HHI ǵasyr – jańalyǵy jeldeı esken, adamzattyń sanasy ǵarysh keńistigimen talasqan kezeń. Álem saǵat sanap ózgerip jatyr. Biz ózgeshe múmkindikteri men táýekelderi bar jańa jahandyq ǵalamda ómir súrip jatyrmyz. Adamzat óz damýynyń jańa dáýirine – sıfrly kezeńge aıaq basty.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń el gazetine bergen suhbaty kóptiń kókeıinde júrgen san túrli saýaldyń naqty sheshimi men jaýabyn aıqyn kórsetip berdi. Áleýmettik-ekonomıkalyq máseleden bastap ulttyq ıdeologııa, Qańtar oqıǵasy, bilim men ǵylymdy damytý taǵy da basqa ózekti taqyryptardy qamtyǵan súbeli suhbatta Prezıdent áleýmettik salada qordalanyp qalǵan máselelerdi atap kórsetip, atqarylyp jatqan aýqymdy jumystarǵa da keńinen toqtalǵan.
Prezıdent tapsyrmasymen bıyl balalarǵa arnalǵan «Keleshek» erikti jınaqtaý júıesi iske qosylǵaly otyr. Bul júıe aıasynda balaǵa arnaıy shot ashýǵa bolady, oǵan memleket 5 jastaǵy balalarǵa 60 AEK mólsherinde bilim alýǵa bastapqy kapıtal salady. Budan ári oǵan ata-analardyń erikti jarnalary, sondaı-aq 5-7 paıyz jyl saıynǵy memlekettik syıaqy jáne ınvestısııalyq tabys esebinen qarajat jınaqtalady.
Búgingi zamanda bilim men ǵylymnyń orny aıryqsha mańyzǵa ıe. Ultymyzdyń bolashaǵyn, urpaǵymyzdyń keleshegin oılasaq, eń aldymen, jetkinshekterimizdiń bilimdi, bilikti azamat bolyp ósýine qam jasaý – basty muratymyz bolýǵa tıis. Qazirgi dúnıe qaryshtaı damyp, qaı salada bolsyn, udaıy ózgerister júrip jatyr. Bilim de tez eskiredi, ony únemi jańartyp otyrý kerek. Iаǵnı úzdiksiz oqyp, óz deńgeıińdi únemi arttyrýyń qajet. Týra maǵynada aıtsaq, ómir boıy oqý qajettiligi týdy.
О́tken kúnderdegi is-tájirıbege kóz jibersek, keshegi búginge, búgingi erteńge uqsamaıdy. Sebebi ǵylymnyń damýy, bilim mazmunynyń ózgerýi, ómir talaby, oqýshy talǵamy únemi ósip keledi. Qaı qoǵamda bolsyn sheshýshi faktor adamı kapıtal ekeni sózsiz.
Akademık Qanysh Sátbaev: «О́z bilimin ómirdiń, óndiristiń tájirıbelerimen nyǵaıtyp, baıytyp otyratyn, tapqan ilimin úlkendi-kishili ashqan jańalyǵyn halyqtyń qajetine berip otyratyn ǵylym ǵana óz dárejesinde zaman talabynyń óresinde bolady», degen edi. Búgingi zamanaýı postındýstrıaldyq kezeńniń ereksheligi – damyǵan naryqtyq ekonomıka, ashyq demokratııalyq qoǵam, sıfrly qyzmet kórsetýdiń, jasandy ıntellekt tehnologııalarynyń, «sıfrly syńarlardyń» jáne smart-júıelerdiń keń qoldanysqa enýi.
Qazir álem jyl saıyn emes, kún saıyn ózgerip jatyr. Oǵan qosa Prezıdent suhbatynda: «Jańa tehnologııalar, mamandyqtar jáne salalar paıda bolyp jatyr. Jumysty uıymdastyrýdyń jáne basqarýdyń ádis-tásilderi qaıta qaralý ústinde. Osyndaı jaǵdaıda jańa kásibı daǵdylardy meńgerýge jáne ozyq bilimin tıimdi paıdalanýǵa qabiletti jastardyń róli arta túsedi», dep bilim men ǵylymnyń mańyzdylyǵyna toqtalyp ótti. Osy baǵytta ýnıversıtetimizde Nobel syılyǵynyń laýreaty, «Ǵalamdyq energııa» syıaqysyn berý jónindegi halyqaralyq komıtettiń múshesi, «Jarqyn bolashaq úshin» atty Pan Gı Mýn qorynyń basqarma múshesi, BUU Bas hatshysynyń Klımattyń ózgerýi jónindegi keńesshisi, professor «Rae Kvong Chýng atyndaǵy Jańa klımattyq ekonomıka ortalyǵy» shymyldyǵyn túrgen bolatyn. Ortalyqta keleshekte jańa ınnovasııalyq bilim baǵdarlamalary daıyndalyp, ózekti ǵylymı-zertteý jumystary jandanyp keledi.
Munan ózge bul saladaǵy atqarylyp jatqan jumystar orasan. Naqtyraq aıtqanda, 2023 jyly joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi kadrlar daıarlaýǵa 88 myńnan astam bilim granty bólindi. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 23 paıyzǵa artyq. Sonymen qatar 1 qyrkúıekten bastap stýdentterdiń shákirtaqysy 20 paıyzǵa ósip, 41 898 teńgege (pedagogıkalyq ǵylymdar – 67 200 teńgege) jetti, magıstranttar men doktoranttar shákirtaqylary 15 paıyzǵa ulǵaıyp otyr. Ǵylymnyń jańa tehnologııasyn qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalardy júzege asyrý jáne zertteýdiń ozyq úlgilerin óndiriske jappaı engizýdi qolǵa alý basty maqsat bolý kerek.
Biz bereke men birlikti myzǵymas temirqazyq ete otyryp, ádiletti Qazaqstannyń baıraǵyn bıiktetý jolynda áreket etýimiz kerek. Búgingi zaman – jańa tehnologııalarmen jaraqtanǵan, ǵylymdy paıdaǵa asyrǵan, adal eńbekti tý etken jandardyń jańa ǵasyry. Ult ustazy A.Baıtursynuly: «Bilimdi bolýǵa oqý kerek. Baı bolýǵa kásip kerek. Kúshti bolýǵa birlik kerek. Osy kerekterdiń jolynda jumys isteý kerek», dep beker aıtqan joq. Endeshe ádilettik pen jańarýdy teń ustaǵan kezeńde bizdi birlik pen eńbek jigerlendire túsedi dep oılaımyz.
Darııa QOJAMJAROVA,
Shymkent qalalyq
máslıhatynyń depýtaty, akademık