Shýchınsk qalasyndaǵy ónerkásiptik súzgilerdi shyǵaratyn «Azııafıltr» kásipornynyń ónimderi suranysqa ıe. Sebebi elimizde dál mundaı kásiporyn ázirge joq.
Qurylǵanyna bıyl bes jyl bolǵan kásiporyn osy ýaqyttyń ishinde óz baǵytynyń qyr-syryn egjeı-tegjeı zerttep, tolaıym meńgerip, naryq aıdynynda aty shyǵa bastaǵan. Mamandardyń pikirinshe, seriktestik ónimderi álemdegi ozyq úlgilerden esh kem emes. Osy arada ónim túrleri týraly sál ǵana taratyp aıta ketelik. Mundaǵy súzgiler tórt baǵytta shyǵarylady. Aýrýhanadan bastap iri óndiris oshaqtary da seriktestiktiń ónimderine zárý. Aýadaǵy shań-tozańdy tazartyp, jeldetetin súzgiler osy baǵytta uzaq jyldan beri jumys isteıtin Belarýs, Qytaı, Reseı kompanııalarymen ádil básekege túsip, shashasyna shań juqtyrmaı keledi.
Seriktestiktiń quryltaıshysy – Býrabaı baýraıyndaǵy Mádenıet aýylynyń týmasy Indıra Nurlan. Quryltaıshynyń aıtýyna qaraǵanda, óndiris oshaǵyn ornalastyrý týraly elimizdiń birqatar óńirinen usynys túsken eken. Áıtse de týǵan jeriniń topyraǵynda tý tigýdi qalaǵan. Sebebi elge sharapatyn tıgizýdi jón kórgen.
Jańa óndiris oshaǵy ashylǵannan keıin jańa jumys oryndary paıda bolady, aýdan bıýdjetine qyrýar salyq tólenedi. Aıtpaqshy, qazir kásiporyn aýdandaǵy qomaqty salyq tóleıtin óndiris oshaqtarynyń aldyńǵy qatarynda.
Jaǵymdy jańalyq týraly oı ushqyny osydan bes jyl buryn laýlaǵan. Bolashaq saıasattanýshy, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń túlegi Polshada magıstratýrada oqyp júrip osyndaı kompanııada menedjer bolyp jumys isteıdi. Sharýaǵa myǵym sheteldegi istiń qyr-syryn meńgerýge tyrysqan. О́ndiristik súzgiler qalaı óndiriledi, óz elinde qajet bola ma, eń bastysy, dál osyndaı jumysty qolǵa alsa, otandyq óndiristiń keńinen qanat jaıyp, óristeýine yqpal etýi múmkin be? Qyrýar jaıdy zerek kóńiline túıgen, aqyl tarazysyna salyp bezbendegen. Elge oralǵan soń óz kóńilin baýraǵan polıak kompanııasynyń basshylyǵymen habarlasyp, Qazaqstanda ókildik ashý týraly usynysyn jetkizgen. Qalaı bolǵan kúnde de nar táýekeldi qajet etetin is edi.
Túpki nátıjeniń túbegeıli jemis beretinine kózi jetip tur. Tyńǵa túren salýdyń ońaı emestigin de túsinedi. Aldymen eýropalyq ónimderdi el sheńberinde nasıhattaýdy qolǵa aldy. Suranys surapyl eken. О́nimniń qanshalyqty qajet ekendigin túsingen soń, 2019 jyly súzgi óndiretin kásiporyn ashýǵa bel býdy. Osy arada ekpin túsirip aıta ketetin bir jaı, balamasy joq baǵaly bastama memleketten eshqandaı kómek suramaǵan. Bar sharýany óz qarajatymen uıymdastyryp, jolǵa qoıǵan.
Kásiporynnyń tehnıkalyq dırektory Mediǵat Ybyraevtyń aıtýyna qaraǵanda, seriktestik ónimderi súzginiń ondaǵan túrin shyǵarady. Olar – jeldetý júıeleri, óndiristik kásiporyndarǵa arnalǵan aýqymdy súzgiler. Tamaq ónerkásibinde qoldanylatyn suıyqtyqty da súzýge qajet. Shyǵarylǵan barlyq ónimniń sapasyna kepildik beriledi. Kompanııa shetelden tek arnaıy tehnıkalyq matany ǵana satyp alady, basqa qajetti komponenttiń bári – otandyq óndiristiń ónimi.
Bizben tildesken kezinde tehnıkalyq dırektor seriktestik ónimderi týraly taratyp aıtyp berdi. Tapsyrys berýshiler qatarynda «Qazaqmyrysh» seriktestigi, «Qazatomónerkásip» ulttyq atom kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy tárizdi iri otandyq kásiporyndar da bar eken. Jańa kásiporyn qurylǵansha tutynýshylar sheteldiń ónimine táýeldi bolǵan. Endi mine, jańa múmkindik ashylyp otyr.
El ishinde óz jumysyn bastaǵan, sonyǵa soqpaq salǵan jańa kompanııanyń ónimderin paıdalanýshylar sapasy týraly ádil baǵasyn bere alady. Bul arada baǵa da mańyzdy rólge ıe. Otandyq óndiristiń súzgileri ımporttyq ónimderden birneshe ese arzan. Paıdalanýshylar ártúrli parametrdi qajet etse, qalaǵan kólemde jasap berýge ábden bolady. Al daıyn ónimdi jetkizý, oǵan ketetin ýaqyt shyǵyny tipti utymdy. Taratyp aıtar bolsaq, alys-jaqyn shetelden dál osy kásiporyn shyǵaratyn tárizdi ónimge tapsyrys berseńiz, keminde eki aı kútý kerek. Al Býrabaı baýraıyndaǵy seriktestik úsh-tórt aptanyń ishinde jetkize alady. Qazirgi kúni Qyrǵyzstan, О́zbekstan tárizdi kórshi memleketter seriktestik ónimin at-túıedeı qalap alyp jatyr.
Endi elge tıgizer paıdasy týraly aıta ketelik. Shaǵyn kásiporynda otyzdan asa adam jumys isteıdi. Barlyǵy jergilikti turǵyndar. Ortasha jalaqy 180 myń teńge shamasynda. Demek, seriktestik ázirge osynsha otbasyn asyrap otyr dep aıtýǵa bolady. Aldaǵy ýaqytta О́zbekstanda óz ókildikterin ashpaq.
О́ndiris órge basý úshin álem tynysyn, osy taraptaǵy bar jańalyqty jiti baqylap, tarazybasyna tartyp, beınebir tamyrshydaı tap basyp otyrý qajet eken. Ol úshin seriktestik qyzmetkerleri alys-jaqyn shetelderge jıi shyǵyp, tájirıbe almasyp turady. Tehnıkalyq dırektordyń ózi taıaýda ǵana osyndaı sapardan oralypty. Ispanııa, Italııa, keıin Fransııaǵa barǵan. Tehnologııalyq jańalyqtardy zerttegen. О́z kásiporyndarynda sońǵy jańalyqtardyń qaısysyn engizgeni utymdy bolady? Mine, máseleniń mánisi osy.
Aldaǵy ýaqytta jumys prosesi tolyq avtomattandyrylmaq. Sıfrlandyrý mindeti de kezek kútip tur. Jańa jabdyq ornatylyp, qol kúshin qajet etetin jumys birshama azaıǵanymen, jumysshylardy qysqartý qaýpi joq. Sebep, ázirge tórt baǵytta ǵana súzgi daıyndasa, bul ónimniń elýden astam túri bar eken. Izdenimpaz jastar osy baǵyttaǵy sharýalaryn shırata túspek.
Aqmola oblysy,
Býrabaı aýdany