Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda 2023 jyl elimiz úshin mańyzdy oqıǵalarǵa toly jyl bolǵanyn atap ótti. Solardyń biri retinde Májilis jáne barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattarynyń jańa ereje boıynsha saılanýyn atady. Sondaı-aq byltyr alǵash ret aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qala ákimderi saılandy. Túrkistan oblysynda Maqtaaral, Shardara, Báıdibek, Sozaq aýdandarynda ákimderdiń saılanýy elimizdegi negizgi saıası reformalar nátıjesiniń biri der edik.
Sondaı-aq Prezıdent suhbatynda ıgi jumystar 2024 jyly da jalǵasatynyn, tııanaqty jáne josparly áreket jasalatynyn aıtty. Iаǵnı elimizdiń aldaǵy bes jyldaǵy damýyna negiz bolatyn jyl bolmaq. Saılaýshylarmen kezdesýler ótkizý maqsatynda aýyl-aýdandarda jıi bolamyz. Kezdesýlerde turǵyndar elimizde júrgizilip jatqan saıası reformalardy qoldap, jaqsy bastamalardyń oń nátıjesin sezinip jatqanyn jıi aıtady. Sondaı-aq jergilikti jerdegi sheshimin kútken máseleler de ashyq aıtylyp, saılaýshylar kókeıde júrgen usynys-pikirlerin de bildirip júr. Bul oraıda Prezıdent «Biz ozyq oıly ult retinde tek qana alǵa qaraýymyz kerek» suhbatynda elimizde bıliktiń is-áreketine jarııa túrde kelispeýshilik bildirýge tolyq múmkindik bar ekenin aıtyp ótti. Bul – jurtshylyq pikirin eskergendik. «Azamattar ózin tolǵandyratyn másele týraly ashyq aıta alady. Men memlekettik organdardan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna sáıkes, qoǵamnyń pikirimen sanasýdy talap etip kelemin», dedi Memleket basshysy. Osy oraıda aıta ketelik, turǵyndardyń muń-muqtajy oń sheshimin tabýyna oblystyq máslıhat depýtattary da múddelilik tanytyp, belsendi atsalysyp keledi. Mysaly, byltyr depýtattar halyqty tolǵandyratyn problemalardy sheshý úshin jergilikti atqarýshy organdarǵa 361 depýtattyq saýal joldady. Onyń 231-i nemese 63%-y qanaǵattandyrylyp, oryndalǵan. Qalǵan 130-y oryndalý ústinde nemese zańnama talaptaryna sáıkes túsiniktemeler berilgen. «Amanat» partııasynyń qoǵamdyq qabyldaý bólmesinde depýtattar 1400-ge jýyq qoǵamdyq qabyldaý ótkizip, 5 myńǵa jýyq azamatty qabyldady. Qabyldaýlarda kóterilgen máseleler boıynsha quzyretti organdarǵa sharalar qabyldaý úshin tıisti usynystar joldandy. Sondaı-aq oblystyq máslıhat apparatyna jeke jáne zańdy tulǵalardan 148 ótinish kelip túsken, onyń 121-i jeke, 27-si zańdy tulǵalardan. Barlyq aryz-shaǵym boıynsha qoldanystaǵy zańnama sheńberinde jumystar júrgizilip, ótinish ıelerine merziminde jaýap berildi. Sonymen qatar ótken jyly oblystyq máslıhat apparatynyń keńsesine 1425 qujat kelip tústi. Kelip túsken kiris hat-habarlardy qabyldaý, taldaý, júzege asyrý jumystary júrgizilip, máslıhat quzyretine kiretin máseleler boıynsha 1334 shyǵys hat-habarlar joldandy. Turǵyndardy tolǵandyratyn máseleler boıynsha oblystyq máslıhat qabyrǵasynda 13 jıyn ótkizilip, tıisti organdarǵa 24 hattamalyq usynys berildi. Búginde ol usynystardyń 15-i oryndalyp, 9-y boıynsha jumys júrgizilip keledi. Depýtattardyń yqpal etýimen Qazyǵurt jáne Ordabasy aýdandyq aýrýhanalarynyń, Kentaý qalalyq ortalyq aýrýhanasy men №1 oblystyq perınataldyq ortalyǵynyń kúrdeli jóndeý jumystary erterek aıaqtaldy. «Turan-sý» mekemesine baratyn jolǵa asfalt tóseý jumystaryn júrgizýge bıýdjetten tıisti qarajat qaraldy. Bul – atqarylǵan jumystardyń bir parasy ǵana.
Qazirgi qys aýasynda tutynýshylardy sapaly jylýmen qamtý mańyzdy. Bul jylý júıeleriniń qysqa qanshalyqty daıyndalǵanyn aıqyndaıtyn kezeń. Memleket basshysy suhbatynda jylý elektr ortalyqtaryndaǵy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyndaǵy múshkil ahýal – kópjylǵy salǵyrttyqtyń saldary ekenin ashyq aıtty. «Osy saladaǵy túıtkilder bir kúnde aıaq astynan paıda bola qalǵan joq. Onyń bári jyldar boıy qordalanǵan máseleler ekeni barshaǵa málim. О́ńirlerdegi jylý ortalyqtary men basqa da qural-jabdyqtardyń 80 paıyzy ábden tozǵan. О́tken jyldarda kommýnaldyq sharýashylyqqa salynǵan ınvestısııa bul salanyń qajetin óteýge jetkiliksiz boldy», dedi Prezıdent suhbatynda. Sondaı-aq búkil Qazaqstandaǵy ınjenerlik ınfraqurylymdy tolyq jańǵyrtý – óte aýqymdy ári kúrdeli mindet ekenin, bul másele birtindep sheshilip jatqanyn aıtty. Osy oraıda Túrkistan oblysy Kentaý qalasyndaǵy jylý máselesi kóp jyldar boıy sheshimin tappaı kele jatqan ózekti másele ekenin aıta ketelik. Jylý qýatyn óndirý jáne tasymaldaý qyzmetin atqaratyn kásiporynnyń negizi 1934 jyly qalanǵan, al 1952 jyly munda qýat óndirý qondyrǵylary ornatylǵan. Qala ákimdiginiń málimetinshe, jylýenergoortalyqtyń jylý qýaty saǵatyna 168 Gkal óndiredi dep belgilense, qazirgi ýaqytta qoldanystaǵy jylý qýaty saǵatyna – 126 Gkal. Elektr qýatyn óndirý boıynsha belgilengen qýaty 17,5 MVt/saǵ bolsa, qoldanystaǵy qýaty 5,5 MVt/saǵ bolyp otyr. Bıylǵy jylytý maýsymyna daıyndyq barysynda qazandyqtardy, jylý júıelerin jáne qosalqy qondyrǵylardy qaıta qurý jumystarynyń smetalyq quny 13 701,1 mln teńge bolyp belgilengen. Jalpy, 3,0 mlrd teńge qarjy qaralyp, qazandyqtardyń qurylys-montaj jumystary júrgizilgen. Tórt qazandyqtyń aǵymdaǵy jóndeý jumystary tolyq aıaqtalyp, 30 qazannan bastap jylý berý maýsymy bastalǵan. Qazir kásiporyn shtattyq rejimde jumysyn atqarýda. Bul oraıda máslıhat depýtattary Kentaýdaǵy jylýmen qamtý jumystarymen tanysyp, turǵyn úılerdi, mektepter men emhanalardy aralap, jergilikti halyqpen áńgimelesken bolatyn. Turǵyndardyń máselelerin nazarǵa alyp, qaladaǵy jylýdyń ýaqtyly jáne turaqty berilýi baqylaýǵa alyndy. Jalpy, osyndaı aýyl-aýdandardy aralaý kezinde anyqtalǵan máselelerdiń sheshilýine depýtattar barynsha atsalysyp keledi.
Prezıdent suhbatynda aıtylǵandaı, elimizdegi saıası reformalar júıeli, túbegeıli sıpatqa ıe boldy. Halyqtyń saıası sana-sezimi ózgerdi. Jańa ekonomıkalyq úlgige kóshý, 2029 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimdi qazirgiden eki esege arttyrý basty strategııalyq maqsat retinde belgilenýi de halyqtyń erteńge senimin nyǵaıta tústi. Ony elge jańa lep ákelgen ózgerister jaıynda jıi aıtylatyn saılaýshylarmen, ıaǵnı jergilikti halyqpen kezdesýlerde aıqyn ańǵaramyz.
Nuraly ÁBIShOV,
Túrkistan oblystyq máslıhatynyń tóraǵasy