Sáýir aıynyń sońynda AQSh Memlekettik hatshysy Entonı Blınken Qytaıǵa saparmen bardy. QHR Syrtqy ister mınıstri Van Imen 3 saǵat, Qytaı tóraǵasy Sı Szınpınmen 35 mınýt sóılesti. Memlekettik hatshy saýdany burmalaıtyn jáne AQSh-tyń ulttyq qaýipsizdigine qater tóndiretin Beıjińniń naryqtyq emes ekonomıkalyq saıasaty men tájirıbesine toqtaldy.
Dıplomattyń aıtýynsha, Taıvanǵa qatysty qaqtyǵys «búkil álemge tikeleı áser etetin ekonomıkalyq daǵdarysqa ákeledi». О́ıtkeni álemniń kommersııalyq konteıner tasymalynyń 50%-y Taıvan buǵazynda, al jartylaı ótkizgishterdiń 70%-y osy aralda óndiriledi. Sonymen qatar E. Blınken QHR-dyń Reseı qorǵanys-ónerkásiptik bazasyn qoldaýyna qatty alańdaýshylyq bildirip, tipti Reseıdi qoldaǵany úshin sanksııa salamyz dep eskertken.
Buǵan deıin E. Blınken Beıjiń reseılik qorǵanys-ónerkásip keshenine barynsha kómektesip, «quraldar, materıaldar jáne tehnıkalyq jabdyqtarmen» qamtamasyz etip jatqanyn aıtqan bolatyn. «Associated Press» agenttiginiń habarlaýynsha, Qytaı Reseıge stanok, mıkroelektronıka, áskerı optıka, nıtrosellıýloza jáne jaýyngerlik ushqyshsyz ushaq, zymyran, tank pen ushaq jasaý úshin qoldanylatyn basqa da ónimderdi jetkizýdi arttyrǵan.
Saıyp kelgende, AQSh Ýkraınamen soǵysta sheshýshi ról atqardy dep esepteıtin qos maqsattaǵy taýarlardy Reseıge jetkizýge jol bermeýge baǵyttalǵan qosymsha sanksııalardy meńzep otyr. Áıtpese, taıaýda Ýkraınany qoldaý aıasynda bıýdjetten bólingen 61 mlrd dollar zaıa ketýi múmkin. Osyndaı sapar kezinde bizdi qyzyqtyratyn mańyzdy másele – jabyq formatta qandaı syr men áńgime aıtyldy, qatań sharttar qoıyldy ma, taraptardyń ustanymdary qalaı degen suraqtar. Bizdegi aqparatqa sáıkes Vashıngton Beıjińge bul másele boıynsha keshendi sharalar qabyldaý úshin 180 kún merzim bergen. Eger shara bolmasa, syrtqy saýdany shekteýi yqtımal. Eń qyzyǵy, «Men Sı Szınpınge Qytaı bul máseleni sheshpese, biz sheshemiz dep aıttym», dedi Blınken.
Qytaı men AQSh arasyndaǵy taýar aınalymy 2023 jyly 11,6%-ǵa tómendep, 664,45 mlrd dollardy qurady. AQSh – Qytaıdyń ASEAN men Eýropalyq odaqtan keıingi úshinshi iri saýda seriktesi. Qytaıdyń keden deregine sáıkes Qytaı eksporty 2023 jyly aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 13,1%-ǵa azaıyp, 500,29 mlrd dollardy qurady, al ımporty 164,16 mlrd dollar boldy.
Eger Vashıngton men Beıjiń arasyndaǵy ahýal kúrdelense, ol Qazaqstan ekonomıkasyna yqpal etýi múmkin, óıtkeni RF-ǵa qos maqsattaǵy taýar jetkizilimi Qazaqstan arqyly júzege asyrylýy yqtımal. Osyǵan deıin qos maqsattaǵy taýarlar kórshi el – Qyrǵyzstan arqyly tasymaldanǵan.
2024 jyldyń basynda AQSh pen EO sanksııalardyń jańa 13-paketin qabyldap, oǵan 106 jeke jáne 88 zańdy tulǵa kirdi. Tizimge reseılik kompanııalardan bólek О́zbekstan, Qazaqstan, Qytaı, Gonkong, Taıland, Úndistan, BAÁ kompanııalary da engen. Joǵaryda aıtylǵandardy eskere otyryp, kelesi tujyrymdar men boljamdardy jasaýǵa bolady.
Birinshiden, Vashıngton qorǵanys sharalary úshin Kıevke berip jatqan kómekti (61 mlrd dollar) dıplomatııalyq, halyqaralyq baılanys resýrstarymen barynsha súıemeldeıtin bolady. Onyń nátıjesin osy jyldyń jeltoqsan aıyna deıin alýǵa bar kúshin salady. Sebebi AQSh-ta prezıdenttik saılaý naýqany taıap qaldy.
Ekinshiden, Qazaqstan – Reseıdiń eń iri saýda seriktesteriniń biri. Sondyqtan RF azamattary elimizdiń aýmaǵynda shapshań ashylyp-jabylatyn birikken fırmalar arqyly qos maqsattaǵy taýarlardy tranzıtpen tasýy yqtımal.
Úshinshiden, Qazaqstan 106 taýar túrin RF-ǵa eksporttaýǵa tyıym saldy. Olar bizde óndirilmeıdi, biraq buryn elimiz arqyly reeksporttalatyn. Demek jasyryn reeksporttalýy múmkin.
Tórtinshiden, syrtqy saýda boıynsha aıtylǵan táýekelder shekara, keden, kólik jáne ózge de profıldik memorgandarǵa qosymsha aýyrtpashylyq salatyny sózsiz.