Astanadaǵy ulttyq akademııalyq kitaphanada jazýshy Qanat Ábilqaıyrdyń «Aǵyraptaǵy aty joq adam» romanynyń tanystyrylymy ótti. Kitaptyń tusaýyn belgili qalamgerler – Álibek Asqar, Janbolat Aýpbaev, Nurtóre Júsip, Qazybek Isa, Janarbek Áshimjan, Tolymbek Ábdiraıymov, Amangeldi Keńshilikuly, Baqyt Bedelhan kesti.
Byltyrǵy jyldyń qazan aıynda Qazaqstan Jazýshylar odaǵy men «Beles» qurylys kompanııasy birigip, «Jas qalam – jańa roman» baıqaýyn jarııalaǵan bolatyn. Romannyń jazylý merzimi – úsh aı. Ár aıǵa 500 000 teńge qalamaqy qarastyrylyp, bas-aıaǵy bir jarym mıllıon teńge berilgen. Jas jazýshylardy yntalandyrý maqsatynda, baıqaýǵa qyryq jasqa deıingi qalamgerler ǵana qatystyrylǵan eken.
Romannyń taqyrybyn jas qalam ıesi ózi tańdaıdy. Uıymdastyrýshy tarap qatysýshylarǵa arnaıy tapsyrma berip, bir taqyryptyń aıasyna kógendep qoımaǵan. Osy arqyly olar ádebıettiń basty sharty – qalamger erkin basty nazarǵa alǵanyn jetkizedi.
Kitaptyń ózine keleıik. «Aǵyraptaǵy aty joq adam» – kúrdeli roman. Shańyraǵy shaıqalǵan otbasynyń qanquıly taǵdyryn týyndysyna arqaý etý arqyly qalamger úısizdiktiń azabyn tartqan búgingi tutas qoǵamdy sýretteýge tyrysqan. Avtordyń aıtýynsha, kópshilikti qyzyqtyrǵan – kitap ataýy. «Aǵyrap – jumaq pen tozaq arasyndaǵy meken. Qııamet tarazysynda jaqsylyǵy men jamandyǵy teń tartqan quldar jumaqqa bara almaıdy. Tozaqqa da túspeı, sol aǵyrapta qalady. Bul týraly qasıetti Quran Kárimniń «Aǵyrap» súresinde de aıtylǵan. Osy jaýapty estigen oqyrmanymnyń biri «Aǵyrap mekeniniń astarynda siz ben bizdiń de qazirgi keńistigimiz bar sekildi» depti. Men ol oqyrmannyń oıymen múlde kelispeımin. Bizdiń Otan jer betindegi jumaq mekenge aınalýy kerek. Solaı bolaryna seneıik», – deıdi kitap ıesi.
Is-sharanyń alǵashqy quttyqtaý sózin jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Álibek Asqar bastap aıtty. Ol jazýshy Dáýren Qýattyń kitapqa jazǵan alǵy sózindegi «bastap ketseń boldy, basyńdy kótere almaı oqýǵa májbúrleıtin roman» degen baǵasyna silteme jasap, qazirgi oqyrmandy kitapqa shaqyrýdaǵy birden-bir amal – osy ekendigin tilge tıek qyldy.
Qalamger Janbolat Aýpbaev ta aǵalyq alǵaýsyz peıilin bildirip, jazýshyǵa jankúıer ekenin jetkizdi. Ádebıettanýshy Amangeldi Keńshilikuly bolsa, qalamgerlerge berilgen 3 aı ýaqyt merziminiń tym az ekenin eskertip ótti: «Bul jazýshylar úshin jetkiliksiz. Ádebıet tarıhyn tııanaqtasańyz, uly shyǵarmalardyń kemi 2-3 jylsyz jazylmaǵan kórer edińiz. Máselen, Markes «Júz jyldyq jalǵyzdyǵyn» 18 aı boıy jazǵan. Flober bolsa óziniń «Bovarı hanymyna» 7 jyl ýaqytyn arnaǵan. Qazaq ádebıetiniń juldyzy joǵary qalamgerleriniń biri Tólen Ábdik te «О́liara» romanyn 6 jyl kóleminde jazǵanyn maǵan aıtqan bolatyn. Sondyqtan uıymdastyrýshy taraptyń osy máseleni eskerýin tileımiz». Osy týrasynda «ýaqyttyń tyǵyzdyǵyna baılanysty kitap ishki údeńizden shyqty ma? Keıin tolyqtyryp qaıta jazyp shyǵýyńyz múmkin be?» degen ráýishte avtordyń jeke pikirin surap kórdik.
«Úsh aı ýaqyt romannyń tolyq jazylyp shyǵýyna árıne, azdyq etti. Alaıda bul meniń osy merzimniń aıasynda ǵana joq jerden tapqan taqyrybym emes. Bul – uzaq jyldar boıyndaǵy izdenistiń nátıjesi. Shyǵarmanyń ózine keletin bolsaq, men aıtpaı qalǵan dúnıelerdiń áli de kóp ekenin romannyń núktesin qoıǵannan keıin bildim. Qalamgerdiń óz-ózine kóńili tolýy – eshqashan ruqsat etilmeıtin nárse ǵoı. Biraq kitapty qaıta tolyqtap shyǵarýdyń qajettiligin kórip turǵanym joq. Áıtse de basqa keıipkerlerdiń basynan ótken oqıǵalar arqyly romannyń jalǵasyn jazyp shyǵý oıda bar», – dedi Q.Ábilqaıyr.
Roman týraly kelesi baıandamany jazýshy, aýdarmashy Jadyra Shamuratova jasady. «Árbirimizdiń aıtqymyz, tipti oılaǵymyz kelmeıtin qorqynyshymyz bolady. Kárilikten, uzaq meńdegen dertten, mezgilsiz ajaldan... Osyndaı úreıdiń jan qaltyratar aıazyn «Aǵyraptaǵy aty joq adamnan» kórdim. Bul shyǵarmany oqyǵannan keıin «meniki» dep júrgenińniń bári bireýdiki bolyp shyǵýy múmkin. Bul jerde osyndaı taqyrypqa qoryqpaı barǵan Qanattyń qalamgerlik táýekelin baǵalaý kerek», dedi ol. Sonymen qatar baıandamashy ádebıettegi «atsyzdyq» kýltine aıryqsha toqtaldy. «Romannyń basty ereksheligi – qaharmannyń esim-soısyzdyǵy. Atsyzdyq – bul sımvol, qupııalyq rámizi. Men bul romanda «kóp ishinde bir jalǵyzdyń» kóp muńaıyp jylaǵan únin estidim. Kafkalyq úderisterdiń kórinisin kórdim», dedi J.Shamuratova.
Senat depýtaty Nurtóre Júsip bolsa, shyǵarmashylyq zerthanadaǵy qalamger tebirenisi týraly tolǵady. «Jazýshylyq – asqan mehnat, beınetti jumys. Oǵan júrektiń batyldyǵy qajet. Aqseleý Seıdimbek aǵamyz aıtady: «Oqyrmanǵa jol tartqan kitap uzatylǵan qyz sııaqty. Kitaptyń qandaı qolǵa baratyny avtor janyn mazalaıdy» dep. Sondyqtan kitaptyń oıly oqyrmandardyń qolyna túsetinine tilekshimiz», dep aǵalyq nıetin bildirdi.
Sonymen «Aǵyraptaǵy aty joq adam» kim boldy? Sózimizdi jazýshy Dáýren Qýattyń pikirimen aıaqtaýdy jón kórip otyrmyz. «Qanat Ábilqaıyrdyń qolymyzdaǵy bul kitaby – qazaq ádebıetindegi bas keıipkeriniń aty belgisiz alǵashqy roman. Avtor nege keıipkerine bir at taýyp qoımady? Múmkin, ol beısharanyń aty meniń, onyń, olardyń biriniń, bárimizdiń atymyz shyǵar?..Bálkim, onyń esimin sen arqalap kele jatqan shyǵarsyń? Esimin de, taǵdyryn da...
Aınalańa abaılap qarashy, aty joq adam tap qasyńda turǵan joq pa eken?..»