Prezıdent Q.Toqaevtyń 2025 jylǵa deıin aýyl halqyn sapaly aýyz sýmen tolyq qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasyn belgilengen merzim ishinde oryndap shyǵý Qostanaı oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyndaǵy mańyzdy baǵyttyń biri bolyp otyr.
53 aýylǵa sapaly aýyz sý keledi
Osydan birneshe jyl buryn ózine qarasty aýyldardyń 36,1 paıyzy ǵana aýyz sýmen qamtylǵan Qostanaı oblysy turǵyndardy sapaly aýyz sýmen qamtý jóninen respýblıka kóleminde kósh sońynda qalǵan óńirlerdiń qatarynda tur edi. Sodan beri eki jyldyń ishinde qyrýar jumys atqaryldy. Nátıjesinde, bıyl halyqty aýyz sýmen qamtý deńgeıiniń 82,6 paıyzǵa jetkeni kóńil qýantady.
Mysaly, osy jyldyń ózinde óńir halqyn sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy 69 jobany júzege asyrýǵa 21,7 mlrd teńge qarastyrylǵan. Qomaqty qarjynyń basym bóligi aýyldyq eldi mekenderge jumsaldy. Osylaısha, jyl sońyna deıin 53 aýylda taza aýyz sý máselesi sheshiledi.
Oblystyq energetıka jáne TKSh basqarmasynyń basshysy Dáýren Asqarovtyń aıtýynsha, jyl basynan beri óńirde aýyl halqyn sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan 50-ge jýyq joba iske asyrylǵan. Sonyń nátıjesinde Denısov, Amangeldi, Qostanaı, Sarykól, Fedorov aýdandaryna qarasty Krasnoarmeısk, Esenbaev, Sadchıkov, Qaraoba, Pervomaı, Lenın aýyldaryna ortalyqtandyrylǵan sý qubyry tartyldy. Sondaı-aq Amangeldi aýdanyndaǵy Qarasý, Qumkeshý, Denısov aýdanyndaǵy Frýnze, Jitiqara óńirindegi Prıgorodnoe eldi mekenderin de aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi sheshildi.
«Qalǵan jobalar jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi. Atalǵan jobalardy iske asyrý barysynda 14 aýyl óz tarıhynda tuńǵysh ret ortalyqtandyrylǵan sý jelisine qosylady. Olardyń ishinde Torǵaı óńirindegi Shegen, Denısov aýdanyndaǵy Sverdlov pen Podgornyı, Qarabalyq óńirindegi Novotroısk, Qostanaıdyń mańaıyndaǵy Vladımırovka, Aleksandrovka, Polovnıkovka, Aısary, Uzynkól aýdanyndaǵy Ershov, Presnogorkov, Fedorov aýdanyndaǵy Taza Shańdaq, Lenıno, Zaozernoe, Kopychenko eldi mekenderi bar», deıdi basqarma basshysy.
D.Asqarovtyń aıtýynsha, 2024 jyly óńirde aýyl halqyn sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan taǵy 52 joba iske asyrylmaq. Oǵan shamamen 32 mlrd teńge qarastyrylaıyn dep otyr.
Aýyz sý tapshylyǵyn tartyp otyrǵan eldi mekenniń biri – Naýyrzym aýdanyndaǵy О́leńdi aýyly. Shalǵaı aýylda búginde toqsanǵa jýyq úı tútin tútetip otyr. Ár aýlada bir-ekiden qudyq bar, biraq sýy ashy, ishýge jaramsyz. Sondyqtan mundaǵy jurt aýyz sý úshin aýyldyń ár jerindegi 3-4 qudyqqa baryp kezek kútýge májbúr.
Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, bul aýylǵa keńes dáýirinde ortalyqtandyrylǵan sý júıesin tartý jumystary bastalyp, keıin toqtap qalǵan eken. О́kinishtisi, sol kezde tóselgen qubyrlar keıin qoldy bolyp ketken.
Osydan bir-eki jyl buryn aýdan ortalyǵynan ákimdik mamandary kelip, halyqpen kezdesip, hattama jasap, qol qoıysyp, keler jyly О́leńdige de sý keledi degen soń, aýyl turǵyndary kádimgideı úmittenip qalǵan. Alaıda aýdan ákimdigine habarlasqanymyzda jaýapty bólim basshysy bul aýylǵa sý qubyryn tartý tıimsiz ekenin aıtty. Munyń syrtynda, osydan eki jyl buryn О́leńdige aýyz sý taratatyn arnaıy pýnkt ornatylǵan. Iаǵnı 40 shaqyrym jerdegi aýdan ortalyǵynan ákelingen taza sý osy sısternaǵa quıylady da, aýyl turǵyndary sýdy osy jerden satyp alady. Eki aralyqqa sý tasıtyn kóliktiń janarmaıy men júrgizýshiniń eńbekaqysy halyqtan túsken aqshanyń esebinen óteledi. Biraq turǵyndardyń aıtýynsha, atalǵan pýnkttiń aty bar da, zaty joq. Basynda aýdan ortalyǵynan bir-eki ret sý ákelingenimen, odan keıin jumysy toqtap qalǵan. Bireýler sý aǵatyn qulaǵy synyp qalǵan dese, ekinshileri sısternanyń ózi tesilip qalǵanyn aıtady.
«Ol sý taratqysh pýnktten óz basym sý alyp kórmeppin. Umytpasam, bir bıdon sýdy 80 teńgeden satty-aý deımin. Bar-joǵy úsh-aq ret ákeldi. Al aýyz sýdan qysylyp otyrǵanymyzǵa kóp boldy. Keıingi jyldary aýyldyń irgesindegi tereń kól qurǵap, qudyqtardyń bári tartylyp qaldy. Qudyqtardaǵy sý óte taıyz. Tańǵy saǵat 10-ǵa deıin sý alyp úlgermeseń, túbindegi qum kóterilip, sý laılanyp ketedi. Ony tundyryp baryp ishýge týra keledi», deıdi aýyl turǵyny Nurlan Halyqov.
Al aýdandyq TKSh bóliminiń basshysy Sabyrjan Nurǵazınniń aıtýynsha, О́leńdidegi sý taratý pýnktinde eshqandaı aqaý joq. Tek turǵyndardyń ózderi paıdalanbaı otyr.
«О́leńdide 87 úı bar. Olar da ortalyqtandyrylǵan sý qubyryn tartyp berýdi talap etedi. Qudyqtaǵy sý taıyz degen bos sóz. О́leńdi jańa qurylǵan joq – atam zamannan kele jatqan aýyl. Baıaǵyda bálenbaı myń halyq turǵanda da sol qudyqtardan sý iship kelgen. Endi qazir halyqtyń bári úıge sý kirgizip ber dep otyr. Ol endi bıýdjettiń qaltasyna salmaq túsiretin nárse ǵoı. Bul jerde halyq kóp bolsa bir sári. Shaǵyn aýyldyń arǵy perspektıvasyna qarasaq, turǵyndary kóship ketip jatyr. Qazir balanyń sany da azaıyp qaldy. Dál osy qalyppen bir-eki jylda mektep jabylyp qalsa, ol jerde adam qalmaıdy», dedi bólim basshysy.
Aýdan ákimdiginiń málimetine súıensek, Naýyrzym óńirinde halyqtyń 88 paıyzy sapaly aýyz sý iship otyr. Aýdanǵa 8 eldi meken qaraıdy. Halyq kóp turatyn 4 aýyl – Qarameńdi, Býrevestnık, Razdolnyı, Sholaqsaı ortalyqtandyrylǵan sý jelisine qosylǵan. Al О́leńdini qospaǵanda, Shıli, Qoja, aýdan ortalyǵynyń irgesindegi Jambyl eldi mekenderi sapaly aýyz sýsyz otyr. Ákimdiktegiler munyń sebebin túsindirgende ádettegideı aýyl turǵyndarynyń azdyǵyn alǵa tartady.
«Bul úsh eldi mekendegi halyq sany 500-ge jetpeıdi. Sondyqtan sý qubyryn tartý – tıimsiz. Al sý úlestirý pýnktin qoıaıyq desek, oǵan halyq kelispeı otyr. Jalpy, bizdiń Naýyrzym aýdanyna qarasty aýyldardyń bárinde taza sý bar. Qudyqtaǵy sý tap-taza. Qumdy, bıik jerde turǵannan keıin, bul jaqta aýyz sý tapshylyǵy joq. Árqaısysy aýlasyna tereń qudyq qazyp, oǵan zamanaýı fıltr ornatyp, úılerine kirgizip alǵan. Olar jerasty sýyn paıdalanǵany úshin salyq tólemeıdi, tegin sý, tek elektr qýatyna ǵana aqsha tóleıdi. Sol sebepti, turǵylyqty halyq aýyz sý satyp alǵysy kelmeıdi», deıdi aýdandyq TKSh bóliminiń basshysy Sabyrjan Nurǵazın.
Osylaısha, aýyl turǵyndarynyń azdyǵy keıbir eldi mekenderge ortalyqtandyrylǵan sý qubyryn tartýǵa kedergi bolyp otyr. Al Memleket basshysy shalǵaı eldi mekenderde qalǵan az halyq túgel kóship ketpeý úshin aýyl ınfraqurylymyn damytýdy, shalǵaı eldi mekenderdi eń aldymen sapaly sýmen, túzý jolmen, múmkindik bolsa, tabıǵı gazben qamtamasyz etý kerek degendi jıi aıtady. Prezıdent aýyldyń ınfraqurylymy jóndelip, eldiń jaıly ómir súrýine, turmystyq jaǵdaıynyń jaqsarýyna jaǵdaı jasalsa, búginde jartylaı bosap qalǵan júdeý aýyldarǵa halyq qaıta kóship kele bastaýy múmkin ekenin durys ańǵaryp otyr. О́kinishke qaraı, bul talapty únemshil bolyp ádettengen jergilikti atqarýshy bılik jete túsine almaı jatqan syńaıly.
Qostanaı oblysy