• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 05 Naýryz, 2024

Júsipbektiń ánshiligi

250 ret
kórsetildi

Ilkidegi danyshpandardyń «sóz óziniń shyrqaý shyńyna jetkende mýzykaǵa aınalady» degen kórkem tujyrymy bar. Al túrki mıfologııasynda dúnıe yńyranǵan, kúńirengen daýystan jaralǵan degen ańyz-ápsanalar joǵarydaǵy oıymyzdy qýattap, sáýletine sáýle túsirip tur. Demek sóz qaǵazǵa túspesten buryn, qalamgerdiń sanasynda áýen bolyp áýelep turmaı ma eken? Zady, sóz zergeri Júsipbek Aımaýytulynyń da jan dúnıesinde osyndaı ǵalamat qubylystardyń bolǵany aqıqat.

1921 jyly 31 qańtarda ótken Halyq aǵartý komıssarıaty al­qa­synyń májilisinde Júsipbek Aımaýytuly Komıssar orynba­sa­ry jáne kórkemdik sektor meńge­rý­shisi qyzmetine taǵaıyndalǵan. Kórkemdik sektor respýblıka­daǵy óner máselesin sheshýge basshy­lyq jasady. Atap aıtqanda, áde­bıet, mýzyka, beıneleý óneri salalaryna jáne jalpy teatr isine, óner mektebi jáne arnaýly stýdııa uıymdastyrý jumysta­ryna Júsipbek jetekshilik etken. Jastardyń oıyn-saýyq keshterine qatysyp, dombyra tartyp, án salǵanyn, sonymen qatar spektakl qoıyp, onda basty rólde ózi oınaǵanyn zamandastarynyń esteliginen ańǵara alamyz.

«Bul týraly keńes odaǵynyń batyry, jazýshy Baýyrjan Mo­mysh­uly: «Men Júsekeńniń tikeleı shákirti bolamyn. Odan oqyǵan úsh adam qatarǵa iliktik. Men, Qurmanbek Saǵyndyqov jáne Áb­dilda Tájibaev. Qalǵandarynyń deni esimde qalmapty. Júsekeń óte mádenıetti, ónerli, kishipeıil adam edi. Mýzyka aspabynyń bárinde oınaıdy, jaqsy daýsy bar edi. О́ziniń án shyǵaratyny bar eken. Skrıpkada tamasha oınaıtyn. Aspaptardy ózi jasaıtyn. Etikti jaqsy tigetin. Meniń oıymsha, ol kisige ótirik jala jabyldy. Oǵan meniń kózim anyq jetedi. Keńes ókimetine qarsy úndeý jazypty degen sóz – jala. Túbi aqtalatyn uly adamnyń biri – osy Júsekeń», dep ári qaraı shyǵarmalaryn tizbe­leı jóneldi», dep eske alady 1977 jyly qarasha aıynda batyrdyń óz aýzynan estelik jazyp alǵan alashtanýshy ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Tursyn Jurtbaı.

Júsipbektiń ózi sekildi óner­­­pazdardy janyna erekshe ja­qyn tutqanyn shákirti Qa­la­baı Bek­dýl­laevtyń sózinen baı­­qaımyz. Onda jazýshynyń Ju­mat Shanınmen, Qur­manbek Jan­dar­bekovpen jáne aıtýly ánshi-aqyndar Isa Baı­zaq, Ámire Qashaý­baevpen tyǵyz baı­lanys­ta bolǵany aıtylady. «Bul ártis­ter Shymkent qalasyna kel­gen bette-aq jarqyn dostary retin­de Aıma­ýytulynyń úıiniń tórin bermeıtin», deıdi ol.

Kóbi bile bermes. Júsipbektiń dástúrli ónerdiń bizge aman je­týi­­ne úlesi zor. Ol Aleksandr Za­­tae­­vıch­tiń «Qazaqtyń 1000 áni» jı­­­­na­­ǵyna 29 án men 1 kúı qos­qan. Onyń ishinde tanymal «Ǵalııa», «Qa­ra­­torǵaı», «Qarǵam-aý» sekil­di án­der bar. A.Zataevıch jınaq­tyń so­ńynda «Oryndaýshy Aımaýyt­uly Júsipbek. Pavlodar ýezi, Baıan­aýyl aýdanynyń týmasy» dep kórsetken.

Al onyń Alash polkine arnal­ǵan «Alash urany» marshy – klas­sıkalyq Eýropa mýzykasy men qazaq­tyń joryq jyrlarynyń sın­tezinen jasalǵan bógenaıy bó­lek shyǵarma dersiz. Saıyp kel­gende, jazýshynyń mýzykalyq mu­­rasy áli de kóp zertteýdi talap etedi. Júsipbektiń shyǵarmashylyq geo­gra­fııasyndaǵy tolyq ashylmaı jat­qan araldyń biri osy. 

Sońǵy jańalyqtar