Kedendik baqylaýdy jetildiretin qujat

Atap aıtqanda, jalpy otyrys­ta «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men О́zbekstan Respýblı­kasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan-О́zbekstan kedendik shekarasy arqyly qubyrjol kóligimen jáne elektr berý jeli­leri boıynsha energııa resýrstaryn ótkizý kezindegi birlesken kedendik baqylaý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qabyldandy.

Qujat jóninde Premer-mı­nıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev baıan­dama jasady. Onyń aıtýynsha, kelisim aıasynda Qazaq­stan-О́zbekstan kedendik shekarasy arqyly qubyrjol kóligimen jáne elektr berý jelileri arqyly ótkiziletin energııa resýrstaryna birlesken kedendik baqylaý uıymdastyrylady.

Eki el tájirıbemen jáne keden salasyndaǵy ulttyq zańnamany buzý faktileri týraly aqparat­pen almasa alady. Hattamada taraptardyń keden organdary balansynda turǵan esepke alý toraptary kórsetkishterin aı sa­ıyn alýdy, sondaı-aq esepke alý aspaptaryna salynǵan kedendik sáıkestendirý quraldarynyń tutastyǵyn, sáıkestendirý qural­daryn joıýdy jáne salýdy tekserý kózdelgen.

«Kelisimde energııa resýrs­taryn kedendik deklarasııalaý jáne kedendik baqylaý máse­le­lerindegi tájirıbesi týraly, memleketterdiń keden ister salasyndaǵy ulttyq zańnamasy talaptaryn buzý derekteri jaıynda aqparat almasý qarastyrylǵan», dedi E.Jamaýbaev.

Májilis komıtetteri birqatar jańa zań jobasyn jumysqa qabyldady. Olardyń qatarynda Salyq kodeksi men Salyq kodeksin qoldanysqa engizý, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeks­ke túzetýler, jolaýshylardy avtomobılmen tasymaldaý sala­syndaǵy keıbir memlekettik fýnk­sııalardy ózin-ózi retteý­ge berýge qatysty ózgerister, son­daı-aq birqatar halyqaralyq qujat bar.

Sondaı-aq Bala quqyqtary týraly konvensııaǵa habarlar rásimine qatysty fakýltatıvtik hatta­ma­ǵa, Qazaqstan men Qatar úkimet­teri arasyndaǵy ınvestısııalar­dy ózara kótermeleý jáne qorǵaý týraly kelisimge, 2000 jyldyń 7 shildesindegi Qazaqstan men О́zbekstan úkimetteri arasyndaǵy Azamattardyń ózara saparlary­nyń sharttary týraly hattamaǵa qatysty bes ratıfıkasııalyq zań jobasy jumysqa alyndy.

Budan keıin depýtattar tıisti memlekettik organdar bas­shy­laryna eldegi ahýalǵa qatys­ty birqatar saýalyn joldady. Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovqa qoıǵan suraǵynda «Amanat» fraksııasynyń je­tek­­shisi Elnur Beısenbaev te­mir­jol kóliginiń qazirgi jaǵdaıyna alańdaýshylyq bildirdi.

«Jaz kelse boldy, qoǵamda temirjol jolaýshylary tasymalyna qatysty shaǵym da kóbeıedi. Jylda qaıtalanatyn jaǵdaı. Temirjol jolaýshylar tasymaly sapasynyń tómendigi syn kótermeıdi. Sebebi jolaýshylar quramynyń kóp bóligi – keńes zamanynyń murasy. Jyl sa­ıyn biz vagondar parkin jańartý máselesin kóterip kelemiz. Kóp­tegen ýáde bar, biraq is júzin­de josparlanǵan qarqyndar saqtalmaıdy.

Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstrliginiń málimetinshe, qazirgi ýaqytta jyljymaly temirjol quramynyń parki 138 myń birlikti quraıdy, ortasha tozýy 55 paıyz. Mınıstrlik 2025-2030 jyldar aralyǵynda vagondar parkin jańartýdy jos­parlap otyr. Osy oraıda, eskere ketetin jaıt «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy 1997 jyly quryldy. Iаǵnı 26 jyl kútkenimiz azdaı, endi taǵy da 7 jyl kútýimiz kerek. Kútken úmi­ti­miz aqtalatynyna, vagondar parkin jańartý jumysy tıimdi bolatynyna senimimiz az. 2030 jyly qalǵan vagondar eskirip, temirjol quramy parkiniń tozýy 55 paıyzdan da asyp ketpeıtinine kim kepil?», dedi E.Beısenbaev.

Depýtat vagondardyń áb­den tozǵanyn, odan qala berdi jazda bılet tabylmaıtynyna narazylyq bildirdi. Bul az deseńiz, jol júrý aqysy da qymbat. E.Beısenbaevtyń aıtýynsha, tapshy marshrýttarǵa bıletterdi satyp alý kezinde tek joǵarǵy oryndar qoljetimdi. Bul jyl saıynǵy temirjol bıletter qunyn sýbsıdııalaýǵa qomaqty qarajattar bólinýine qaramastan oryn alyp otyr.

«Qymbat baǵasyna sapasy saı kelmeıtin poıyzdar jıi keshigedi. Sońǵy kezderi sapardaǵy azamattarymyz úshin poıyzdardyń 1-2 saǵat keshigýi úırenshikti jaıt bolyp qaldy. Bul ýaqytty joǵaltýǵa ǵana emes, keıde qarjylaı shyǵyndarǵa ákeledi, óıtkeni transfermen kele jatqan jolaýshylar kelesi poıyzǵa keshigip qalady. Biraq bul úshin jaýapkershilikti óz moınyna alýǵa eshkim asyqpaıdy», dedi E.Beısenbaev.

Depýtat Gúldara Nurymova Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa ońtústik óńirlerdegi sý tapshylyǵyna baılanysty týyndaǵan tótenshe jaǵdaı týraly másele kóterdi. Onyń aıtýynsha, bıyl ońtústik óńirlerdegi sharýa qojalyqtary úshin qıyn bolyp otyr. Sonyń ishinde, Jambyl oblysynyń 6 aýdanynda tótenshe jaǵdaı jarııalandy.

«Osyǵan deıin oblysta qol­­­d­a­nystaǵy sýarmaly jer­ler­­di aǵyn sýmen qamtýdy jaq­sar­­tý maqsatynda 2019 jyldan bas­tap Halyqaralyq qarjy ıns­tıtýttarynyń nesıesi esebinen jalpy quny 40,0 mlrd teńgeni quraıtyn 2 joba júzege asyryla bastaǵan. Atalǵan jobalardyń ákimshisi Sý resýrstary komıteti­niń «Qazsýshar» kásiporny. Aıta ketý kerek, atalǵan 2 joba 2021 jyly bitip, jalpy 114 myń gektar alqapty sýmen qamtýy kerek edi.

Alaıda jobalaý-smeta­lyq qujattamanyń sapasyz ázir­lenýine, josyqsyz merdiger­lerdiń jumysyna jáne «Qazsý­shar» kásiporny tarapynan baqylaýdyń álsizdigine baılanysty jobalardyń aıaqtalýy aǵymdaǵy jyldyń jeltoqsa­nyna aýystyrylǵan. Jumys­tyń ýaq­tyly aıaqtalatyny úlken kúmán týǵyzady. Oǵan qosa, atqarylǵan jumystardyń sapasy syn kótermeıdi. Búgingi tańda jobalar aıasynda jospardaǵy 54 myń gektardyń tek 34 myń alqaby ǵana aǵyn sýmen qamtylǵan», dedi G.Nurymova.

Depýtat jaýaptylardyń salǵyrttyǵy saldarynan 20 myń gektarǵa jýyq jerdi ıelenip otyrǵan sharýalar shyǵynǵa bat­qanyn atap ótti. Olardyń shyǵyndaryn óteý boıynsha Úki­metten bólinetin qarjy ár zardap shekken sharýaǵa ádil túrde jetýi kerek. G.Nurymova sharýa­lardy sýmen qamtýǵa qatysty syrttan alynǵan qaryzdardy qalaı jáne kim óteıtinine, buǵan naqty kim jaýapty ekenin surady.

Depýtat Dáýlet Muqaev Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıarǵa joldaǵan saýalynda jastarǵa 5 jyl merzimge beriletin páterdi jalǵa alýǵa qatysty másele kóter­di. Depýtattyń aıtýynsha, Jastar jylynda jastar qýana qabyl alǵan, jumysshy jas­tarǵa beril­gen jaldamaly páter­ler búginde jastardyń basty máse­lesine aınalyp otyr.

«Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda 2019 jyldan beri jaldamaly páterge ornyq­qan jastardyń sany 10 000-ǵa jýyqtady. Bul aýdan halqymen parapar ekenin eskersek, nazar aýdararlyq másele. Iá, bul jastarǵa óz baspanasyn alýǵa qarjy jınaý maqsatynda berilgen úlken múmkindik edi. Áıtse de, Úkimet bul baǵdarlamany qabyldaǵanda ózge de faktorlardy eskerýdi nazardan tys qaldyrǵan syńaıly. 2019 jyly baspana alǵan jastardyń baspanany bosatýyna da 1 jyldan az ýaqyt qaldy. Búginde mega­polısterdegi jastardyń dalada qalý qaýpi joǵary.

2019 jyly baspana alǵan jastar álemdik pandemııamen qatar kelip, 42 500 teńgege qarap qalǵanyn eskersek aqsha jınaý múmkindigi bolmady. Baǵdarlama eń alǵashynda 5 jylǵa berilse, keıingi jyldary 3 jylǵa taǵy qysqardy. Búgingi tańda eli­miz­de ınflıasııa deńgeıi de sharyq­tap, úı baǵasy jyldan-jyl­ǵa ósti. Shyndyqqa týra qarasaq, bas­panaǵa qarjy jınaý­dan, qym­batshylyq qyspaqqa alyp kún­kóris máselesi aldyńǵy oryn­ǵa shyqty», dedi D.Muqaev.

Ekinshiden, jastar saıasaty týraly zańǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes, jastar sanaty 29 jastan 35 jasqa deıin ósti. Sáıkesinshe úı alǵan jastar búgin de jastar sanatynan shyqpady. Depýtat osy 5 jylda balaly bolǵan jas­tar qaıda qalatynyna alańdap otyr. Al elde jastarǵa arnalǵan biryńǵaı memlekettik baspana baǵdarlamasy joq.

«Úshinshiden, jaldamaly páter alǵan jastar ózge de memlekettik baǵdarlamalar men úı kezeginde turý múmkindiginen aıyrylǵan. Aqshasyn jınap, túıip otyrǵan jastar, basqa baǵdarlamaǵa qatysa almasa, qalaı baspanaly bolmaq? Tórtinshiden, búginde elde bas­pana alýǵa tıimdi baǵdarlama joqtyń qasy. «7-20-25» aty bar zaty joq baǵdarlama, al «Otbasy bank» arqyly 50 paıyz bastapqy jarna jınaý  5 jylda múmkin de emes! 2019-2020 jyldardan beri naryqtaǵy úı baǵasy 2 ese ósken.

«Kóp qaıda bolsa, shyndyq sonda» demekshi, jastardyń nazyna nazar aýdarý qajet. Joǵaryda atalǵan faktorlardy eskere otyryp, jastardyń tıimdi baspana alýyna jaǵdaı jasaý jáne kemi 10 paıyzdyq bastapqy jarnamen ózderi turyp jatqan baspanasyn satyp alýǵa múmkindik  berý máselelesin qarastyrýdy suraımyn. Jáne de naryq­taǵy «Elorda, Almaty jastary» ıpotekalyq baǵdarlamalary sekildi paıyzdyq mólsherlemesi de 5 paıyzdan aspaýǵa tıis», dedi D.Muqaev.