Adal azamat qalyptastyrý mańyzdy

Intellektýaldy ult qalyp­tas­tyrý eldiń damýyna úlken ózgeris ákeletini belgili. Son­dyq­tan jastar tárbıesine qatty kóńil bólýimiz kerek. Árbir aza­ma­tymyz, ásirese jastar eń jaq­sy qasıetterdi boıyna sińirýi qajet.

Jańa Qazaqstannyń jańa turpatty jastaryn otanshyl, bilimpaz, eńbek­qor, tártipti, adal, ádil etip tár­bıe­lesek, eli­miz óziniń maqsat-murat­ta­ry­na qol jetkizetini sózsiz. Ǵula­ma ǵalym Ál-Farabı babamyz aıtqan «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy» degen ǵıb­rattyq sózin únemi nazarda ustaǵanymyz abzal.

Abaıdyń «Tolyq adam» ilimin ne­gizge ala otyryp, jastardy adal­dyq joq jerde eshqashan ádildik bol­maı­­tynyna tárbıeleý, Ádilet­ti Qa­zaqstan qaǵıdatyn qaperde ustaý ke­­regi týraly min­detter bilim sa­la­synyń ókil­derine zor jaýapker­shi­lik júkteıtini sózsiz. Adal azamat tár­­bıeleý – barshamyzdyń ortaq pa­ry­zymyz. Sondyqtan úzdiksiz bilim berý júıesinde, ıaǵnı, balabaqshadan bastap, joǵary oqý oryndaryna deıin beriletin sapaly bilim men ta­ǵylymdy tárbıede adal azamat qa­lyp­tastyrý – bas­ty maqsat bolý kerek. Ol úshin sapaly bilim berýdi qam­ta­masyz etý boıynsha kreatıvti she­shimder qabyldaýǵa qabiletti, ushqyr oıly oqytýshylardy osy jumystarǵa jumyldyryp, olardyń biliktiligin arttyrýdy qolǵa alý qajettigi sezilip otyr.

Qazirgi tańda bilimi men bili­gi jo­­­ǵa­ry mamandar daıarlaý máselesi de ózekti. Bilim berý júıesi eńbek nary­ǵy­nyń sura­ny­syna qaraı ózgerip otyrýy kerek. Bul máselege memleket te nazar aýdaryp otyr. Qazir elimizde tehnıkalyq jáne jumysshy mamandar jetispeıdi, sondyqtan osy salalarǵa qatysty bilim be­rýdi jolǵa qoıý kerek. Ási­rese óte mańyzdy másele – oqý oryn­dary túlekterge jumys bere alatyn mekemelermen uzaq merzimge arnalǵan áriptestik ornatý. Bul ba­ǵyt­ta halyqaralyq tájirıbelerdi utym­dy paıda­lan­saq, tıimdi nátıjege qol jetkize alamyz.

Sondaı-aq ǵylymǵa negiz­delgen ekonomıkalyq damý máse­lesi de kún tártibinde tur. Atap aıtqanda, agro­ǵy­­­lymdy damytý máselesine erekshe kóńil bólgen jón. Memleket basshysy «Ádiletti Qazaqstannyń eko­­­­­no­­mı­­kalyq baǵdary» atty Jol­­­daýyn­da Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵyn zertteý isiniń barlyq satysyn qamtıtyn agrotehnologııa habyna aınaldyrý, sheteldiń tanymal agro-ǵylymı ortalyqtarymen tolyq­qandy ǵylymı-tájirı­be­lik yntymaqtastyq ornatý ke­regin aıtty. Sondaı-aq bi­lim berý baǵdarlamalaryn aýyl shar­­ýa­­shylyǵy talaptaryna be­­ıim­­­deý kerektigine nazar aýdar­dy. Bizdiń oıymyzsha, bilim baǵ­darlamalarynda teorııalyq bilim­men qatar, tájirıbelik ja­ǵyna da kóp mán berilýi kerek.

«Bilim men ǵylymdy ekinshi orynǵa qoıǵan el eshqashan eshbir salada birinshi orynǵa kóterile almaıdy» degen qaǵıda ón boıyn­da qamtylǵan Joldaýda bilim jáne ǵylymnyń orny erekshe ba­ǵamdalǵanyn astyn syzyp aıt­qymyz keledi.

Joldaýda aıtylǵan jańa bas­tamalar negizinen qýatty jáne ekonomıkasy damyǵan memleket qurýdy kózdeıdi. Ekonomıkalyq damý baǵyttarynyń negizi – adam­dardyń suranysyna saı bolý kerektigin aıqyndap berdi. Al el azamattarynyń ál-aýqa­tynyń artýy sapaly bilim alýǵa baılanysty. Ol úshin peda­gog­ter­diń quzyrettiligin arttyrý jóninde shara­lar qabyldaý, ınternet jyl­damdyǵyn arttyrý jáne sıfrlyq bilim berý resýrstaryna tegin qol jet­ki­zý­di qamtamasyz etý jó­­­nindegi jumysty jandandyrý kerek. Joldaýda kórsetilgen mindetter tolyq oryndalýy úshin árkim óz salasy boıynsha aıanbaı atsa­ly­sýǵa tıis. En­deshe, bilim jáne ǵylym salasynyń ókil­deri de Pre­zıdent alǵa qoıǵan bıik maq­sat­qa jetý úshin bar kúsh-jigerin jum­saıtyny kúmán týdyrmaıdy.

Kárimbek QURMANÁLIEV,

Prezıdent janyndaǵy Ulttyq quryltaı múshesi, UǴA akademıgi