Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń buıryǵy №04-2-26/307 2-I

2014 jylǵy 30 jeltoqsan,  Astana qalasy

Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri jáne jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri arasyndaǵy 2015 – 2017 jyldarǵa arnalǵan BAS KELISIM

Biz, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri men jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteriniń (budan ári – Taraptar) ókiletti ókilderi: Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn múltiksiz saqtaý; memlekettiń, jumys berýshilerdiń jáne qyzmetkerlerdiń áleýmettik jaýapkershiligi, ózara syılastyǵy men olardyń múddelerin bildirýde ymyraǵa barynsha qol jetkizý; «Qazaqstan – 2050» strategııasyn iske asyrýdaǵy yntymaqty jaýapkershilik jáne onyń jer-jerlerde is júzinde júzege asyrylýyna yqpal etý; áleýmettik áriptestik jáne áleýmettik-eńbek qatynastaryn ujymdyq-sharttyq retteý; laıyqty eńbek etý úshin jaǵdaılardy qamtamasyz etý isinde syndarly ózara is-qımyl men qyzmetkerler men jumys berýshilerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq múddeleri, qoǵamda kelisim men turaqtylyqty saqtaý qaǵıdattaryn basshylyqqa ala otyryp, 2015 − 2017 jyldary áleýmettik-ekonomıkalyq saıasatty júrgizý barysynda áleýmettik-eńbek qatynastaryn retteýdiń negizgi baǵyttary boıynsha Taraptardyń kelisilgen ustanymdaryn jáne ony iske asyrýdyń birlesken is-qımyldaryn aıqyndaıtyn 2015 − 2017 jyldarǵa arnalǵan osy Bas kelisimdi (budan ári – Kelisim) jasastyq. 1. Ekonomıkalyq saıasat Taraptar aldaǵy kezeńde memleketimizdiń ekonomıkalyq saıasaty «Qazaqstan – 2050» strategııasyn iske asyrýǵa, ulttyq ekonomıkanyń turaqtylyǵyn, áleýmettik damýdy jáne adam kapıtalyna salynǵan ınvestısııalardyń ósýin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan bolýǵa tıis dep esepteıdi. Ishki suranystyń ósýi, eksport úshin syrtqy jaǵdaıdyń jaqsarýy, ınvestısııalardyń ósýi, sondaı-aq eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııanyń tereńdeýi Qazaqstan ekonomıkasynyń osy kezeńdegi ósýiniń negizgi faktorlary bolady. Osyǵan baılanysty Taraptar ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy: 1) ekonomıkanyń yqtımal damý nusqalary kezinde qaterlerdi azaıtýǵa baǵyttalǵan makroekonomıkalyq saıasatty júrgizý negizinde 2015 − 2017 jyldary teńgerimdi ekonomıkalyq ósýdi qamtamasyz etýge yqpal etý; 2) mynalardy: «Qazaqstan – 2050» strategııasyn; Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparyn; Qazaqstan Respýblıkasynda 2006 – 2016 jyldarǵa arnalǵan Genderlik teńdik strategııasyn; Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń 2015 − 2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn; Bilim berýdi damytýdyń 2011 − 2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn; Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011 – 2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn; Qazaqstan Respýblıkasy kólik júıesiniń ınfraqurylymyn damytýdyń jáne yqpaldastyrýdyń 2020 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlamasyn; Qazaqstannyń sý resýrstaryn basqarýdyń 2014 – 2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn; «Agrobıznes – 2020» agroónerkásip keshenin damytý baǵdarlamasyn; «Jumyspen qamtý 2020 jol kartasy» baǵdarlamasyn; «Bıznestiń jol kartasy 2020» baǵdarlamasyn; О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan birlesken is-sharalardy júzege asyrý; 3) óndiristi jańǵyrtýda, damytýda jáne qurýda ınvestısııalar tartý úshin kásipkerlerdi yntalandyrý tetikterin jetildirý jáne engizý; 4) kólik ınfraqurylymyn jáne tranzıt áleýetin damytýǵa yqpal etý; 5) aglomerasııalar qalyptastyrýdyń 2030 jylǵa deıingi uzaq merzimdi josparlaryn ázirleý jáne odan ári iske asyrý jónindegi sharalardy júzege asyrý; 6) Keden odaǵynyń jáne Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistiktiń qyzmeti sheńberinde, sondaı-aq Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qalyptasýymen Taraptar múddelerin eskerýge jáne teń saqtaýǵa yqpal etý; 7) qolaıly básekelestik ortany qalyptastyrýǵa, kedergilerdi joıý jónindegi sharalardy ázirleýge jáne básekelestik qatynastardy damytýǵa yqpal etý; 8) tabıǵı monopolııalar sýbektilerin tarıf deńgeıiniń boljanýyn jáne turaqtylyǵyn qamtamasyz etý bóliginde memlekettik retteý jónindegi jumysty jalǵastyrý; 9) Qazaqstan Respýblıkasynyń orta merzimdi perspektıvaǵa arnalǵan bıýdjet saıasatynyń negizgi baǵyttary, onyń ishinde memlekettik bıýdjettiń boljamy jáne áleýmettik-ekonomıkalyq damýy boıynsha konsýltasııalar ótkizý; 10) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Bankimen (kelisim boıynsha) birlesip, qarjy júıesiniń turaqtylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan qarjylyq sektordy damytý jónindegi sharalardy qabyldaý; 11) ekonomıkalyq ósýdi yntalandyrýǵa jáne memlekettiń áleýmettik mindettemelerin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan bıýdjet parametrlerin qalyptastyrýǵa yqpal etý; 12) taýar óndirýshiler men qyzmetter jáne tutynýshylar arasyndaǵy múddelerdi teń saqtaý qajettiligine súıene otyryp, tarıftik saıasat sharalaryn júzege asyrý; 13) tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń qyzmetine jáne ınvestısııalyq baǵdarlamalaryna qoǵamdyq saraptama júrgizýge yqpal etý; 14) Kásipkerlik qyzmetti 2020 jylǵa deıin memlekettik retteý tujyrymdamasyn iske asyrý jónindegi sharalardy júzege asyrý; 15) ruqsat berýler men habarlaýlar týraly zańnamaǵa «kiriktirilgen ruqsat berý júıesi» qaǵıdatyn engizýge yqpal etý; 16) kásipkerlik salasynda basqarýdyń tıimdi modelderin ázirleý; 17) kásipkerlik pen básekelestik erkindigi, kásipkerlik qoǵamdastyǵynyń ózin-ózi retteý tetigin damytýy, menshik quqyǵyn qorǵaýdy qamtamasyz etýi úshin jaǵdaı jasaý jónindegi sharalardy odan ári júzege asyrý; 18) Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń qaǵıdattary men standarttaryn engizýge yqpal etý. 2. Halyqty tıimdi jumyspen qamtýǵa jáne adam kapıtalynyń damýyna járdemdesý Taraptar jaýapkershilikti bólý negizinde nátıjeli jumyspen qamtýǵa, laıyqty eńbek jaǵdaılaryn keńeıtýge járdemdesý jáne adam áleýetin onyń básekege qabilettiligin arttyrý turǵysynda damytý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý qajet dep esepteıdi. Bul prosester halyqty jumyspen qamtý jáne eńbek resýrstaryn damytý salasynda áleýmettik áriptesterdiń tıimdi ózara is-qımylymen qoldaýǵa ıe bolýǵa tıis. Osy maqsattarda Taraptar ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy: 1. Mynadaı is-sharalardy: 1) aǵymdaǵy bos jumys oryndary men boljamdy jumys oryndarynyń jalpyulttyq derekqoryn qalyptastyrý; 2) Áleýmettik-eńbek salasynyń biryńǵaı aqparattyq júıesin damytý; 3) 50 jastan asqan adamdardy qaıta daıarlaý, biliktiligin jáne utqyrlyǵyn arttyrý baǵdarlamalaryn ázirleý jáne iske asyrý. 2. Ekonomıkanyń damý basymdyqtaryn eskere otyryp, eńbek resýrstarynyń, kadrlardy kásiptik daıarlaý jáne qaıta daıarlaý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy, onyń ishinde: 1) tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesin jańǵyrtý, onyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn damytý jáne ekonomıkanyń ınnovasııalyq damý qajettiligine qaraı tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesin beıimdeý; 2) óńirlik ındýstrııalandyrý kartalaryna baılanysty dýaldi bilim berýdi engizý; 3) kadrlardy daıarlaý jáne qaıta daıarlaýdyń salalyq baǵdarlamalaryn ázirleý; 4) uıym qyzmetkerlerin ishki óndiristik oqytýdy damytý, sondaı-aq jumystan bosatylatyn qyzmetkerlerdi aldyn ala kásiptik oqytý; 5) kadrlardy sertıfıkattaý júıesin qalyptastyrý; 6) kásiptik bilim berý jáne qosymsha kásiptik bilim negizinde kásibı utqyrlyqty damytý; 7) ulttyq biliktilik júıesin damytý, kásiptik standarttardy, bilim berý standarttaryn ázirleý, jumysshylar men kásipterdiń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyn jáne basshylardyń, mamandardyń jáne qyzmetshiler laýazymdarynyń biryńǵaı biliktilik anyqtamalyǵyn jańǵyrtý. 3. Salalyq jáne óńirlik kelisimderde, ujymdyq sharttarda jumys oryndaryn saqtaý jáne 50 jastan asqan adamdarǵa laıyqty eńbek jaǵdaılaryn jasaý jónindegi erejelerdi qarastyrý. 4. Halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamanyń ulttyq eńbek naryǵyn qorǵaý bóliginde saqtalýyn qamtamasyz etý, joǵary bilikti jumys kúshin tartý úshin jaǵdaı jasaý. 5. Taraptar bul rette: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti keleńsiz ahýaldar týyndaǵan jaǵdaıda eńbek naryǵyndaǵy shıelenisti báseńdetýge baǵyttalǵan sharalardy qabyldaý; 2) qalalar men eldi mekenderde ekonomıkaǵa qaıta qurylymdaý júrgizgende, jumyspen qamtý qurylymyn ártaraptandyrý kezinde halyqty jumyspen qamtýdy qoldaý tetikterin jetildirý; 3) jumysynan aırylǵan nemese tolyq emes jumyspen qamtylǵan jaǵdaıda azamattardy qoldaý jáne materıaldyq kepildik berý quraldaryn jetildirý; 4) halyqty jumyspen qamtý salasynda memlekettik qyzmetter sapasyn udaıy baǵalaýdy (monıtorıng júrgizýdi) júzege asyrý qajet dep esepteıdi. 6. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Kóshi-qon salasyndaǵy asyra paıdalanýshylyq pen kóship-qonýshy eńbekshilerge teń múmkindik berý jáne olarǵa teń qaraýdy qamtamasyz etý týraly» № 143, «Kóship-qonýshy eńbekshiler týraly» № 97 konvensııalaryn ratıfıkasııalaý jóninde tehnıkalyq konsýltasııalar ótkizý jumystaryn jalǵastyrý. 3. Turǵyndardyń eńbek ónimdiligi, jalaqysy, tabysy men ómir súrý deńgeıi Taraptar aldaǵy kezeńde qyzmetkerdiń laıyqty eńbekke quqyǵyn, naqty jalaqynyń deńgeıin arttyrýdy, tabys saıasatyn jetildirýdi jáne halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrýdy qamtamasyz etetin sharalar keshenin ázirleý jáne iske asyrý qajet dep esepteıdi. Osy maqsattarda Taraptar eńbekti uıymdastyrýǵa jáne jalaqyny jetildirýge, qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa, ekonomıkany turaqty damytý maqsatymen eńbek ónimdiligin arttyrýǵa yqpal etetin bolady. Taraptar ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy: 1) Áleýmettik áriptestik pen áleýmettik jáne eńbek qatynastaryn retteý jónindegi respýblıkalyq úshjaqty komıssııanyń (budan ári – Komıssııa) otyrystarynda monıtorıng nátıjelerin qaraı otyryp, halyqtyń ómir súrý sapasy men deńgeıine monıtorıng júrgizý; 2) eń tómengi kúnkóris deńgeıin aıqyndaýdyń ádistemesin jetildirý jónindegi jumysty jalǵastyrý; 3) aldaǵy qarjy jylyna arnalǵan jalaqynyń eń tómengi mólsherin belgileý rásimi jóninde konsýltasııalar ótkizý; 4) Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Eń tómengi jalaqyny belgileý týraly» № 131 konvensııasyn ratıfıkasııalaý jóninde tehnıkalyq konsýltasııalar ótkizý jumystaryn jalǵastyrý; 5) eńbekti normalaýdyń tıimdi júıesin jetildirý jáne qurý jóninde usynystar ázirleý; 6) eńbek jónindegi úlgilik normalar men normatıvterdi ázirleý boıynsha jumystardy jalǵastyrý; 7) eńbek jónindegi normatıvterdi iske asyrý jáne kásiporyndardyń eńbekti normalaý júıesimen qamtylýyn keńeıtýdi qamtamasyz etý; 8) salalyq kelisimderge tıisti saladaǵy aýyr jumystarmen, eńbek jaǵdaılary zııandy (erekshe zııandy), qaýipti jumystarmen aınalysatyn qyzmetkerler úshin salalyq arttyrýshy koeffısıentterdiń mólsherin engizýdi qamtamasyz etý; 9) teń dárejeli jumystardy oryndaý kezinde jáne tıisti biliktilikke sáıkes keletin sheteldik jáne otandyq qyzmetkerler arasynda eńbekaqy tóleý salasynda kemsitýshilikke jol bermeýge yqpal etý; 10) áleýmettik shıelenisterge jáne eńbek janjaldarynyń týyndaý qaterlerine, eńbek zańnamasy normalarynyń saqtalýyna turaqty negizde monıtorıng júrgizý jáne jarty jylda bir ret monıtorıngtiń nátıjelerin Komıssııa otyrystarynda qaraý; 11) tıisti saladaǵy aýyr jumystarmen, eńbek jaǵdaılary zııandy (erekshe zııandy), qaýipti jumystarmen aınalysatyn qyzmetkerler úshin eń tómen eńbekaqy tóleý standartyn aıqyndaýdyń jáne salalyq arttyrýshy koeffısentti esepteýdiń biryńǵaı ádistemesin qabyldaý jóninde konsýltasııalardy jalǵastyrý; 12) ekonomıka salalaryndaǵy eńbekaqy tóleý júıesiniń negizgi qaǵıdattary boıynsha kelisilgen usynystar ázirleý jóninde konsýltasııalar ótkizý; 13) azamattyq qyzmetshilerge eńbekaqy tóleý júıesiniń jańa modelin engizýge yqpal etý. 4. Áleýmettik qamsyzdandyrý jáne qorǵaý, halyqtyń nysanaly toptaryn áleýmettik yqpaldastyrý Áleýmettik salany jańǵyrtý jáne halyqtyń ómir súrý jaǵdaıyn jaqsartý, áleýmettik qamsyzdandyrýdyń tıimdi jáne turaqty júıesin damytý, jumys isteıtin azamattardy áleýmettik qorǵaý deńgeıin arttyrý maqsatynda Taraptar ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy: 1. Áleýmettik qamsyzdandyrýdyń memlekettik standarttar júıesin jetildirý, olardy halyqaralyq standarttar men normatıvterge sáıkes keltirý maqsatynda jumystaryn jalǵastyrý. 2. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Áleýmettik qamsyzdandyrýdyń eń tómen normalary týraly» № 102 konvensııasyn ratıfıkasııalaý jóninde tehnıkalyq konsýltasııalar ótkizý jumysyn jalǵastyrý. 3. Jumys isteıtin halyqty áleýmettik qater týyndaǵan jaǵdaıda barabar áleýmettik qorǵaýdy qamtamasyz etý jónindegi jumysty mynadaı: 1) saqtandyrý qaǵıdattary men áleýmettik ádildikti saqtaý; 2) mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn saqtaý; 3) áleýmettik qamsyzdandyrý týraly zańnama talaptarynyń saqtalýy úshin áleýmettik jaýapkershilikti arttyrý (mindetti zeınetaqy jarnalary, mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary men áleýmettik tólemderdi ýaqtyly ári tolyq tóleý, qyzmetkerdi jazataıym oqıǵalardan saqtandyrý) joldarymen jalǵastyrý. 4. Áleýmettik jáne zeınetaqymen qamsyzdandyrý júıesin jańǵyrtý jónindegi sharalardy ázirleýge jáne iske asyrýǵa yqpal etý. 5. Tegin medısınalyq kómektiń memlekettik kepildikterin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan sharalardy aıqyndaý jáne iske asyrý. 6. Jumys ornynda, áleýmettik máni bar aýrýlardyń profılaktıkasyn qosa alǵanda, densaýlyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan korporatıvtik áleýmettik baǵdarlamalardy iske asyrý tájirıbesin taratýǵa járdemdesý. 7. Salalyq, óńirlik kelisimder jáne kásiporyndar men uıymdarda ujymdyq sharttar jasaǵan kezde densaýlyqty saqtaý, sondaı-aq jumys isteıtinderdi saýyqtyrý, dene tárbıesimen jáne sportpen aınalysýyna jaǵdaı jasaý úshin jumys berýshi men qyzmetkerdiń yntymaqtasqan jaýapkershiligin kúsheıtý jónindegi sharalardy kózdeý. 8. Múmkindigi shekteýli adamdardy jumysqa ornalastyrý jáne olarǵa qoljetimdi ınfraqurylymdy («kedergisiz ortany») qalyptastyrý jónindegi sharalardy kúsheıtý. 9. Taraptar mynadaı: 1) halyqtyń tabys deńgeıi ártúrli toptary úshin turǵyn úıdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etýge múmkindik beretin sharalardy ázirleý; 2) turǵyn úı jáne kommýnaldyq qyzmetterdiń baǵalary men tarıfterin memlekettik retteý, kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qoljetimdiligin arttyrý máseleleri boıynsha konsýltasııalar ótkizý týraly ýaǵdalasady. 10. Qazaqstan Respýblıkasynda 2006 – 2016 jyldarǵa arnalǵan genderlik teńdik strategııasyn iske asyrýdyń: 1) ana men balany qorǵaýdy, áıelderdi áleýmettik qoldaýdy qamtamasyz etýge, áleýmettik-eńbek qatynastary salasyndaǵy genderlik problemalardy sheshýge; 2) balalardyń kútimimen jáne olardyń tárbıesimen aınalysatyn erler men áıelderdi teń quqyqtar negizinde qoldaýǵa; 3) áıelderdiń sheshim qabyldaý deńgeıindegi ókildigin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalaryn júzege asyrý. 11. Salalyq, óńirlik kelisimder men uıymdarda ujymdyq sharttar jasaǵan kezde áıel­der­diń, jastar men múmkindikteri shekteýli adamdardyń negizgi quqyqtary men kepildikterin kózdeý. 12. Uly Otan soǵysy ardagerleriniń erligi men batyldyǵyna shynaıy qurmet kórsete otyryp jáne Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 70 jyldyq mereıtoıy qarsańynda, olardyń áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtaryn jáne zańdy múddelerin jan-jaqty qorǵaýdyń erekshe mańyzyn moıyndaı otyryp, Taraptar, Uly Otan soǵysynyń múgedekteri men qatysýshylaryna, solarǵa teńestirilgen adamdar qataryndaǵy burynǵy qyzmetkerlerge 2015 jyldyń ishinde áleýmettik qoldaý sharalaryn kórsetý (qoǵamdyq kólikte tegin nemese jeńildikpen júrý, turǵyn úıdi jóndeý, otynmen qamtamasyz etý, tis protezdeý, sanatorıı-kýrorttyq emdeýge joldama berý, materıaldyq kómek kórsetý jáne t.b.) jóninde ózderine mindetteme qabyldaıdy. 5. Eńbek jaǵdaılary jáne eńbekti qorǵaý, ónerkásiptik jáne ekologııalyq qaýipsizdik Kelisim Taraptary adam resýrstaryn saqtaýdy ulttyq basymdyqtardyń biri dep esepteı otyryp, eńbek jaǵdaılaryn jáne eńbekti qorǵaýdy, ónerkásiptik jáne ekologııalyq qaýipsizdikti jaqsartý máselelerin qarap: 1. Kásiptik qaterler men eńbekti qorǵaýdy basqarýdyń keshendi ádisterin basqarý júıesin engizýdi qamtamasyz etetin zańnamany, qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jasaý, qaýipsiz tehnıka jáne tehnologııalardy engizý maqsatynda eńbek jaǵdaılary saraptamasynyń rólin arttyrýdy jetildirýge. 2. Kásiptik aýrýlardyń aldyn alý, erte anyqtaý jáne kásiptik qaterlerdi basqarý tetikterin kúndelikti óndiristik praktıkaǵa engizý sharalaryn qosa alǵanda, qyzmetkerlerdiń ómirin saqtaý men densaýlyǵyn saqtaý jónindegi preventıvti is-sharalar keshenin ázirleýge jáne iske asyrýǵa. 3. Jergilikti organdardyń eńbek ınspeksııasy jónindegi jumys ádistemesin Halyqaralyq Eńbek Uıymynyń «О́nerkásiptegi jáne saýdadaǵy eńbek ınspeksııasy týraly» № 81 Konvensııasymen sáıkes keltirý jónindegi jumysty júrgizýge. 4. Eńbekti qorǵaý jónindegi qoǵamdyq ınspektorlardyń rólin kúsheıtý jóninde usynystar daıyndaýǵa. 5. Eńbekti qorǵaý talaptaryn qamtamasyz etý, óndiristik jaraqattar men kásiptik aýrýlardyń aldyn alý jónindegi birlesken is-áreketi úshin uıymdarda Eńbek qaýipsizdigi men eńbekti qorǵaý komıtetterin (komıssııalaryn) qurýǵa yqpal etýge. 6. Salalyq jáne óńirlik deńgeıde Eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý jónindegi keńesti qurýǵa yqpal etýge. 7. Eńbekti qorǵaý jónindegi personaldy qazirgi zamanǵy tehnologııalardy paıdalana otyryp, oqytýǵa jáne keshendi daıarlaýǵa, eńbekti qorǵaý jónindegi quqyqtyq mádenıetti arttyrýǵa, óndiristik jaraqattar men kásiptik aýrýlardy tómendetýge baǵyttalǵan preventıvti is-sharalardy qarjylandyrý boıynsha sharalar qabyldaýǵa. 8. Balalar eńbeginiń eń nashar túrlerin tıimdi joıýǵa baǵyttalǵan ulttyq saıasatty saqtaýǵa jáne ony iske asyrýǵa yqpal etýge. 9. Statıstıkalyq eseptilikti jetildirýdi qosa alǵanda, eńbek jaǵdaılary men ony qorǵaýdyń jaı-kúıine monıtorıng júrgizý júıesin damytýǵa. 10. Halyqaralyq eńbek uıymynyń AITV/JITS jáne eńbek salasy týraly (№ 200) usynymdaryn ilgeriletý boıynsha sharalar qabyldaýǵa. 11. О́nerkásiptik jáne ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý júıesin jetildirýge. 12. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Eńbekti qorǵaýdy basqarý júıesi týraly» № 187 konvensııasyn iske asyrý jumystaryn jalǵastyrýǵa mindettenedi. 6. Áleýmettik áriptestikti damytý jáne áleýmettik jaýapkershilik Taraptar áleýmettik jáne ekonomıkalyq damý, eńbek qatynastaryn retteýdiń negizgi máseleleri boıynsha sheshimder qabyldaǵan kezde, áleýmettik áriptestikti odan ári damytýdy, onyń múmkindikterin barynsha tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etý qajet dep esepteıdi jáne ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy: 1. Taraptardyń múddelerin kelisýdegi Komıssııa rólin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy iske asyrý jáne: 1) «Kásiptik odaqtar týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Zańyn jáne onyń ilespe Zańyn eskere otyryp, Áleýmettik áriptestik pen áleýmettik jáne eńbek qatynastaryn retteý jónindegi respýblıkalyq úshjaqty komıssııa týraly erejege ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi; 2) áleýmettik-ekonomıkalyq saıasattyń negizgi baǵyttary boıynsha udaıy konsýltasııalar ótkizýdi; 3) áleýmettik-eńbek máseleleri jónindegi zańnamalyq jáne ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn daıyndaýǵa jáne talqylaýǵa Komıssııanyń qatysýyna jáne solarmen baılanysty ekonomıkalyq qatynastaryn qamtıtyn Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń normalaryn oryndaýdy; 4) Bas, salalyq jáne óńirlik kelisimderdiń, ujymdyq sharttardyń oryndalýy men olardyń mazmunyn naqtylaý mindettiligin; 5) áleýmettik áriptestik jónindegi komıssııalardyń eńbek qatynastaryn retteý deńgeıleri jónindegi ókilettikterin aıqyn ajyratyp bólýdi jáne keńeıtýdi; 6) ujymdyq sharttar men kelisimderdiń oryndalmaǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtýdi qamtamasyz etý. 2. Áleýmettik áriptestik júıesiniń jumys isteýi men damýyn, áleýmettik-eńbek qatynastaryn ujymdyq-sharttyq retteýdi jáne ujymdyq eńbek daýlaryn sheshýdiń tıimdiligin arttyrýdy qamtamasyz etetin quqyqtyq bazany jetildirýge baǵyttalǵan usynystar ázirleý boıynsha birlesken jumysty jalǵastyrý. 3. Mynadaı is-sharalardy júzege asyrý: 1) salalyq, óńirlik deńgeılerde konsýltasııalar, monıtorıng júrgizý jáne kelisimder jasaý tájirıbesin taldaý, sondaı-aq Komıssııa otyrystarynda taldaý nátıjelerin qaraı otyryp, áleýmettik áriptestik organdarynyń jumys tájirıbesin júrgizý; 2) áleýmettik-eńbek qatynastaryn retteý, áleýmettik áriptestik júıesin jáne onyń salalyq jáne óńirlik deńgeılerdegi ınstıtýttaryn damytýǵa járdemdesý jónindegi úsh jaqty komıssııalardyń halyqaralyq tájirıbesin zertteý jáne taratý; 3) Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Ujymdyq kelissózderge járdemdesý týraly» № 154 Konvensııasyn ratıfıkasııalaý boıynsha tehnıkalyq konsýltasııalar ótkizý. 4. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Qaýymdastyqtardyń bostandyǵy jáne uıymdastyrý quqyǵyn qorǵaý týraly» № 87, «Kásiporyndardaǵy eńbekshiler ókilderiniń quqyqtaryn qorǵaý jáne olarǵa beriletin múmkindikter týraly» № 135 konvensııalaryna sáıkes uıymdarda qyzmetkerler ókilderiniń erkin qyzmeti úshin jaǵdaı jasaýǵa yqpal etý. 5. Taraptar: 1) ózderine baılanysty ujymdyq eńbek daýlaryn retteý, eńbek qatynastary salasyndaǵy quqyq buzýshylyqtarǵa qarsy is-qımyldyń barlyq sharalaryn qabyldaýǵa; 2) jeke jáne ujymdyq eńbek daýlaryn sheshýdiń qalyptasqan tájirıbesin zertteý jáne eńbek daýlaryn boldyrmaý rásimderin jetildirý, qoldanystaǵylardyń tıimdiligin jáne qoljetimdiligin arttyrý jáne jańa tetikteri men olardy sheshý nysandaryn damytý jóninde usynystar ázirleýge; 3) eńbek zańnamasy negizderin túsindirý boıynsha birlesken semınarlar, kelissózder júrgizý daǵdylaryn damytý jáne eńbek daýlarynda ymyraǵa qol jetkizý jóninde birlesken oqytý trenıngterin ótkizýge; 4) shaǵyn jáne orta bıznes uıymdaryndaǵy áleýmettik-eńbek qatynastaryn ujymdyq-sharttyq retteý praktıkasyn damytýǵa járdemdesýge; 5) jumys berýshiler birlestikteriniń bıznestiń korporatıvtik áleýmettik jaýapkershiligi salasyndaǵy bastamalaryn odan ári damytý, uıymdardyń áleýmettik esepterdi daıyndaý tájirıbesin, Halyqaralyq standarttaý uıymy qabyldaǵan Halyqaralyq áleýmettik jaýapkershilik standartyn taratý qajettigin qoldaýǵa; 6) BAQ-pen bıznestiń áleýmettik ınvestısııalaryna jáne tabysty áleýmettik áriptestik úlgilerine qatysty qoǵamdyq pikirdi qalyptastyrý jónindegi jumystardy júzege asyrýǵa; 7) qorshaǵan ortanyń jaı-kúıi úshin jaýapkershilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaýǵa mindettenedi; 8) bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi jónindegi «Paryz» konkýrsyn ótkizýge, konkýrsqa qatysýshylardyń ótinimderin qaraý nátıjelerine, sondaı-aq onyń laýreattaryn aıqyndaý jáne marapattaýǵa qatysty materıaldardy qaraý jumystaryna qatysýdy qamtamasyz etýge; 9) zańnamalyq jáne jalpy tanylǵan halyqaralyq normalar men kásipodaqtar birlestikteri jáne jumys berýshiler birlestikteri bir-biriniń qyzmetine aralaspaý týraly qaǵıdalardy saqtaýǵa, kásipodaqtar men jumys berýshiler uıymdaryn qurýǵa jáne jumys isteýine kedergi keltirmeýge; 10) Halyqaralyq eńbek uıymymen qarym-qatynasty damytýǵa yqpal etýge, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy laıyqty eńbek qaǵıdattaryn iske asyrý úshin birlesken jumysty qamtamasyz etýge; 11) Qazaqstan Respýblıkasynyń Halyqaralyq eńbek uıymynyń konvensııalaryn jáne basqa da halyqaralyq sharttardy ratıfıkasııalaýy týraly usynystar daıyndaý jóninde konsýltasııalar ótkizýge, sondaı-aq ratıfıkasııalanǵan konvensııalardyń iske asyrylýynyń quqyq qoldaný tájirıbesine taldaý jasaýǵa; 12) salalyq jáne óńirlik deńgeılerdegi kelisimderdi ázirleýge jáne qabyldaýǵa qatysý úshin baıqaýshylar tobyn qalyptastyrýǵa mindettenedi, ol úshin jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri, kásiptik odaqtardyń respýblıkalyq birlestikteri jáne eńbek jónindegi memlekettik ýákiletti organ keıinnen Komıssııada bekitý úshin keminde bir ókilin aıqyndaıdy jáne Komıssııa úılestirýshisine usynady. Kelisimderdi ázirleýge jáne qabyldaýǵa qatysý jónindegi qalyptasqan baıqaýshylar toby jyl saıyn, jarty jyldyq negizinde oblystyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalanyń jáne astananyń deńgeıinde Komıssııada qaraýǵa salalar men óńirler boıynsha jeke-jeke júrgizilip jatqan jumystary týraly aqparat beredi. 6. Taraptar: 1) jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri men kásiptik odaqtardyń respýblıkalyq birlestikteriniń áleýmettik-eńbek qatynastary salasyndaǵy zań jobalaryn ázirleýge jáne qaraýǵa qatysýyn qamtamasyz etýge kelisti, ol úshin memlekettik ortalyq organdar áleýmettik-eńbek qatynastary salasyndaǵy zań jobalaryn tıisti usynystar alý úshin jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri men kásiptik odaqtardyń respýblıkalyq birlestikterine jiberedi; 2) áleýmettik-eńbek qatynastary salasyndaǵy zań jobalaryn qajettiligine qaraı Komıssııa otyrystarynda qaraýdy qamtamasyz etýge kelisti. 7. Kelisimniń qoldanylýy jáne onyń oryndalýyn baqylaý Taraptardyń osy Kelisimniń erejelerin oryndaýyn úılestirý maqsatynda, Taraptar tómendegi týraly kelisti: Taraptar Kelisimdi Qazaqstan Respýblıkasynda 2015 − 2017 jyldarǵa arnalǵan kelisilgen áleýmettik-ekonomıkalyq saıasat júrgizý jónindegi basym baǵyttar men qajetti is-qımyldardy belgileıtin, áleýmettik áriptestiktiń negizgi qujaty dep tanıdy. 1. Taraptardyń biriniń usynysy boıynsha Kelisimge Taraptardyń ózara kelisimi boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýi múmkin. О́zgerister men tolyqtyrýlar jeke hattamalarmen resimdeledi jáne qol qoıylǵan kúninen bastap kúshine enedi. 2. Kelisim kelissózder jáne salalyq (salaaralyq) kelisimder jasaý, oblystyq, aýmaqtyq (qalalyq, aýdandyq) kelisimder jáne uıymdarda ujymdyq sharttar jasaý úshin negiz bolady. 3. Kelisim kelissózder jáne salalyq (salaaralyq) kelisimder jasaý, oblystyq, aýmaqtyq (qalalyq, aýdandyq) kelisimder jáne uıymdarda ujymdyq sharttar jasaý úshin negiz bolady. 4. Kelisim boıynsha Taraptardyń mindettemeleri men Komıssııanyń usynymdary (sheshimderi) óńirlik (oblystyq, qalalyq, aýdandyq), salalyq kelisimder men ujymdyq sharttar jasaǵan kezde eskerilýge tıis. 5. Keıingi jyldarǵa arnalǵan Bas kelisim 2017 jylǵy 25 jeltoqsannan keshiktirilmeı, salalyq jáne óńirlik kelisimder – 2018 jylǵy aqpannan keshiktirilmeı jasalady. 6. Jumys berýshiler men qyzmetkerlerdiń birlestikteri ujymdyq sharttar jasaýdy qamta­masyz etý úshin qajetti sharalardy tıisti jyldyń naýryz aıynan keshiktirmeı qabyldaıtyn bolady. 7. Osy Kelisimniń qoldaný kezeńinde jáne mindettemelerin oryndaǵan jaǵdaıda Kelisimge qol qoıǵan qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri Taraptar arasyndaǵy daýly jaǵdaılardy tıisti deńgeılerde jáne Komıssııada aldyn ala qaramaı jáne sheshpeı ereýil ótkizbeıdi. 8. Taraptar naqty oryndaý merzimi men oryndaýǵa jaýapty múshelerin kórsete otyryp, ony Komıssııanyń bekitýimen qabyldanǵan mindettemelerdi iske asyrý jónindegi is-sharalar josparyn ázirleıdi. 9. Komıssııa sheshimderi osy Kelisimdi iske asyrý nysany bolyp tabylady. 10. Bas kelisimniń oryndalý barysyn baqylaýdy, Taraptar Áleýmettik áriptestik pen áleýmettik jáne eńbek qatynastaryn retteý jónindegi respýblıkalyq úshjaqty komıssııa týraly erejede aıqyndalǵan tártippen júzege asyrady. 11. Komıssııanyń jumys toby Kelisimniń oryndalý barysy týraly aqparat daıyndaıdy. Komıssııa jyl saıyn Kelisim erejeleriniń oryndalý barysyn qaraıdy. 12. Respýblıkalyq úshjaqty komıssııanyń qyzmetin jáne Kelisimniń iske asyrylý barysyn jarııalaý maqsatynda Taraptar Qazaqstan Respýblıkasynda áleýmettik áriptestikti damytý jáne áleýmettik-eńbek qatynastary problemalaryna arnalǵan materıaldardy buqaralyq aqparat quraldaryna udaıy jarııalap otyrýdy qamtamasyz etedi. 13. Osy Kelisim 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine enedi jáne jańa Kelisim jasalǵanǵa deıin qoldanylady. 14. Bas kelisim memlekettik organdarda, qyzmetkerler men olardyń ókilderine, sondaı-aq menshik nysanyna qaramastan jumys berýshilerdiń barlyǵyna qoldanylady. 15. Taraptar Kelisimde kózdelgen, ózderi qabyldaǵan mindettemelerdi oryndamaǵan jaǵdaıda, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes jaýapty bolady. 16. Kelisimniń mátini eki apta merzimde «Egemen Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» respýblıkalyq baspa basylymdarynda jarııalanady. Astana qalasynda 2014 jylǵy 25 jeltoqsanda 10 danada memlekettik jáne orys tilderinde jasaldy. Qol qoıýǵa qatysýshylardyń árqaısysynda Kelisimniń bir-bir danasy bar. Osy Bas kelisimge mynalar qol qoıdy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń atynan: Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń Birinshi orynbasary B.A. SAǴYNTAEV __________________________ Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri T.Q. DÚISENOVA __________________________ Qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri atynan: Qazaqstan Respýblıkasy Kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy A.Q. QUSAIYNOV __________________________ Qazaqstan Eńbek konfederasııasynyń bas hatshysy M.R. MAShKENOV __________________________ Qazaqstan erikti kásipodaqtarynyń konfederasııasy tóraǵasy L.N. HARKOVA __________________________ Jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri atynan: Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kásipkerler palatasynyń tóraǵasy A.I. MYRZAHMETOV __________________________ Taý-ken óndirýshi jáne taý-ken metallýrgııalyq kásiporyndardyń respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory, Qazaqstan Taýar óndirýshileri men eksporttaýshylary odaǵynyń prezıdenti N.V. RADOSTOVES __________________________ Eýrazııa ónerkásiptik qaýymdastyǵynyń prezıdenti A.A. MAShKEVICh __________________________ Qazaqstan Respýblıkasy Jumys berýshiler konfederasııasy basqarmasynyń tóraǵasy Q.Q. BAIKENOV __________________________ Qazaqstannyń kásipkerler forýmy keńesiniń tóraǵasy R.A. BATALOV __________________________