Jańarý jáne jańǵyrý rámizi

Paıymdap qarasaq, kún men tún teńelip, sosyn jaryq ulǵaıa bastaıtyn, aspannan tógilgen nur teriskeıde qardyń kóbesin sógip jatsa, kúngeıde kógildir kóktemdi kúshine engizetin sátti dál taýyp, jyl basy dep belgile­gen babalarymyzdyń danalyǵyna tańǵalasyń. Olar kún men tún taǵy da teńelip, sodan soń qarańǵylyq ulǵaıa bastaıtyn, dalanyń shóbi qýrap, aǵashtyń japyraǵy sarǵaıyp túsip jatatyn 23 qyrkúıekti jyl basy retinde tańdamaǵanynda ózindik pálsápa bary anyq. Naýryz jańarý meıra­my deıtinimiz sondyqtan. Shyn mánin­de, Naýryz – adamzattyń qarańǵy­lyq pen salqyndyqqa emes, jaryq pen jylylyqqa, ıaǵnı jamandyqqa emes, jaqsylyqqa qushtarlyǵynyń rámizi.

Osy ulyq mereke elimizge resmı túrde qaıtyp oralýy úshin attaı 62 jyl qajet boldy. Keńes odaǵy kommýnıstik partııasynyń ortalyq komıteti Qazaqstanda 1986 jyly bolǵan Jeltoqsan kóterilisinen keıin qabyldaǵan «Qazaq ultshyldyǵy týraly» qaýly kúshinde turǵanyna qaramastan О́zbekáli Jánibekov, Muhtar Shahanov syndy bastaryn báıgege tikken kórnekti ult qaı­ratkerleriniń belsene atsa­lysýynyń nátıjesinde áz Naýryz meıramy 1988 jyldan bastap qalada da, aýylda da qaıtadan toılana bastady. Qazaq KSR Prezıdentiniń 1991 jylǵy 15 naýryzdaǵy Jarlyǵymen 22 naýryz Naýryz meıramy dep ja­rııalandy. Al 2010 jyldan bas­tap Naýryz meıramy úsh kún boıy – naýryzdyń 21-inen 23-ine deıin keńinen atap ótiletin boldy.

2009 jyly IýNESKO Naýryz meı­ramyn adamzattyń materıaldyq emes mádenı murasynyń tizimine engizdi. 2010 jyly Birikken Ulttar Uıy­­mynyń Bas Assambleıasy 21 naý­ryzdy «Halyqaralyq Naýryz kúni» dep belgileý týraly qarar qa­byl­­dady. Osy qujattyń túsinik­te­mesin­de «Naýryzdy kóktem merekesi retin­de 3 000 jyldan beri Balqan túbe­ginde, Qara teńiz aımaǵynda, Kavkaz­da, Ortalyq Azııada jáne Taıaý Shyǵys­ta 300 mıllıon adam toılap kele jat­qan­dyǵy» atap ótilgen.

Búginde Naýryz meıramy barsha otan­das­ta­rymyzdyń basyn qosatyn búkil­halyqtyq merekege aınaldy. Al 1 qań­tar – kúntizbelik Jańa jyldy toılaý biz­diń elde keıingi kezde ujymdyq jáne otba­sylyq sıpatqa aýysa bastaǵan syńaıly. Árıne, bul data dúnıejúziniń barlyq mem­le­ketiniń ózara saıası-ekonomıkalyq qarym-qaty­nas­taryndaǵy ortaq ýaqyt ólshem birligi bolyp qala beretini sózsiz. Bul rette Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy jyl basynda «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suh­ba­tynda: «Jańa jyl – árıne, kúntizbeniń jańa paraǵyn ashatyn mańyzdy meje. Osy sátte ótken jyldy qorytyndylap, kele­shek­ke jos­par qurý ádetke aınal­ǵan. Bir jaǵynan, Jańa jyl – men úshin qasterli mereke emes. Onyń ústine ózimizdiń tól jańa jylymyz – áz Naýryzdy esten shyǵarmaǵan jón. Bul meıram – tirshilikti túle­te keletin naǵyz tabıǵı jyl basy. Naýryz – jańarý men jańǵy­rý­dyń sımvoly. Sondyqtan tól mere­ke­miz­diń mazmunyn baıytyp, ony ba­rynsha erekshelep, jańasha atap ótýimiz kerek. Bul qadam qoǵamdy uıys­tyryp, ulttyq biregeıligimizdi aı­shyqtap, el birligin nyǵaıta túsýge yqpal etedi dep senemin», degeni oıǵa oralady.

Memleket basshysynyń usyny­symen bıyl Naýryz meıramynyń ar­naıy tujyrymdamasy jasa­lyp, budan bylaı jyl saıyn 14-23 naý­ryz aralyǵynda «Naý­ryz­na­ma» on­kúndigi ótkiziletin bolyp she­shil­di. Osylaısha, ulyq mere­ke­mizdi toılaýdyń jańa dástúri engi­zilip otyr. Ol batys óńirlerde erte zamannan kele jatqan Kórisý kúnin  el bo­ıyn­sha atap ótýmen bastalatyny óte qısyndy. Osy meıramnyń basty maǵynasy – adamdardyń bir-birimen qushaq jaıa sálemdesip, izet bildirýi, aralarynda ókpe-renish bolsa, keshirim surap tatýlasýy. Bul ataýly kún «Aldyńa kelse, atańnyń qunyn kesh» degen keńpeıil halqymyzdyń boıyna sińgen asyl adamgershilik qasıetti keıingi urpaqtan-urpaq­qa­ mıras etý úshin kerek. Al odan keıingi Qaıyrymdylyq, Máde­nıet jáne ulttyq salt-dástúr, Shańyraq, Ulttyq kıim, Jańarý, Ulttyq sport, Yntymaq, Jyl basy, Tazarý kúnderi ulttyq qundylyqtarymyzdy aıryqsha ulyqtaýǵa arnalǵany súıinishti.

Osy oraıda Memleket basshysy jaqynda Ulttyq quryltaıdyń Atyraýda ótken úshinshi otyrysynda Ulttyq kıim kúniniń mán-mańyzyna erekshe toqtalyp: «Basqa jurt qazaqty kıiminen tanıtyn bolýy kerek. Keıbir iri kompanııalar men oqý oryndary ulttyq naqyshta kıiný úrdisin engizip jatyr. Bul – óte oryndy bastama, ony qoldap, aýqymyn keńeıte túsken jón. Ásirese qazirgi tańda mundaı qadamdardyń mán-mańyzy aıryqsha. Sebebi keıingi jyldary el ishinde qara kıinip, tumshalanyp júretin adamdar paıda bolǵany barshańyzǵa málim. Olar – bóten emes, óz azamattarymyz. Hal­qy­­myzdyń dúnıetanymynda qara kıinip júrý degen atymen bol­ma­ǵan. Bul – elikteýshilikten, ásire-dinshildikten týǵan úrdis. Biz salt-dástúrimizden ajyramaýymyz kerek. Radıkaldy neofıttar halqymyzdyń saltynda joq kıim úlgileri arqyly da jat dinı ıdealdardy qoǵamǵa tańýǵa tyrysyp júr. Bul bizdiń dástúrli uǵymdarymyz ben qundylyqtarymyzǵa jasalyp jatqan ashyq shabýyl ekeni anyq. Biz babalarymyzdyń san myńjyldyq dinı ilimi men rýhanı baǵdaryna arqa súıeýimiz kerek. Eli­mizdiń rýhanı derbes­tigin saqtap, ony nyǵaıta túsemiz desek, túr­ki halyq­tarynyń kópshiliginiń, sonyń ishin­de qazaqtardyń dástúrli dini – sýn­­nıt­tik baǵyttaǵy hanafı máz­­ha­byna den qoıýymyz qajet», degen ataly sózi el taǵ­­dyryn oı­laı­tyn zııaly, sanaly aza­mat­­tar­dyń eshqaısysyn beıjaı qal­dyr­­maý­­ǵa tıis.

Taǵy bir mańyzdy jaıt – jer­gilikti atqarýshy organdar men Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń óńir­lik qurylymdary joǵary jaq­tan jiberilgen «Naýryznama» onkúndigin ótkizý jónindegi nus­qaý­­lyq­ty oryndaý barysynda ár óńir­diń ereksheligin eskere oty­ryp, shyǵar­ma­shylyq tásil qol­dan­sa, quba-qup. Máselen, budan bir­neshe jyl buryn Sol­tústik Qazaq­stan oblysynyń sol kez­degi ákimi Qumar Aqsaqalov Petropavl qala­­synyń basty alańdarynda ǵana mere­kelenip kelgen Naýryz toıyn kóp­páterli tur­ǵyn úılerdiń aýlalaryn­da da atap ótýdi usynǵany jadymyz­da. Bul usynysty qabyl alǵan páter ıeleriniń kooperatıvteri kez­desip qalǵandarynda bir-birine bas ızesip, sálemdesý ısharasyn jasa­ǵan­dary bolmasa, basqalaı aralas-quralasy joq kórshilerdi ashyq aspan astynda jaıylǵan dastarqan basynda bir-birimen jaqyn tanys­tyryp, máz-meıram qylǵan.

«Ortalyq alańda ótip jatqan Naýryz meıramyna barǵanymyzda «mártebeli meı­mandar» tolyp otyratyn kıiz úılerge kirip, naý­ryzkóje ishýge múmkindik bola bermeýshi edi. Endi, mine, qazaq dostardyń ult­tyq dastar­qanyn­da­ǵy taǵamdardan dám tatyp, máz bo­­lyp qaldyq. Qandaı tamasha!» degen bas­qa etnos ókilderi de jeterlik.

Álbette, ataqty Bazar jyraý aıt­qan­daı, on segiz myń ǵalamnyń abzaly bolyp jaratylǵan Adam paı­ǵambar ata ur­paǵy úshin tabı­­ǵattyń jańarýy ǵana emes, qoǵam­nyń jańǵyrýy da asa ma­ńyzdy. Bul rette keıingi jyldary Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaev­tyń bas­­ta­masymen júzege asyrylyp jat­qan saıası-ekonomıkalyq refor­malar halqy­myz­dyń ejelgi ertegi-ańyzdaryna arqaý bolǵan asyl armany – ádil memleket orna­týǵa degen úmitine qanat bitirip, qy­ran qustaı qomdandyryp otyr desek, asyra aıtpaspyz. О́ıtkeni Memleket basshysynyń bárin bir adam ǵana sheshetin sýper­pre­zı­denttik júıeden óz erkimen bas tartyp, «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep bere­tin Úkimet» formýlasy men «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn júzege asy­rýdy usynǵany – kópshilik kóńi­linde júrgen kórikti oılardy dóp basqan demokratııalyq qadamdar. Ekonomıkany túbegeıli refor­malaý úshin barlyq quzyret berilip, jas ta bilikti kadrlarmen nyǵaıtylǵan jańa Úkimettiń alǵash­qy batyl sheshimderi de el erteńine degen senimdi nyǵaıta túskendeı. Al Memleket basshysy «Ádiletti Qazaqstan – Adal azamat – Ozyq oıly ult» degen úshtaǵan uǵym arqyly sıpattaǵan elimizdiń bolashaq beınesin oıdaǵydaı somdaý – barsha otandasymyzdyń ortaq mindeti, ortaq tarıhı mıssııasy.