Katonqaraǵaı aýdanynyń týmasy Dúısenbi Bólkebaev 1943 jyldyń kúzinde Búkilodaqtyq Lenınshil Kommýnıstik Jastar odaǵynyń múshesi retinde alǵashqylardyń biri bolyp maıdanǵa attanady. Elde sońynan ergen bir inisi men eki qaryndasy qalǵan edi. Maıdanda 32-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasyna qyzyl gvardııashy bolyp qatarǵa alynady.
Qazaq jaýyngeri 1944 jyldyń 27 aqpanynda Qyrym túbeginde alapat shaıqasta kózsiz erlik kórsetti. Shabýyl kezindegi urystyń birinde eki nemistiń kózin joıyp, ári qaraı transheıaǵa túsip, úsh fashısti qoıan-qoltyq urysta jan tapsyrtqan. Jalǵyz ózi qarsylyq kórsetip, qarýlastaryna jol ashady. Erjúrektilikpen kózge túsken Dúısenbi Mámejanulyn áskerı bólim basshylyǵy «Erligi úshin» medaline usynady. Bul medal serjant quramy úshin «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵyna para-par bolatyn. Basshylyqtyń bul sheshimine qazaq jaýyngeriniń bir ǵana erligi sebep bolǵan joq. Qyzyl gvardııashy ár urysta ójettiligimen kózge túsetin, onymen qosa quralaıdy kózge atqan mergen bolypty. Onyń oǵynan talaı fashıst qaza tapqan. Osyndaı erligimen erekshelengen jerlesimiz, ókinishke qaraı, óz marapatyn kórmeı, bul fánımen qosh aıtysady. «Batyr bir oqtyq» demekshi, 1944 jyldyń naýryz aıynda jaýdyń atqan bir túıir oǵy batyrdyń ómirin qıǵan. О́kinishtisi, soǵysqa attanar aldynda otbasyn qurmaǵan, jalyndaǵan jas jigit Dúısenbi Mámejanuly Qyrym soǵysyndaǵy tóbelerdiń birinde máńgilik mekenin tapty. Bir-aq oq jas ómirdi julyp alyp ketti. Sonaý alysta aǵaıyn-týys, qazaq jeri, ór Altaı qaldy. Erlik úshin berilgen medali de ıesin tappaı jarty jolda qalǵan edi. Aýyldaǵy aǵaıynǵa úsh buryshty qara qaǵaz ǵana jetipti. Bálkim, qazaqtyń bir ulynyń esimi sol alystaǵy túbekte eskerilmeı qalar ma edi? Eger qaryndasy Máýkennen týǵan jıenderi bolmaǵanda.
Dúısenbi Mámejanulynyń jıeni Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń zapastaǵy polkovnıgi Janbolat Qoshanaev araǵa jyldar salyp, naǵashy atasynyń esimin jańǵyrtty. Janbolat Elýbaıuly – ómirin Otan qorǵaýǵa arnaǵan jan. 2016 jyly qurmetti eńbek demalysyna shyqqannan keıin taǵy da bes jyl óz salasynda eleýli eńbek etken. Tek osydan bir jyl buryn jumystan qoly bosaǵanda esine anasynyń amanaty túsedi. Bul jóninde ardagerdiń ózi: «Bala kezimiz. Anam jalǵyz qalǵanda aǵasyn eske túsirip, bildirtpeı kóz jasyn syǵyp alatyn. Men bala bolsam da anamnan nege jylap otyrǵanyn suraımyn. Sonda anam týǵan aǵasynyń surapyl soǵysta iz-tússiz ketkenin aıtyp beredi. Bir jyl buryn osy oqıǵa jıi esime túse bastady. Oǵan deıin naǵashymdy tabaıyn degen oı mazalap, qyzmettiń baǵytymen iske kirispegen edim. О́tken jyldan bastap naǵashy atamdy izdestirý jumysyna kiristim. Eń birinshi kezekte Astana qalasynyń Almaty aýdandyq qorǵanys isteri jónindegi áskerı komıssarıatyna bardym. Olar maǵan barlyq durys jolyn aıtyp, keńesterin berdi, kómegin kórsetti. Alǵashynda, Reseı Federasııasy Podolsk qalasyndaǵy ortalyq arhıvke resmı túrde hat joldadyq. Arada biraz ýaqyt ótkennen keıin joldanǵan hatqa jaýap keldi. Anamnyń amanatyn oryndaı alǵanyma, naǵashymdy tapqanyma qýanyshtymyn», deıdi.Resmı suraý jiberilgenimen ony sońyna deıin kútý, derek pen dáıekterdi jınaý, qujattardy retteý ońaı sharýa emes. Janbolat Elýbaıuly alǵan betinen qaıtpaı, izdestirý jumysyn jalǵastyryp, úmitin úzgen emes. Biraz ýaqyttan keıin Astanadaǵy Reseı Federasııasynyń elshiliginen habar keledi. Olar sonaý 1944 jyly qaza tapqan Dúısenbi Bólkebaevtyń jıeni Janbolat Elýbaıuly ekeni rastalǵan soń, elshilikke aǵaıyndy Qoshanaevtardy shaqyrtyp, naǵashysyna jetpeı qalǵan «Erligi úshin» medalin tabys etedi. Shań basqan arhıvten búkil qujat kóterilip, Dúısenbi Mámejanulynyń erligi sıpattalady. Nátıjesinde Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtınniń qoly qoıylǵan «Kýálik» pen medal qazaq jerine oraldy. Medaldi jıenderi naǵashysynyń kózindeı kóredi. «Erlik – elge mura, urpaqqa – úlgi», degenimiz osy bolar.
– Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Reseı Federasııasynyń elshiligi, Qorǵanys mınıstrligi jáne Podolsk qalasyndaǵy ortalyq arhıviniń qyzmetkerlerine aıtar alǵysymyz sheksiz. Osy mekemelerdiń qyzmetkerleri soǵysta iz-tússiz joǵalǵan naǵashymdy taýyp berdi. Bul – eki memleket aralyǵyndaǵy dostyqtyń tikeleı kórinisi. Osyndaı beıbit kúnderdi syılaǵan erjúrek naǵashy atam Dúısenbi Bólkebaevqa jáne barsha soǵys ardagerine myń taǵzym, – deıdi Janbolat Elýbaıuly.
Qýanyshqa oraı, naǵashylarynyń jatqan jeri de belgili bolypty. Jıenderi men aǵaıyn-týystary bıyl Katonqaraǵaı aýdanynyń Aqqaınar (burynǵy Chernovaıa) aýlynda úlken as berip, batyrdy eske alýdy josparlap otyr. Naǵashy atasynyń kindik qany tamǵan aýlynan bir kósheni soǵys ardageri Dúısenbi Bólkebaevtyń atyna berse, nur ústine nur bolar edi. Sonda sonaý 1943 jyly Altaıdan Qyrym ólkesine sońǵy saparyna shyqqan soǵys ardageri týǵan jerine oralǵandaı bolar ma edi? Bolashaqta kıeli Katonqaraǵaı jerinen bir ýys topyraq alyp, Qyrym ólkesine máńgi meken tapqan tóbege aparsaq degen jospar da bar. Urpaqtary Jeńistiń 80 jyldyǵy toılanatyn 2025 jyly Dúısenbi atanyń 100 jyldyǵy da atalyp ótiletinine senimdi. Beıbit kúndi syılaǵan batyrlarymyzǵa myń taǵzym!
Shyǵys Qazaqstan oblysy