О́nerdiń ólshemi – talant. Ekibastan. Degenmen keıde kórkem týyndynyń sátti shyǵýyna talanttyń taǵdyry da áser etip jatady. Jalpy, ónerdegi mundaı oqıǵalar týraly myń san mysal keltirýge bolady. Máselen, kez kelgen ataqty sýretshiniń esimi onyń shyǵarmashylyǵymen ǵana baılanysty sııaqty.
Aqıqatynda, ol kartınalardyń qatparynda avtordyń qıly taǵdyry men kúıi, jan tebirenisi men tolqynysy jatyr. Iá, ár kórkem týyndynyń astarynda óz tarıhy, óz áýeni, óz sezimi, óz muńy bar. Bálkı, Chak Palanıktiń «О́ner tek muńnan týady» degeni de ras shyǵar.
Búginde orystyń ǵajaıyp portretısi Ivan Kramskoıdyń shyǵarmashylyǵyn ónersúıer jurt bir sát umytýǵa aınalǵandaı kórinedi. Eske salsaq, ańyz-tulǵanyń qylqalamy, tek óz zamanynyń bet-beınesin bederledi. О́z qoǵamynyń keıipkerlerin saldy. О́z ýaqytyn jyrlady. Sýretshi shyǵarmashylyǵyndaǵy sol zamannyń áıdik adamdarynyń árqaısysy kózge ottaı basylady. Tipti ózi «Beıtanys arý» dep ataǵan áıgili kartınasy da aıtarlyqtaı tanys.
Iá, atalǵan týyndy Kramskoı shyǵarmashylyǵynda ǵana emes, barsha álemde eń kóp taralǵan kartına. О́ner áleminiń syry men jumbaǵy, san qatparly qupııaǵa toly qushtarlyǵy kórgen kózdi baýrap, óz tylsymynyń tereńine ala ketken kartına ataýy da kópshilikke birden áser etti.
Alaıda «Beıtanys arýdyń» ataǵy Aıǵa jetkenimen, sol beıtanys kúıinde qalǵany da qyzyq. Onyń kim ekendigi týraly túrli boljam, túrli ańyz aıtylady.
Sonyń birinde kartınada dvorıanǵa turmysqa shyqqan Matrena Savvıshna esimdi qarapaıym sharýa qyzy beınelengen desedi. Kramskoı onymen alǵash ret Peterbor qalasynda jolyǵyp, sulýlyǵyna tánti bolady. Sol shabytpen qylqalamyn qolǵa alǵan. Al endi bir ańyzǵa súıensek, týyndy salynardan birneshe jyl buryn orys ádebıetiniń jaquty «Anna Karenına» romany jaryq kórgen edi. Basty keıipkerdiń beınesine elitken sheber ataqty kartınasyn roman yqpalymen jazdy dep te aıtady. Keıbireýler sýrette Dostoevskııdiń «Idıot» shyǵarmasyndaǵy Nastasıa Fılıppovna beınelengen deıdi. Bári de múmkin.
Desek te Kramskoı zamanynyń synshylary kartınada jıyntyq obraz salynǵanyna senimdi. Olar sol kezde «qymbat kamelııa» degen ataýmen belgili, ıaǵnı baı kavelerdiń shotyna ómir súretin «úlken qalanyń týmasyn» kóretinin jazǵan.
Kezekti boljam boıynsha sýretshi portretti óz qyzy Sofıa Kramskaıadan syzǵan eken. Mundaı pikirge sebep – sýrettegi arý sýretshi qyzyna arnaǵan kartınalaryna qatty uqsas. Mysaly, «Mysyq ustaǵan qyz» kartınasymen salystyrýǵa turarlyq.
Tipti kartına týraly romantıkalyq boljamdar da aıtylypty. Bul pikir Igor Obolenskııdiń «Sulýlyq taǵdyry. Grýzın áıelder ómiri» atty kitabynda jazylǵan. Onyń oıynsha, belgisiz arý – I Aleksandr tańdaýlysy Varvara Týrkestanıshvılı. Tańdaýlysy urpaǵyn jalǵar murager taýyp bere almaǵandyqtan, ýaqyt óte ımperatordyń sezimi sýyp ketedi. Súıiktisinen kóńili qalǵan arý óz-ózine qol jumsaıdy. Osylaısha, has sulýdyń qıly taǵdyry qylqalam sheberin shabyttandyrǵan desedi.
Iá, álemge áıgili atanǵan kartına haqynda sóz de, ańyz da, áfsana da kóp. Tylsym týyndynyń mundaı pikir-talasqa, qupııaǵa toly bolýy zańdy da shyǵar.