Álsiz toptyń áleýeti

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mı­nıst­r­ligine atalǵan kún­ge oraı elimizdegi erekshe qa­jetti­ligi bar adamdardyń áleý­met­tik qorǵalý deńgeıi týraly saýal jol­daǵan edik. Sala basshysy Svetlana Jaqypovanyń aıtýyn­sha, olardyń ómir súrý sapasyn jaq­sar­tý – memlekettik saıasattyń basty baǵyttarynyń biri.

«Memleket erekshe qajettilikteri bar adamdardyń ómir súrý sapasyn arttyrý jáne olardyń qoǵamǵa áleýmettik yqpaldasýy úshin júıeli sharalar atqaryp keledi. Múgedektigi bar adamdardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý úshin elimizde memlekettik kómek jáne jár­demaqylar, áleýmettik tólem­der túrindegi qoldaýlar bar. Olar­dyń ártúrli deńgeıin es­kere oty­ryp, memlekettik bıýdjet qa­ra­jaty esebinen teh­nıkalyq ońal­tý quraldary, kreslo-arbalar, sa­na­torlyq-kýrorttyq emdeý, min­detti gıgıenalyq qu­ral­dar, jeke kómekshiniń jáne ymdaý tili ma­ma­nynyń qyzmetterimen qam­ta­masyz etiledi. Elimizdiń barlyq óńi­rin­de múgedektigi bar adamdar úshin qol­jetimdi jáne kedergisiz orta qu­rý boıynsha jumystar josparly túr­de júrgizilip jatyr», deıdi S.Jaqypova.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstr­liginiń deregi boıynsha, elimizdegi múgedektigi bar 719,3 myń adamnyń 422,5 myńy eńbekke qabi­letti jastaǵy (58,7%), 189,9 myńy zeınetkerlik jastaǵy (26,4%) aza­mattar bolsa, 106,9 myńy – 18 jasqa deıingi balalar (14,9%).

Erekshe qajettiligi bar adamdar men múgedektigi bar balalardy tár­bıe­lep otyrǵan otbasylardyń máse­le­lerin sheshý maqsatynda mı­nıstr­lik janynan qurylǵan Múge­dek­tigi bar adamdardy áleýmet­tik qorǵaý salasyn úılestirý keńesi jumys isteıdi.

«Memleket basshysy 2023 jylǵy 7 maýsymda Múgedekterdiń qu­qyq­tary týraly konvensııaǵa fa­kýl­­­ta­tıvtik hattamany ratıfıkasııalaý týraly zań­ǵa qol qoıǵan (2023 jylǵy 12 tamyzda kúshine endi). Fa­kýltatıvtik hattamany qabyldaý – BUU Múgedek­ter­diń quqyqtary jónindegi komıtetiniń Qazaqstan aza­mattarynyń jeke ótinishterin qa­raý quzyretin mo­ıyndaý. Bıyl shildeden bastap «Áleýmettik kodeks» kúshine endi, onda barlyq azamat úshin áleýmettik qorǵaý salasynda teń quqyqtar men múmkindikter kózdelgen. Onda násiline, jynysyna, tiline, dinine, nanymyna, tur­ǵylyqty jerine, jasyna, den­saý­­lyq jaǵdaıyna, onyń ishinde múge­dek­tigine baılanysty nemese ózge de mán-jaılar boıynsha kez kelgen shekteý kemsitýshilik bolyp sanalatyny jáne oǵan tyıym salynatyny týraly jazylǵan», deıdi mınıstr.

Sala mamandarynyń aıtýynsha, Áleýmettik kodeks múgedektigi bar adamdardy áleýmettik qoldaýǵa aıtarlyqtaı septigin tıgizip otyr. Máselen, bıyl 1 shildeden bastap I toptaǵy múgedektigi bar adamdarǵa kútim jasaıtyn adamdarǵa múge­dek­­tigi bar balalardy tárbıelep otyrǵan ata-anaǵa nemese bala asy­rap alýshyǵa (qamqorshysyna) tóle­ne­tin járdemaqylardyń mólsheri 14,5%-ǵa ulǵaıtyldy. Sondaı-aq eńbek etý qabiletinen aıyrylý jaǵdaıy boıynsha Memlekettik áleý­mettik saqtandyrý qorynan tó­le­netin áleýmettik tólemderdiń mól­­sheri 14,5%-ǵa artty. Jyl basynda járdemaqylar men áleýmettik tólemder mólsheriniń 8,5%-ǵa ul­ǵa­ıý­yn eskere otyryp, jyldyq mánde olar­dyń mólsheri 23%-ǵa ósti.

Resmı derekterge súıensek, 1 q­azandaǵy jaǵdaıǵa sáıkes múgedek­ti­gi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy alýshylardyń sany 538,4 myń adam bolypty. Qańtar-qyrkúıek aılary aralyǵynda res­pýb­­lıkalyq bıýdjetten múgedek­ti­gi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy tóleýge 298,5 mlrd teńge berilgen. Onyń mólsheri múge­dek­tiktiń tobyna jáne sebebine, sondaı-aq tıisti qarjy jylyna arnalǵan «Respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańda belgilengen eń tó­mengi kúnkóris deńgeıine baılanysty bolady. 2023 jyldyń 1 qazanyna múgedektigi boıynsha jár­dem­aqynyń ortasha mólsheri 68 464 teńgeni qurady.

Mınıstrliktiń málimetinshe, mú­gedektigi bar adam­darǵa arnaýly áleýmettik qyzmetterdi 740-qa jýyq mem­le­kettik uıym usyna­dy, onyń 118-i – stasıonarlyq úlgidegi memlekettik medısınalyq-áleý­met­tik mekemeler, 87-si – kúndizgi bolý memlekettik ortalyqtary, 34-i – memlekettik ońaltý ortalyqtary, 505-i – úıde áleýmettik kómek kórsetý bólimsheleri. Stasıonarlyq uıymdardyń jumys istep turǵan jelisine balama kúndizgi jáne úıde bolý jaǵdaıynda áleýmettik qyz­metter kórsetý jatady. Bul óz ke­zeginde otbasymen birge bolyp, otbasylyq qundylyqtardy nyǵaı­tý­ǵa baǵyttalǵan. Nátıjesinde, bu­ryn stasıonarlyq mekemelerde bol­ǵan 800-den asa bala óz otbasyna oralǵan.

Qazir elimizdiń 12 óńirinde (Aq­mola, Aqtóbe, Atyraý, Abaı, Je­tisý, Jambyl, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Túrkistan oblystary, Almaty, Astana, Shymkent qala­la­ry) 150 oryndyq jańa iri ońaltý ortalyqtarynyń qurylysy bas­ta­ldy. Abaı oblysynyń Semeı qa­la­synda ońaltý ortalyǵy paıda­la­nýǵa berildi. Osy jyldyń sońyna deıin Túrkistan oblysynyń Kentaý qala­syn­da, Jambyl oblysynyń Taraz qalasynda qurylys aıaqtalady dep josparlanyp otyr.

Sonymen qatar «Qazaqstan hal­qyna» qoǵamdyq qorynyń qol­da­ýym­en 8 óńirde (Aqtóbe, Jetisý, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan, Qos­ta­naı, Pavlodar oblys­ta­ry, Almaty jáne Shymkent qalalary) aýtızm spektri buzylǵan jáne basqa da aqyl-oı kemistigi bar balalarǵa arnalǵan kúndizgi bolý ortalyqtaryn ashý boıynsha jumys júrgizilip jatyr.