30 jyldyq mejesi qarsańynda tól teńgemizdiń bet-beınesi de jańardy. Sondaı-aq ulttyq valıýta onlaın formatqa aýysyp, sıfrly teńge degen ataýǵa ıe boldy. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Berik Sholpanqulovtyń aıtýynsha, sıfrly teńge – ulttyq valıýtanyń úshinshi túri. Qolma-qol aqsha sekildi, sıfrly teńge de UB mindettemesi bolyp sanalady. Sáıkesinshe, sıfrly teńge tólem quraly, qun ólshemi jáne aınalym quraly qyzmetin atqarady.
«Qanatqaqty joba aıasynda klıentterdiń sıfrly shottary arasynda tólemder men aqsha aýdarymdaryn júrgizý fýnksıonaly qarastyrylǵan. Sonymen qatar bankter halyqaralyq tólem júıelerimen birlesip qanatqaqty sıfrly kartalar shyǵardy. Bul kartalardy qoldana otyryp, paıdalanýshylar bankterdiń tólem ınfraqurylymy aıasynda jeke jáne zańdy tulǵalarmen ádettegi rejimde sıfrly teńge tranzaksııalaryn júrgize alady. Banktermen jáne Almaty qalasynyń ákimdigimen birge «sıfrly vaýcherdi» paıdalaný servısi de iske qosyldy. Bul memlekettik áleýmettik qoldaý sharalaryn ońtaılandyrýǵa múmkindik beredi», deıdi Sholpanqulov.
UB ókiliniń sózinshe, sıfrly teńge – sıfrly ınnovasııalyq ekonomıkanyń zamanaýı suranysyna jaýap beretin tólemniń jańa quraly. Tıisinshe ol POS-termınaldar, QR-kod, bankterdiń mobıldi qosymshasy, bıometrııa sııaqty ádettegi banktik servıster arqyly qoljetimdi bolady.
«Osynyń arqasynda tólem tizbegindegi birqatar úderisti avtomattandyrýǵa jáne tıimdiligin arttyrýǵa jol ashyldy. Sondaı-aq sıfrly teńge oflaın rejimde tranzaksııalar tizbegin júrgizý múmkindigi arqasynda ınternet shektelgen jerde de qolma-qol aqshasyz tólemderdi qoljetimdi etedi», dep túsindirdi.
2024 jyly joba jańa qatysýshylardy qosý jáne servısterdi kóbeıtý arqyly keńeıe túspek.
«Atap aıtqanda, bul – ınternetsiz sıfrly teńgedegi tranzaksııalardy júzege asyrý fýnksıonalyn iske asyrý, transshekaralyq tólemderdi ońtaılandyrý, sıfrly aktıvter boıynsha esep aıyrysýdyń senimdi tetikterin qurý jáne basqa da ınnovasııalar. Osy baǵyttar boıynsha daıyndyq jumystary men aldyn ala zertteýler qazirdiń ózinde júrgizilip jatyr. Mysaly, «SWIFT» sııaqty halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyqta transshekaralyq tólemderdiń múmkindigi týraly zertteý júrgizilýde. Bıyl Halyqaralyq esep aıyrysý bankiniń mBridge bastamasyna baqylaýshy memleket retinde qosyldyq. Jospar boıynsha, sıfrly teńgeniń nysanaly arhıtektýrasyn engizý jumystary 2025 jyldyń sońyna deıin aıaqtalýy kerek», dep qorytyndylady B.Sholpanqulov.
UB Tólem júıeleri departamentiniń dırektory Erlan Ashyqbekovtiń aıtýynsha, ulttyq valıýtanyń jańa formasy birqatar biregeı qasıetke ıe:
Baǵdarlamalaný; Halyqaralyq deńgeıde tólem jasaý; Smart-kelisimshart oryndaý kezinde de tehnologııalyq múmkindikter ashý.Sıfrly teńgege arnalǵan sıfrly kartalar eki halyqaralyq tólem júıesi – Visa men Mastercard jáne ekinshi deńgeıli tórt bankpen seriktestikte shyǵarylyp jatyr. Bul kartalar – klıentterdiń sıfrly shottary ortalyq banktiń sıfrly valıýtasymen baılanystyrylǵan álemdegi alǵashqy kartalar. Bul azamattarǵa ınnovasııalardy (Apple Pay, NFC jáne t.b.) qoldana otyryp, onyń ishinde sıfrly teńgemen shoty joq saýda-servıstik kásiporyndar úshin, álemniń kez kelgen núktesinde dál qazirgideı yńǵaıly – sıfrly teńgede aqsha jumsaýǵa, qolma-qol aqsha alýǵa jáne operasııalar jasaýǵa múmkindik usynbaq. Búgingi tańda servıs tájirıbelik-ónerkásiptik paıdalanýǵa berildi jáne ekinshi deńgeıli banktermen birlesip kezeń-kezeńimen aýqymyn keńeıte beretin bolady.
«Sıfrly teńge ınnovasııalyq qarjylyq qyzmet kórsetýdiń negizin quraıtyn blokcheın tehnologııasynyń áleýetin ashady, tólemderdi tıimdi etedi, sonymen qatar dástúrli qarjy men sıfrly aktıvter arasyna «kópir» bolady. Sıfrly teńge ekojúıesi iske qosyldy, endi kóp uzamaı el turǵyndary onyń alǵashqy ónimderin paıdalana alady», deıdi UTK tóraǵasy Bınýr Jálenov.
Onyń aıtýynsha, búginde qolma-qol aqshasyz tólemderdiń úlesi 85 paıyzǵa jaqyndap, sońǵy 5 jylda 16 ese ósim baıqaldy.
«Tutynýshylar sıfrly teńgeni óz qalaýy boıynsha qolma-qol jáne qolma-qol aqshasyz teńgege uqsastyǵy boıynsha paıdalana alady. Azamattar teńgeniń qandaı formasyn – qolma-qol, qolma-qol aqshasyz nemese sıfrly túrin paıdalanýdy derbes tańdaıdy. Tańdaý tolyǵymen azamatqa baılanysty. Olar ınfraqurylym – tólem naryǵyna qatysýshylardyń mobıldi qosymshalary, bank kartalary, NFC, QR arqyly shottar asha alady, tóleı alady, aýdara alady jáne sıfrly teńgemen ózge de operasııalar jasaı alady. Sıfrly teńge qolma-qol jáne qolma-qol aqshasyz teńgeniń qasıetterin biriktiredi», deıdi.
Aıyryqsha atap aıtar nárse – sıfrly teńgeniń krıptovalıýtadan nemese steıblkoınderden túbegeıli erekshelenetini. О́ıtkeni onyń Ulttyq bank atynan biryńǵaı emıtenti bar. Ony shyǵarý jáne óteý azamattyń talaby boıynsha ortalyq bank platformasynda júzege asyrylady. Tranzaksııalardy qaýipsiz júrgizýge jáne qarajattyń saqtalýyna Ulttyq bank kepildik beredi.
«Sıfrly teńge platformasy sonymen qatar smart-kelisimsharttar arqyly avtomattandyrý arqasynda úderistegi deldaldar sanyn azaıta otyryp, azamatqa memlekettik mindettemelerdi jetkizýdi jeńildetedi. Memlekettik qoldaýdyń eleýli kólemi azamatqa tikeleı emes, qyzmet provaıderine sýbsıdııalaý jolymen kórsetiledi. Iаǵnı tólem qyzmet kórsetý týraly esepter negizinde memleketten kórsetiletin qyzmetti berýshige ótedi. Sıfrly teńgeniń smart-kelisimsharttary sáıkestendirý, eseptilikti qalyptastyrý jáne tranzaksııany bir qozǵalysqa súıemeldeý boıynsha kúrdeli úderisterdi biriktirýge múmkindik beredi. Osy tehnologııanyń naqty qosymshalary bıyl iske qosylyp jatyr», dep túsindirdi Bınýr Jálenov.
UB málimetinshe, qazirdiń ózinde álemde 90-nan astam ortalyq bank sıfrly valıýta engizýdi zerttep jatyr. Qytaı, BAÁ-ni qosa alǵanda, 30-ǵa jýyq ortalyq bank mundaı jobany qanatqaqty turǵyda iske asyrýda. Halyqaralyq esep aıyrysý banki men SWIFT sııaqty uıymdar ortalyq bankterdiń sıfrly valıýtalarynda transshekaralyq tólemder úshin qanatqaqty platformalardy iske qosady. Osy baǵytta sıfrly teńgeni paıdalaný ortamerzimdi bolashaqta otandastarǵa transshekaralyq esep aıyrysýdyń taǵy bir arnasyn qurý úshin negiz qalaıdy degen senim bar. Ol neǵurlym jyldam ári arzan halyqaralyq tólemder men aýdarymdardy qamtamasyz etpek.
«Sıfrly teńge» jobasymen Qazaqstan osy kún tártibindegi álemdik kóshbasshylardyń biri sanalady.
Joǵaryda «sıfrly vaýcher» uǵymy týraly da aıtyp qaldyq. Sony tarqatyp ótelik. Bul – Almaty qalasynyń ákimdigi, «Qazposhta» AQ jáne ONAY kólik holdıngimen birlesip qolǵa alynyp otyrǵan mektepte tamaqtandyrýǵa arnalǵan qanatqaqty joba. UB ókilderiniń túsindirýinshe, oqýshy qoǵamdyq kólik kartasynyń kómegimen mekteptegi túski asqa saparyn rastaı alady. Osy rastaý negizinde árbir oqýshynyń árbir naqty túski asyna aqsha mekteptiń sıfrly shotynan mektep ashanasy opertorynyń sıfrly shotyna tólenedi. Nátıjesinde, mektep pen ata-ana onlaın rejiminde is júzinde qansha bala qyzmet alǵanyn kóredi. Ashana paıdalaný úshin birden qarajat alady. Tólemder kúrdeli eseptilikti qajet etpesten onlaın rejimde ótedi. Bul memlekettik qarajatty jumsaýdyń ashyqtyǵyn arttyrmaq.
Sıfrly teńge kezeń-kezeńimen, 3 fazada, 2025 jyldyń sońyna deıingi merzimde engiziledi. Bıyl sıfrly teńge bólshek aınalymǵa kirdi.