Ult sanasynyń bostandyǵynan asqan baqyt bolsyn ba? Tarıh tolqynyndaǵy janǵa syzat túsirgen jyldardyń tizbegi kóńilden kóshpeıdi, sanadan óshpeıdi. Kisiniń túrmede qalǵanynan góri adam oıynyń, ult tanymynyń abaqtyǵa qamalǵany – aýyr tragedııa. Ondaı qasiretti eshbir eldiń basyna salmasyn...
Bodandyq qamyty talaı jastyń janyn aýyrtty, júıkesine salmaq túsirdi. Uıqydaǵy aıý da qys bitkesin kózin tyrnap ashyp, tirshilikke qaraıdy, oıanady. Quldyqtyń júgeninen qutylǵysy kelgen jastardyń jankeshtilikpen tuıaq serpýi – úıretilmegen asaýdyń aspanǵa atylýymen teń. Jylqy minezdes halyqtyń jańa bir bulqynysy. Bul – sana erkindiginiń kórinisi. Azattyqqa degen talpynys. Jastardyń kókeıin tesken azattyq rýhy ulttyq muratpen astasyp jatyr.
Seksen altynyń jeltoqsany talaı óner adamynyń sanasyna sáýle túsirgenin qamyqqan kóńildi demeıtin, jabyqqan júrekti emdeıtin qadamdarynan da ańǵarýǵa bolady Sana tórinde azattyq ústemdik qurdy. Kóńildiń kózi ashyldy. Áıteýir, tarıhy myńjyldyqtarmen sabaqtasyp jatqan babalar amanatyna degen adaldyqtyń oty ushqyndap tur.
Iá, jónsiz jaǵylǵan kúıe men jalǵan sóz kompozıtorlardyń da oıyn dúr silkindirdi. Qanǵa bókken qaladaǵy kórinis Ábıirbek Tináliniń shabytyna shoq túsirdi...
Kómeıge tyǵylǵan ashy bir óksik áldebir áýendi dúnıege ákelgen syńaıly. Aza tunǵan ánniń yńyly janyn jaı taptyrar emes. Júregi órtengen óner ıesiniń yńylynan ókinishtiń taby aıqyn seziletin sekildi. Ulttyq tragedııaǵa ulasqan oqıǵaǵa janaryn shyq jýǵan ol beıjaı qaraı almaıdy. Ánmen bolsa da azamattyq ustanymyn estirtýi kerek. Olaı etpese bolmaıdy.
Kompozıtordyń ishki álemi alaı-dúleı kúı keship júr. Biraq Almatyǵa jaqyndaý muńǵa aınalǵan. О́zekke túsken ókinish oty órteı túskeni sózsiz. Sol kezde aǵasy Ábdirahman Asylbekti kezdestiredi...
Janaryn muń torlaǵan inisiniń kúızelisin aqyn aǵasy áp-sátte sezgenine eshkimniń talasy joq. Ábekeńniń yńyly jańa ánniń dúnıege keletinin ańǵarta túsken. Biraq ashyq jazý, ashyp aıtý – ózińdi oqqa baılaýmen para-par. Sondyqtan da jalǵan pafostan ada mátin kerek. Áıteýir sher basqan kóńildi jibitý qajet. Inisiniń jan álemindegi rýh azattyǵyn birden túsingen aqyn ol kútken mátindi jazdy. Alaıda ánniń mátini 1969 jylǵy jeltoqsannyń yzǵarymen sabaqtasyp jatsa da, túpki máni kópshilik úshin túsinikti edi...
Ras, «Jeltoqsan jeli» – erkindik jyry, azattyqqa umtylǵan árbir adamnyń kóńilin terbegen gımni.
«Jeltoqsan birde,
El tosqan túrde,
Keletin múlde jaıdarly.
Sol jyly biraq,
Ádetten jyraq,
Kórindi shyn-aq aıbarly.
Tońdyrdy meni,
Tońdyrdy seni,
Jeltoqsan jeli yzǵarly.
Soldyrdy gúldi,
Ońdyrdy nurdy,
Kóńilde muńdy iz qaldy»,
dep bastalatyn ánniń alǵashqy shýmaqtarynyń ózi janyńdy aıazdaı qarı túsedi. Al bul ándi avtordyń oryndaýynda tyńdasań tipti janyń túrshigedi. Azaly ún, janyńdy bólshekke bólgen muń...
Ásilinde, bul ándi sandaǵan ánshi oryndaǵan shyǵar. Árkimniń óz úni men artyqshylyǵy bar ekendigine kúmán joq. Biraq ózi jazǵan týyndyny dál Ábıirbek sııaqty sezinip shyrqaý qıyn sııaqty kórinetini ras. Ábıirbektiń daýsyndaǵy diril sol Jeltoqsandy kóz aldyńa ákele beredi. Erkindikke umtylǵan Qaırattyń qanatyn qaıyrǵan qandyqoldardyń áreketinen jırene, jıirkene túsesiń.
«О́rimdeı jastardyń ádildik izdegen shaǵy edi ǵoı. Boıynda kúshi tasyǵan bizdiń de jastyq dáýrenimiz este. Basylymnan oqyǵan jalǵan aqparat janymyzdy órtep barady. Jabylǵan jala ataýly kimdi de bolsyn kúızeliske túsiredi. Ánniń mátinin ashyq jazýǵa bolmaıtynyn biz sanaly túrde túsindik», deıdi kompozıtor.
Jeltoqsan aıy jetkende Ábıirbektiń áni eske túse beredi. Joǵalǵan jyldarǵa ashynyp qaraǵandaı bolamyz. Júregimizge áldebir máńgilik ókinishtiń alaýy túsip ketkendeı kúı keshemiz. Biraq sol jyldardaǵy barlyq tragedııa el táýelsizdiginiń bastaýy bolǵanyn túsingende boıymyzdan bir aýyr júk túskendeı bolady...
Talaı ánimen tyńdarmanynyń sanasyna oı salǵan Ábekeńniń orny bıikte ekenine eshkimniń talasy joq. Ataq jaǵynan alysqa ketpese de, ánderi Ábıirbektiń atyn el ishinde bıikke kóterip turatyny sózsiz. О́ıtkeni «Jeltoqsan jeli» – el jadynan óshpeıtin shoqtyǵy bıik shyǵarma.