady. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellekt tehnologııalaryn jáne osy sa­laǵa ınvestısııalardy tartýdyń ma­ńyz­dylyǵyna toqtaldy. Ol álemde jasandy ıntellektini damytýǵa jáne qol­danýǵa ınvestısııalardyń edáýir ósýi kútiletinin jáne osy salanyń sátti damýy eldiń eko­nomıkalyq ósýine aıtar­lyq­taı yqpal etýi múmkin ekenin atap ótti.

Prezıdent ǵylym men ın­no­vasııaǵa negizdelgen eko­no­­mı­kanyń damýyna yq­pal ete­tin ǵylym jáne teh­no­lo­gııa­lyq saıasat týraly zańdy ázir­­leýdiń ma­ńyz­dylyǵyna nazar aýdardy. Ol ınnovasııalyq ınfraqurylymdy qurý bo­ıynsha jeke bastamalardy qol­­daý­dyń pármendi shara­la­ry­nyń qajettigin aıtty. Eko­no­mı­ka­nyń sapaly ósýi ón­di­ris­tegi bá­se­kege qabi­let­ti­­likti, ada­mı ka­­­pıtaldy, teh­nolo­gııa­lyq jań­ǵyr­­týdy art­tyrýǵa ne­giz­delýge tıis­tigi esker­tildi.

Memleket basshysy medıa, kıno, mýzyka, dızaın, bilim berý jáne aqparattyq tehnologııalardy qamtıtyn kreatıvti ındýstrııany damytýdyń mańyzyna aıryqsha mán berip ótti. Ol qazirgi tańda azamattardyń shy­ǵar­mashylyq áleýeti men zııat­kerlik kapıtalyna negiz­del­gen kreatıvti óndiris ekonomıkany damytýda jáne jumys oryndaryn qurýda mańyzdy ról atqaratynyn atap ótti. Sondaı-aq elimizdiń barlyq óńirindegi talantty adamdar úshin teń múm­kindikterdi qamtamasyz etý úshin árbir oblys ortalyǵy men iri qalalarda kreatıvti ındýstrııa ortalyqtaryn qurý qajettigi týraly aıtty.

Qasym-Jomart Toqaev elimiz­diń ekonomıkalyq damý strategııa­sy azamat­ta­rymyzǵa, olardyń múdde­leri men qajettilikterine negiz­deletinin iltıpatpen eske saldy. Ol, eń aldymen, balalarǵa qarsy zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túri úshin qatań jazalaý sharalaryna baǵyttalǵan bolýy kerek. Pre­zıdent balalarǵa arnalǵan jol salasynyń, ǵıma­rattardyń, kıim-keshek pen ta­maq ónimderiniń qaýipsizdigine basa nazar aýdardy. Bilimge qol jetkizýdegi teńdikti qamtamasyz etý úshin ınternet jyldamdyǵyn arttyrý jáne sıfrlyq bilim berý resýrstaryna tegin qol jetkizýdi qamtamasyz etý qajettigi nazardan tys qalǵan joq. Eldiń shalǵaı aýdandarynda mobıldi ınternettiń jyldamdyǵy shamaly ekeni barshaǵa málim. Ulttyq ekonomıkanyń keıbir sala­la­rynda, ásirese tehnıka men óndiris salasynda mamandardyń jetispeýshiligi qatty baıqalady. Bul rette Memleket basshysynyń naqty jáne tehnıkalyq ǵy­lymdar úshin joǵary oqý oryndaryna túsý úshin granttardy ulǵaıtý qajettigine aıryqsha mán berip kele jat­qany aıan. Al bul Joldaýda Prezıdent bes jasqa tolǵan balalardy qamtı­tyn «Keleshek» atty qarajat jı­naýdyń biryńǵaı erikti júıesin engizýdi tapsyrdy. Bul – baǵdar­lama keleshek urpaqtyń jarqyn bolashaǵy úshin jasalǵan zor múmkindik.

Joldaýdyń maǵan aıryqsha áser etken taǵy bir tusy – Pre­zıdenttiń uzaq ýaqyt boıy zııandy jaǵdaıda jumys istegen adamdardy áleýmettik qoldaý tetigin ázirleý týraly sheshimi. Bul óte ádil ári der ýaqytynda qolǵa alynǵan is dep sanaımyn. Osy qyzmetkerlerdiń salany damytýǵa qosqan mańyzdy úlesin jáne olardyń densaýlyqqa yq­tımal zııanyn eskere otyryp, mundaı adamdarǵa 55 jastan bas­tap zeınetkerlik jasqa tolǵanǵa deıin arnaıy áleýmettik tólem beriledi deýi – quptarlyq.

Memleket basshysy ár azamat turaq­ty ekonomıkalyq da­mý­dyń jemisin sezinýi úshin ult­tyq baılyqtyń ádil bólin­ýin qamtamasyz etý kerek degen­di talaıdan beri aıtyp kele jat­qanyna kýámiz. Mundaı ádildik pen tııanaqty tártip, dıalog mádenıeti, jaýapkershilik pen yn­­tymaqtastyq qaǵıdattary –mem­­­­­le­ketimizdiń turaqty bola­sha­­ǵyn qamta­ma­syz etýdiń eń bas­ty alǵysharty.

Memleket basshysy Ádiletti Qazaqs­tandy qurý úshin saıası jáne ekono­mıkalyq reformalardyń mańyz­dy­lyǵyna toqtala kelip, birinshi kezekte qoǵamdyq sanany ózgertýdiń ózek­tiligin jetkizdi. Azamattardyń, ásire­se jastardyń boıynda patrıottyq sezimdi, bilim alýǵa degen um­tylys pen qushtarlyqty, eń­bekqorlyqty, tártipti qa­lyp­­tastyrýdyń artyq­shy­ly­ǵyna úmit artty. Qoǵamdyq qun­dylyqtardyń ortaq júıesin qalyptastyrý úshin jaýap­kershilikti arttyrmaı bolmaıtynyn qadap aıtty. Osyǵan baılanysty Prezıdent Ádiletti Qazaqstan tujy­rymdamasymen tyǵyz baılanysty Abaıdyń «tolyq adam» týraly ilimin de atap ótti. Qazaq topyraǵynda ómir súrip jatqan árbir otandas­ty eli­mizdi myqty ári tabysty etý úshin týǵan jerimizdi kór­keı­týge jáne damytýǵa, baılyqty qorǵaýǵa shaqyrdy.

Zeınep BAZARBAEVA,

UǴA akademıgi