Byltyr elimizdiń aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteri 390 mlrd teńgege 47,4 myń tonna ónim óndirgen. Salyq kodeksinde olar úshin barlyq salyq boıynsha 70% jeńildik kórsetiletin arnaıy rejim de qarastyrylǵan. Kooperatıvterge óndiristi óristetý úshin «Báıterek» holdınginiń enshiles uıymdary arqyly nesıe de beriledi. Soǵan qaramastan kooperatıvter qyzmetiniń tıimdiligi áli kúnge tómen bolyp otyr.
Bylaı qarasaq, tómen deýge negiz joq sekildi de kórinedi. Joǵaryda aıtylǵan ıgilikterdi bylaı qoıǵanda, kooperatıvter úshin jergilikti bıýdjet esebinen memlekettik qoldaýdyń barlyq sharasy qoljetimdi. Sondaı-aq Memleket basshysynyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda kooperatıvter aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jáne qajetti jabdyqtardy satyp alýǵa, ósimdik pen mal sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeıtin shaǵyn sehtar ashýǵa nesıe ala alady. Investısııalyq sýbsıdııalaý erejesinde kooperatıvter úshin aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men jabdyqtarynyń jekelegen túri boıynsha jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen 50%-ǵa deıingi qunyn sýbsıdııalaýdyń basymdyǵy men joǵary normatıvteri qarastyrylǵan.
Biraq júrgizilgen taldaý aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteriniń 60%-ǵa jýyǵy salyq tólemeıtinin nemese áreketsiz ekenin kórsetip otyr. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimdeýinshe, kooperatıvterdiń damymaýyna birneshe faktor áser etip otyr. Birinshiden, aýyldaǵy kooperasııanyń tolyqqandy damýyna fermerlerdiń kooperatıvterge degen seniminiń tómendigi kedergi keltiredi. Ekinshiden, jeke qosalqy sharýashylyqtar men usaq fermerlerdiń aýyl sharýashylyǵy kooperasııasynyń artyqshylyǵy men paıdasy týraly habary az. Úshinshiden, aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteri úshin jaıylymdar men shabyndyq jerler jetispeı otyr. Tórtinshi túıtkil – normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń jetilmeı otyrǵandyǵy.
Bul rette halyqaralyq tájirıbe álemniń kóptegen elindegi kooperatıvter aýyl sharýashylyǵyn damytýdyń negizine aınalǵanyn kórsetedi.
Týyndap otyrǵan qıyndyqtardy eskere otyryp, aýyl sharýashylyǵy kooperasııasyn odan ári damytý jáne problemalyq máselelerdi sheshý úshin salalyq mınıstrlik tıisti sharalar qabyldamaq. Olar:
Aýyl sharýashylyǵy kooperasııasyn damytý úshin tegin negizde bilimdi taratý boıynsha keń aýqymdy jumys júrgizý; Árbir eldi mekenniń mamandanýyn anyqtaıtyn aýyldyq okrýgterdiń skrınıngi; Qyzmet kórsetý men ónimdi ótkizý turǵysynan aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin damytýǵa basa nazar aýdara otyryp, qoldanystaǵy zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý; Kooperatıvterdi aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlermen qamtamasyz etý; О́ńirlik turaqtandyrý qorlarynyń quraldary arqyly óndirilgen ónimdi satý.Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Azat Sultanovtyń sózinshe, dál qazir elimizde aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteriniń 60 paıyzy salyq tólemeıdi nemese múlde jumys istemeıdi.
«Halyqaralyq tájirıbege qaraıtyn bolsaq, kóptegen elde dál osy kooperatıvter aýyl sharýashylyǵyn damytýdyń negizi bolyp otyr. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderiniń kóbinde kooperatıvter aýyl sharýashylyǵy óndiristik ótkizý tizbeginiń barlyq ýchaskesinde bar jáne úlkendi-kishili fermerlik sharýashylyqtar kooperatıvtik kásiporyndarǵa qatysyp otyr», dedi vıse-mınıstr.
Senator Sultan Dúısembınov aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterine Ulttyq qordan qarjy bólinýi kerek dep esepteıdi.
«Zańnamaǵa nesıe resýrstary boıynsha da ózgerister engizý kerek dep oılaımyn. Bul qaıtarylatyn qarajat bolǵandyqtan ony Ulttyq qordan da, basqa kózderden de alýǵa bolady. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi eń birinshi kezekte kooperasııa, jer telimderin usyný jáne aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterine quqyqtyq kómek kórsetýge nazar aýdarýy kerek», deıdi senator.
Mınıstrliktiń habarlaýynsha, qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin ónimderin ótkizý naryǵymen qamtamasyz etý maqsatynda forvardtyq sharttar aıasynda turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý arqyly aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteriniń ónimderin satyp alýǵa basymdyq berý máselesi pysyqtalýda. О́ńirlerdiń iri saýda sýbektilerimen sharttar jasasý arqyly jańa ótkizý naryqtaryn tabý úshin óńirlik áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardyń áleýetin barynsha iske qosý da josparda bar.