Mahmud Qashqarıǵa júginsek, kúı sóziniń tórkini «kók» degen túrki sózinen taraǵan. Kókti shalǵan ushqyr qııal, batpan-batpan tekti saryn, tegeýrindi myń san tolǵaq kúıden tabylary haq. Júrek-qolqany qozǵaǵan qasterli óner ıeleriniń esim-soıy búginge ańyz. Sol ańyzdyń biri Qurmanǵazy men Dınanyń kezdesýi týraly órbıdi.
«Ún tógildi túrlenip,
Kók gaýhardan ketti aýmaı.
Jarqyndyǵy – kúlkideı,
Muńdylyǵy – joqtaýdaı,
Ashylyǵy – shyndyqtaı,
Táttiligi – shabyttaı,
Jeńildigi – kóbikteı,
Aýyrlyǵy – tabyttaı...»
Jumeken Nájimedenovtiń osy óleńi joǵarydaǵy biz aıtqan san-salaly kúı bolmysyn ashyp turǵandaı. Iá, kúı tilin qaǵazǵa túsirý qıynnyń qıyny. Ol sanadan joǵary turatyn qudiret ispetti.
Álqıssa, Ahmet Jubanovtyń deregine súıensek, kúıshi Qurmanǵazy men Dınanyń ákesi Kenje Shaluly aralas-quralas adam bolǵan desedi. «1870 jyly Qurmanǵazy on jasar keremet dombyrashy bar degendi estıdi de, Kenjeniń úıine keledi. Kishkene qyzdyń dombyrasyn tyńdap, halyq ısskýstvosyn damytatyn taǵy bir adamnyń dúnıege kelgenine sheksiz qýanady. Qurmanǵazy Kenjeden ataqty dombyrashylardyń saıysy bolatyn jerlerge Dınany ertip júrýge ruqsat suraıdy. О́ziniń aıtýy boıynsha Dına toǵyz jyl boıy, ıaǵnı on segizge tolǵanǵa deıin Qurmanǵazymen jıi kezdesip, jıyndarǵa erip baryp júredi, kóptegen ataqty dombyrashymen kezdesedi», – deıdi Ahmet Jubanov.
Kúı atasynyń qasynda júrip, bolashaq dáýlesker kúıshi talaı syrǵa qanyq bolady. Dına Nurpeıisova estelikteriniń birinde Qurmanǵazy ustazynyń saıasynda ótken samalaly shaqtar haqynda: «Bul meniń ómirimdegi eń baqytty, mýzykalyq ýaqıǵalarǵa, qýanyshqa toly, sanamda asa tereń jarqyn arna qaldyrǵan kezeńim edi» dep eske alady. «Kúı atasymen» shákirtiniń tanystyǵy, ajyramas dostyǵy osylaı bastalady. Ákesi Dınany on toǵyz jasqa jetkende Nurpeıistiń balasy Nuraly degenge uzatady. San taraý otbasylyq kezeńde de kúıshi qyz adal serigi qara dombyrasyn tastamaı, kerisinshe kıeli ónerdi tereńdetip damyta túsedi. Batys Qazaqstan oblysy, Jańaqala mekeniniń 85 jastaǵy aqsaqaly Myrzaǵalı Káshenovtiń Qurmanǵazy týraly esteliginde qos kúıshiniń arasyndaǵy aqjarma yqylas anyq ańǵarylady. «Men Qurmanǵazy Saǵyrbaevty Dınanyń ákesi Kenje degen qarttyń úıinde kórdim. Ol kezde men jańa atqa shabatyn 8-9 jasar bala edim. Qurmanǵazy tolyq deneli, saqaldy, edáýir jasqa kelip qalǵan, basynda qara eltiriden tigilgen dóńgelek bórki bar adam eken. Biraq ústindegi kıimi jupyny. Sondyqtan bolsa kerek, baılar oǵan «Kóktýlaq» degen qosalqy at qoıypty. Qurmanǵazy Kenjeniń úıinde otyryp, jan sezimin oıatqandaı áserli kúılerin tartty jáne osy saparynda Dınaǵa dombyrasyn berip ketipti» deıdi. Myrzaǵalı qarttyń esteliginen qos ónerpazdyń arasyndaǵy qurmet pen syılastyq jibiniń edáýir berik bolǵanyna taǵy bir kóz jetkizemiz. Daryndy daryn tereń túsinip, sergek sezineri eki bastan anyq.
«Muńdasy, kóshken eldiń qııaldasy,
Al, tebiren, aq saqaldy kúı atasy,
Keledi seni tyńdap baıaǵydan
О́lkeńniń ózen, taýy, qııa tasy.
Bilmeımin, qansha janǵa kúıiń daryp,
Ashýly, ashy ózegin ótti jaryp...
Bilmeımin,
«Saryarqańmen» qosh aıtysyp,
Qansha jan qabirine kirdi baryp».
Bul Hamıt Erǵalıevtiń «Qurmanǵazy» atty óleńinen úzindi. Jyrda qazaqtyń salqar dalasynyń muńdasy bolǵan kúıshiniń beınesi somdalady. Geızer sýyndaı jeti qat jan túbinen qumyǵyp shyǵatyn kúıshi bolmysynda, rasynda, shytyrman darııa jasyrynǵan. Ony erdiń eri ǵana ashýǵa talpyna alar bolar.
Bizge jetken derekterde, kezekti bir júzdesýinde kúı atasy birshama dombyrasyn qaǵyp otyryp, Dına ájemizdiń sol qolyn, óziniń oń qolyn ustap: «Eger osy eki qol bir adamǵa bitken bolsa, dúnıede odan asqan dombyrashy bolmas edi», – degen eken. Bul da ańyz adamdardyń bir-birine degen yjdahaty, senimi, iltıpaty. Alasapyran ýaqyt kóshinde ult zaryn tolǵaǵan kúıshiler beınesi el men jer dańqymen birge aıbyndanyp, zoraıa bermek. Sebebi «el úshin jannan keship, jaýdy qýǵan, erlerdi umytsa da el umytpas».