Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq quryltaıda sóılegen sózin tyńdaǵanda uly Abaıdyń «Qazaqqa kúzetshi bolaıyn dep, biz de el bolyp, jurt bilgendi bilip, halyq qataryna qosylýdyń qamyn jeıik dep nıettenip úırený kerek» degen janashyr sózi eriksiz oıǵa oraldy. Prezıdent oıynyń Abaı sózimen úndesýin onyń Quryltaıda aıtqan el bolý baǵytyna usynǵan alty qundylyǵy dáleldeıdi.
Olar – birlik jáne yntymaq, ádildik jáne jaýapkershilik, zań jáne tártip, eńbekqorlyq jáne kásibı biliktilik, jasampazdyq jáne jańashyldyq. Bul qundylyqtardy Prezıdent syrttan alyp, ózgelerdiń jolyn kórsetip otyrǵan joq. Olar tól tarıhymyz, mádenıetimiz ben bolashaqqa umtylysymyzǵa negizdelgen.
Búgingi qoǵam – «myńmen jalǵyz alysqan» Abaıdyń zamany emes. Halqymyz – buǵaýdan bosanǵan, erkindigi bar, táýelsiz el. Qaryshtap damyǵan tehnologııa, ınternet bir sátte álemdi alaqanyńyzǵa ákelip otyr. Úshinshi quryltaıda Prezıdent: «Bizdiń aldymyzda úsh aıryq jol tur: quldyraý, toqyraý nemese órleý. Biz árdaıym órleýdi tańdaımyz. Árıne, órge shyǵý ońaı emes. Talaı qıyndyq týyndaýy múmkin. Soǵan qaramastan tek alǵa umtylýymyz kerek» dep, el bolashaǵyna aparar joldy anyq kórsetip berdi. Endigi jol – adal jolǵa túsip, memleketimizdiń kósegesin kógertý.
Prezıdent usynǵan qundylyqtar júıesi qoǵamdaǵy barsha jurtqa – el basqarǵandar, eńbekkerler, ustaz, shákirt pen ata-analarǵa da baǵyt-baǵdar bola alady. Eń bastysy, adal nıet, otanshyldyq júrek, taza namys. Ár adam óz ornynda, óz qyzmetinde Adal azamat bolsa, ıaǵnı Abaı aıtqandaı «nurly aqyl, ystyq qaırat, jyly júrektiń» ıesi bolyp, ár isin ádiletke synatsa, elimiz aldaǵy on jylda-aq bıikterdi baǵyndyryp, eńsesi bıik bolady. Jastarymyzdyń úlesi kóp ári qazirgi býyn óte talantty, kreatıvti jáne jasampazdyqqa qushtar.
Bul ýájdi oıdan shyǵaryp otyrǵan joqpyn. Sebebi senim bildirip otyrǵan jastardyń ortasyndamyn. Ýnıversıtet – jastardy balalyqtan danalyqqa aparatyn úlken jol, uly kópir. Stýdenttik ómir jastardy óz betinshe ómir súrýge úıretedi. Sabaq júktemeleri de artady. Jańa orta, jańa turmys... Birinshi oqý jyly stýdentterge aýyr bolyp, úıin saǵynyp, oqýdy tastap ketetinderi de bar. Al keıbireýleri «erkindik degen osy eken» dep, túbinde opyq jegizer jolǵa túsip jatady. Oqýǵa túsken ár bala bizge – ýnıversıtet ujymyna, oqytýshy-professorlarǵa amanat, túptep kelgende memlekettiń amanaty. Al amanatqa qııanat jasamaý – paryz. Aldynda aıtqan «ár adam óz ornynda Adal (bilimdi, meıirimdi, tárbıeli) bolsa» degen qaǵıdamyz osy jerde qajet.
«Akademııalyq adaldyq» – Nazarbaev ýnıversıtetiniń tıtýly. Bul – búginde qoǵam moıyndaǵan shyndyq. Osy shyndyq stýdentterdiń boıynda adaldyq, adamgershilik, ózine degen senimdilik, ustazǵa degen qurmetti qalyptastyrady. Sheteldik professorlardyń bir ereksheligi – stýdentterdiń izdenip, óz betinshe jumys isteýine, ǵylymı derek kózderdi qoldaný mádenıetine úıretetindigi. Sonyń arqasynda búgingi kúni oqytýshy ǵalym-professorlardyń ǵana emes, NÝ stýdentteriniń de ǵylymı eńbekteri álemdik reıtıngi joǵary jýrnaldardan jaryq kórip jatyr. Onyń dáleli 2023 jyly oqý ordasy zertteý ýnıversıtetteriniń álemdik úzdik 30 paıyzynyń qataryna endi («Times Higher Education World Universities Ranking» reıtıngine alǵash ret endi).
Ýnıversıtette kitaphana táýlik boıy jumys isteıdi. Munda kitap qorynyń, qoljazbalardyń sıfrlyq, elektrondyq túrleri de jetkilikti.
Ýnıversıtet ashylǵan kúnnen bastap stýdentterdiń boıynda ulttyq sezimdi qalyptastyryp, qundylyqtardy sińirýge, elimizdiń baı mádenı murasyn túsiný men baǵalaýdy tereńdetýge, ádildik pen adaldyq qaǵıdattaryn baǵalaıtyn adal kóshbasshylardy qalyptastyrýǵa arnalǵan mádenı is-sharalardy – halyqaralyq sımpozıým, konferensııa, túrli taqyryptaǵy joba, jarys, shyǵarmashylyq baıqaý ótkizip keledi. Stýdentterdiń boıyndaǵy ónerdi ashý, bolmasa bar ónerin damytý, dostyq, joldastyq qarym-qatynastyń kúsheıýine, el bolashaǵyna degen seniminiń artýyna, eń bastysy týǵan eline degen súıispenshiliginiń artýyna kómektesedi.
Nazarbaev ýnıversıtetine bıyl on tórt jyl. Bul kóp ýaqyt emes, biraq oqý ordasynyń alǵashqy túlekteriniń kóbi magıstrlik, doktorlyq bilimin álemniń eń úzdik ýnıversıtetterinde jalǵastyryp, abyroımen bitirip, búginde eńbek naryǵyna aralasty.
Quryltaıda Prezıdent eńbekqorlyq pen kásibı biliktilikti mańyzdy qundylyǵymyz dep: «О́z kásibin óte jaqsy biletin, oǵan ábden berilgen, eńbekqor adam ǵana tabysqa jete alady. Men Memleket basshysy retinde azamattardyń, ásirese jastardyń kózi ashyq, dúnıetanymy keń bolǵanyn qalaımyn... Bala eseıgen soń qanattanyp, uıadan ushýǵa tıis. Basqa aımaqtarda, tipti shetelde bilim alýy qajet. О́zge jurttyń qalaı ómir súrip jatqanyn kórgeni abzal. Sondaı-aq qaı jerde ózine jáne eline paıdasy tıse, sol jerge baryp eńbek etýi kerek», degen oıy arqyly jastar áreketiniń bereketi bar ekenin anyq túsindirdi. Endeshe, qandaı oqý ornynyń abyroıy da, bedeli de – onyń túlekteri. Ýaqyt bezbeni bárin de ólsheıdi, eksheıdi. Bolashaqta ǵylymda, eńbek maıdanynda bolsyn halyqaralyq bilim ordasynan ushqan túlekter bıikti baǵyndyrary anyq.
Gúltas QURMANBAI,
Nazarbaev ýnıversıteti Ulttyq mádenıet ortalyǵynyń dırektory, professor