Búgingi tehnokratııa dáýiriniń jetkinshekteri kórkem shyǵarmalardy kóz maıyn taýysa oqıdy deı almassyz. Jańa býyn jas urpaqty rýhanı tárbıege baýlýdyń bir tetigi – olardyń boıyna ana tildiń qadir-qasıetin sińirý. Almatydaǵy respýblıkalyq Abaı mektebinde dástúrli túrde ótip kele jatqan «Dilmar» sheshendik óner baıqaýy – jas urpaqtyń jańa sapasyn qalyptastyrýǵa serpin beretin biregeı joba.
Oqýshylardy kórkem sóıleýge baýlıtyn baıqaý jyl saıyn órisin keńeıtip keledi. Rýhanı muramyzdy ulyqtaý maqsatynda uıymdastyrylǵan bıylǵy sóz dodasyna elimizdiń 12 oblysy men 3 iri qalasynan (Almaty, Astana, Shymkent) jáne Nazarbaev zııatkerlik mektebinen 24 oqýshy qatysty. Bala dilmarlar sharshy top aldynda jan-jaqty bilimi, aqyl-parasaty, oı ushqyrlyǵy men sóıleý sheberligin synnan ótkizip, sarapqa saldy. Alǵash ret taqyryp saıys ústinde berilip, jas talapkerlerdiń tapqyrlyǵy naqty ólshemmen baǵalandy. Nátıjesinde, mundaı joǵary deńgeıge jetý úshin zor izdenis, mol bilim, kóp tájirıbeniń qajet ekeni ańǵaryldy. Saıystan góri sabaq alýǵa beıim baıqaýǵa kelgen jetekshiler men shákirtterdiń túıgeni men jıǵany mol boldy.
Joba avtory Abaı atyndaǵy respýblıkalyq mektep-ınternattyń «Sheshendik sóz óneri» pániniń muǵalimi, jýrnalıst Jarqyn Sálenuly jyl saıyn baıqaýdyń mazmuny artyp, qatysýshylardyń da deńgeıi ósip kele jatqanyn aıtady. Talǵar aýdandyq memlekettik tildi oqytý ortalyǵynyń dırektory Kámnur Tálimuly, Súleımen Demırel ýnıversıtetiniń professory Bereke Jumaqaeva, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty Abaıtaný jáne jańa dáýir ádebıeti bóliminiń ǵylymı qyzmetkeri Aıdana Jumataeva qazylyq etken saıysta qatysýshylar jerebe arqyly juptasyp, tańdalǵan taqyryptar boıynsha oı órbitti. Olardy baǵalaýda oı qısynyn saqtaı otyryp, jyldam ári saýatty pikir bildirý sóz tapqyrlyǵy, logıkalyq júıelik, sóz kórkemdigi, til tazalyǵy, taqyrypty asha bilýi syndy sharttar negizge alyndy.
Baıqaý nátıjesinde Respýblıkalyq «Dilmar» sheshendik ónerdi damytý klýbynyń múshesi, «Aıagóz-dilmar» úıirmesiniń jetekshisi Álı Túrsálim bas júldeni jeńip aldy. Semeı qalasyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń shákirti Úmmigúlsim Jabaǵıeva I orynǵa ıe bolsa, júldeli II oryn Abaı atyndaǵy RMMI oqýshysy Aıaýlym Japas pen Batys Qazaqstan oblysynan kelgen Bekarys Úmbetqalıǵa buıyrdy. Shymkenttik Janbolat Abdıhaı, Almaty oblysynyń túlegi Abaı Nubaraquly, aqtóbelik Ásııa Ońdasynqyzy, jambyldyq Aqbota Asqarqyzy qazylar sheshimimen III orynǵa laıyq dep tanyldy. Sondaı-aq Nuraı Shaıqybekova (Pavlodar), Ásel Aýǵanbaı (Mańǵystaý), Aqerke Nurjanqyzy (Almaty oblysy), Áıgerim Qaırat (Abaı atyndaǵy RMMI) qatarly qatysýshylar arnaıy júldege ıe boldy. Júldeger atanǵan jetkinshekter baıqaý demeýshisi «KazAgroFeed» kompanııasy tikken qarjylaı syılyqtarǵa ıe boldy. Básekede baq synaǵan basqa da qatysýshylarǵa sertıfıkattar men kitaptar tartý etildi.
«Júıeli sóıleı alý – adamnyń tulǵa retinde qalyptasqanynyń bir belgisi. «Sózine qarap kisini al, kisige qarap sóz alma» degen hakim taǵylymy – buǵan dálel. Jalpy, sóıleý mádenıeti ómirdiń barlyq salasyn qamtıdy desek, sonyń ishinde sheshen sóıleı alý – adamnyń rýhanı bolmysy men tabysynyń da kilti. Sebebi bárimiz qoǵamda ómir súrip, kúnbe-kún kommýnıkasııaǵa túsetin jandarmyz. Júıeli sóıleı biletin adamnyń bilimi, kisini tyńdaı alýy, ózin-ózi ustaýy, qısyndy oı júıesi, sóz mádenıeti erekshelenip turady. О́kinishtisi, eki aýyz sózdiń basyn qurap, óz oıyn erkin jetkize alatyn jastardyń azaıyp kele jatqany jasyryn emes. Sebebi nede desek, bilim berý salasyndaǵy júıesiz reformalar men shatqaıaqtap turǵan til saıasatyna tirelemiz. Oǵan qosa tehnokrattyq zamanda Gýtenberg óner tabysyn mise tutpaı, Sýkerberg álemine shuǵyl kóship ketýimizdiń de saldary bar. Bilimgerlerimizdiń kórkem shyǵarma oqýdan shektelýi osyny baıqatady. Bul baıqaýdyń birneshe maqsaty boldy. Aldymen tilimizge janashyrlyq, sóz ónerimizge qurmet, halqymyzda amanat bolyp kele jatqan rýhanı muramyzdy ulyqtaýǵa degen qulshynys desek, sonymen qatar jastarymyzdy damytýǵa, tulǵa bolyp qalyptasýyna yqpal etý dep túsingen oryndy. Baıqaýǵa qazylyq ete otyryp, qatysýshylar tarapynan biraz izdenistiń, tyń talpynystyń bolǵanyn ańǵardyq. «Júıeli sóz qısyndy oıdan týady» deıdi. Sheshendik ónerde sóz utqyrlyǵy, oı qısyndylyǵy asa mańyzdy ári shubatpaı sózdi anyq dittegen nysanaǵa dóp túsire alý da sheberlik. «Kóp oılap, jaqsy sóıle, nusqa bolsyn, qaıtarar jaýabyń da qysqa bolsyn» deıtin babamyz ár sózdiń qadirin bilýdi meńzeıdi. Baıqaý barysynda sóz dodasyn qolma-qol, taldap-tarazylap, árbir qatysýshynyń ár kezeńdegi sóz saptasyna ashyq pikir aıtyldy, ásirese sóz qoldanystaryna, til tazalyǵyna, kórkemdigine baǵa berilip otyrdy. О́z oraıynda qazylar tarapynan aıtylǵan syn-pikir qatysýshylarmen qosa tutas kórermenge de aıtarlyqtaı ónege-sabaq boldy. Sóıleý áreketimen qatar, tyńdarmanyn ıgerý, sahna mádenıeti degender de nazardan tys qalmady. Mundaı is-sharalardyń jandanýy, dástúrli dodaǵa aınalýy asa mańyzdy. О́z ultymyzdyń ereksheligin aıshyqtap, ulttyq kodymyzdyń qunyn tanytýdyń bolashaq úshin qajettigi asa zor», deıdi dilmarlar dodasyna qazylyq etken pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, Súleımen Demırel ýnıversıtetiniń professory Bereke Jumaqaeva.
ALMATY