Shómish qaǵý

Aýyldy aıtasyz, alaqandaı qalanyń ózinde jaýyn ala-qula ja­ýatynyn kózimiz kórip júr. Ortalyqta bıesaýy­m ýaqyt qorǵasyn bult túıdektele túnerip kelip, shelektep tóge salǵanda, shet­­tegi shaǵyn aýdanǵa tamshy da tambaıdy. Kelesi kúni dál sondaı kórinis. Bir­­aq kerisinshe, shetki aýdan batpaqqa batyp jatsa, ortalyq qup-qurǵaq. Eldegi kórinis te quddy osy sııaqty. Áıtse de aqsaqaldar sebebin izdep, áýre-sarsańǵa túsip otyr. Keıbireýleriniń aıtýyna qaraǵanda, Aq­tas­tyń ete­gindegi baıaǵy Joń­ǵar shap­qynshylyǵynan qalǵan kóne zırattyń keıbir qa­biri ashylyp, súıekteri syrtqa shyǵyp qalsa kerek. Áne bir jyldary el adamdary Aqtastyń ete­ginen irgetas quıatyn tas ala­myz dep edáýir je­rin qazyp tas­tap edi. Qabir­lerdiń ashylyp qalý sebebi de sol. Ár nár­sege muqııat aqsaqaldar ja­ýynnyń jaýmaýy sodan desedi.

– Shómish qaǵyp kóreıik, – dedi Esenbaı aqsaqal.

– Aǵa, ol qandaı yrym? – dedi alqaqotan otyr­ǵan jurttyń etegin basa otyr­ǵan Aıdarbek. El nazary ózine aýǵan soń, Esenbaı aqsaqal bar bilgenin qota­ryp salǵan.

– Ertedegi qazaq dástúri, – dedi Esenbaı aqsaqal, – kóktem kelip, Jer-ana býsanyp, báısheshek gúldep jatqan ýaqytta jyp-jyly jaýynnyń bir quıyp be­retini bar. Shóp pen egin­ge naǵyz kerek ylǵal. Egin egilip bolǵan, endigisi shóptiń jaıy. Jaýyn jaý­­masa, úlkender «kún kúrkiresin, kók dúr­kiresin» dep tilek tilegen. Qol­da­ryna aǵash sapty ojaý alyp, mańdaıshaǵa tıgizip, «aǵarǵan mol bolsyn» degen izgi nıetterin Jaratqanǵa jetkizip jalbarynǵan.

Jaratqan óz pendesin tarshylyqta synamaıdy. Kóp nıeti qabyl bolyp, Arqanyń aq jaýyny aptalap quıyp beretin oqıǵalar kóp kezdesken. Kópti kórgen kónekózdiń usy­nysyn qabyl alǵan jurt baǵzy zamandaǵy yrym­dy oryndaýǵa ki­ris­ti.

Biz aýyldan attanyp bara jatqanda, te­ris­keı­den jyljyǵan shó­kim­deı bult áýede ji­bek oramaldaı ja­ıylyp, bada­nadaı-badanadaı jaýy­n shólirkegen dalanyń tó­sine quıyla bas­tady. Osy bir ǵalamat kóri­niske tań­ǵalǵanymyz bar. Es­kiniń esti yrymyn saq­tasaq, el yrysy da mol bola­dy eken-aý.

KО́KShETAÝ