Jańarý men jańǵyrý jolynda elimizdiń eńsesin tik ustap, naqty is-áreket jasaýǵa tolyq múmkindigi bar. Memleketimizde kenjelep qalǵan salanyń biri – otandyq týrızm.
Memleket basshysy Joldaýda osy baǵytta 15 iri jobany daıyndaýdy tapsyrdy. Ras, elimizdiń tabıǵaty tamasha, tarıhy tereń. Týrıstik nysanǵa aınaldyrýǵa ábden laıyq oryndar jeterlik. Alys-jaqyn shet memleketterdiń keıbiri tek týrızmnen túsken qarjynyń esebinen bıýdjetin túgeldep otyrǵanyn eskersek, bizdiń de týrızmdi damytýǵa múmkindigimiz mol.
Qanysh Sátbaevtan beri jalǵasyp kele jatqan taý-ken isi, geologııa ǵylymynyń keıingi kezde toqyrap qalǵany jasyryn emes. Osyny eskergen Prezıdent jańa qazba baılyqtar kenin taýyp, keńeıtýdi tapsyrdy. Qoınaýy qazynaǵa toly dalamyz ben taýymyzdyń syryn uqqanǵa, tilin bilgenge bereri ushan-teńiz. Bul rette osy sala ǵalymdaryna artylar jaýapkershilik salmaǵy orasan. Jer astyndaǵy qazba baılyqtarymyzdy shıkizat kúıinde satyp, shetelden onyń óńdelgen túrin birneshe ese qymbat baǵaǵa satyp alýdyń tıimsizdigin ýaqyt kórsetip otyr. Endeshe, ónimdi óńdeý jáne óndirý – kezek kúttirmeıtin ózekti másele.
Kórshi elderde bolyp jatqan geosaıası jaǵdaılar, túrli qaqtyǵystar men daý-damaılar qazaqqa etek-jeńin jıyp, qymtaný qajettigin taǵy bir eske salǵandaı. Elimizde bolǵan orman órti, sý tasqyny syndy tabıǵı apattar da oılandyrmaı turmaıdy. Qazaqta «Aýrýyn jasyrǵan óledi» degen sóz bar. Bári jaqsy, bári keremet degennen eshkimniń mańdaıy jarqyrap, juldyzy janbasyna otyz jylda kóz jetti. Aýyl sharýashylyǵyn damytý, otandyq ónimdi óndirý, ony qoldaý – memlekettik deńgeıde qadaǵalanyp, jiti baqylaýda bolatyny da kóńilge qýanysh syılady. Aýyldaǵy qarapaıym sharýanyń janaıqaıy bıliktiń minberinen qozǵalyp, Prezıdent nazarynda bolýy kóp jaıdy ańǵartady. Bile bilsek, bul tek qarapaıym sharýanyń máselesiniń kóterilýi emes, aýyl sharýashylyǵynyń damýyna kedergi keltirip otyrǵan barlyq keleńsizdikterge qarsy úlken kúsh. Qajetti tehnıkalardyń jańartylýy, soǵan saı mamandardyń suranysqa ıe bolýy jumyssyzdyqty da sheshýge oń yqpal eteri sózsiz.
Egemen elimizdiń irgesi bekem, shekarasy myǵym bolýy árkez qyraǵylyqty ǵana emes, qorǵanys tehnıkalarynyń zamanaýı talapqa saı jańaryp, jabdyqtalýyn da talap etedi. Osy rette Memleket basshysynyń qorǵanys tehnıkalaryn jańartýǵa qatysty tapsyrmasy aıbyndy armııamyzdy qýatty kúshke aınaldyrady dep sanaımyn. Qorǵanys máselesin óz deńgeıinde zaman talabyna saı talqylaıtyn ýaqyt jetti. Bul máselege úlken mán berý kerek, áıtpese biz keshigemiz.
Gazben qamtamasyz etý jumystarynyń qarqyndy jalǵasýy halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn odan ári jaqsartyp, turmysyn ońaltady. Keıingi jyldardaǵy kómir tapshylyǵynan týyndaǵan onyń baǵasynyń ósýi halyqtyń qaltasyna ońaı túspeı tur. Sondyqtan barlyq eldi mekenderdi gazben qamtamasyz etý mańyzdy.
Halqymyz áýel bastan sýdy ysyrap etpegen. Ony únemdep jumsap, sýǵa qatysty túrli yrym-tyıymdardy, adam sengisiz ańyz-áńgimelerdi shyǵarǵan. Munyń barlyǵy kóshpeli halyqtyń sýdyń kıesi bar dep uǵynýynan týǵan. Búginde Ortalyq Azııa halyqtarynyń ortaq máselesine aınalyp otyrǵan sý tapshylyǵy jyl ótken saıyn aıqyn ańǵaryla bastady. Sýdy únemdep jumsaýǵa qatysty otbasy tárbıesinen bastap, balabaqsha, mektep qabyrǵasynda turaqty túrde aıtylyp, jumys júrgizilýge tıis.
Sıfrlyq saýattylyqty arttyrý, sıfrly Qazaqstan, sandyq tehnologııa týraly uǵymdar ótken onjyldyqtyń enshisinde qalyp, endi jasandy ıntellekt uǵymy belsendi qoldanylyp keledi. Tipti jasandy ıntellekti meńgergen adamnyń áleýeti ózgelerge qaraǵanda áldeqaıda artyq jáne qoǵamǵa paıdaly bolatyny da ashyq aıtylyp, jazylyp júr. Prezıdent Joldaýyndaǵy «Jasandy ıntellektiniń múmkindikterin tolyq paıdalansaq, bilim ekonomıkasyna tyń serpin beremiz. Jetekshi halyqaralyq kompanııalarmen yntymaqtastyq ornatý kerek. Bilikti mamandar daıarlaýymyz qajet. Keminde úsh belgili joǵary oqý orny jasandy ıntellekt salasyna qajetti kadr daıarlaýmen jáne zertteýler júrgizýmen aınalysýy kerek», degen joldar bizdiń ujymda tyń ıdeıalar týǵyzdy. Bul turǵyda arnaıy joba daıyndaýdy bastap kettik.
Aýyl-aımaqta, Astanadan alys monoqalalarda, shaǵyn kentterde zamandastarynan oıy ozyq, dáýirinen oza týǵan qanshama kreatıvti azamattar bar. Olardyń boıyndaǵy talantyn tanyp ushtaý, jol kórsetip qoldaý, ashqan jańalyqtaryn el ıgiligine qoldaný – bıliktiń ǵana emes, el aldynda júrgen árbir beldi, bedeldi azamattardyń paryzy.
Bala – bolashaǵymyz. Olardy qoldaý, qorǵaý – elimizdiń erteńin oılaý, keleshegine qamqor bolý. Jas búldirshinderdiń ómirine qaýip, densaýlyǵyna zııan tıgizetin árbir teris oılynyń qatań jazalanatyny «tártipke bas ıgen qul bolmaıdy» degendi eske túsirdi. Biz barshamyz bolyp, jas urpaqqa meıirim tógip, sheksiz qamqorlyq kórsetýimiz kerek. Sonymen qatar basty jaýapkershilik ata-anada ekenin umytpaıyq.
Qarapaıym halyqtyń joǵyn joqtap, múddesin kózdeıtin, qamqorlyq tanytyp, bıýrokratızmdi boldyrmaýǵa baǵyttalǵan Joldaý jurtshylyqtyń qoldaýyna ıe boldy. Qazirgi demografııalyq ahýaldy elimizdiń básekege qabiletin arttyrýǵa paıdalanýdy Úkimetke mindettegen Prezıdenttiń: «Adal azamat jáne tuǵyrly tulǵa bolýdyń negizi bala kezden qalyptasady», degen sóziniń de jany bar. О́ıtkeni halqymyz «Tárbıe basy – talbesik», «Tárbıeli adam taǵalanǵan atpen teń», «О́negeniń órisi keń» degen toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıinin beker jasamaǵan. Árbir otbasy bala tárbıesin únemi nazarda ustap, onyń damýyna jaǵdaı jasasa, tulǵa bolyp qalyptasýyna yqpal etse, sózimen de, isimen de úlgi bolsa, osynyń ózi memleket damýyna úlken úles qosqany. Sebebi, búgingi jas – erteńgi el basqarar úlken azamat. Osy rette ata-anamen qatar barlyq deńgeıdegi bilim berý mekemelerindegi áriptesterim de bala tárbıesin únemi nazarda ustap, eltutqa bolar azamat qalyptastyryp shyǵarsa ıgi. Bul bizdiń Otanǵa etken eńbegimizdiń ólshemi bolmaq.
Ońalbaı AIаShEV,
J.Táshenov ýnıversıteti
dırektorlar keńesiniń tóraǵasy,
UǴA akademıgi