Mańǵystaý aýdanynyń birqatar aýly men aýdan ortalyǵy Shetpe aýlynyń keıbir shaǵyn aýdandaryndaǵy shetin másele – aýyzsý. Naqty aıtsaq, aýdan ortalyǵynan shalǵaıdaǵy Tushyqudyq, Shebir aýyldarynyń turǵyndary irgesindegi Kóńdiqudyq jerasty sýyna qol jetkize almaı kelgen edi. Bul másele aýdannyń ekonomıkalyq-áleýmettik máselelerin sheship, áleýetin kóteretin «Mańǵystaý aýdany serpini» jobasynan tys qalǵan joq.
Aýdanda aýyzsý tapshylyǵyn boldyrmaý, oryn alyp kelgen máselelerdi eńserý baǵytynda kóńilge qonymdy jańa jobalardy júzege asyrý josparlanyp, birqatar sýmen jabdyqtaý jelileriniń qurylysy bastalǵan edi. Jýyrda Mańǵystaý aýdanynda sýmen jabdyqtaý jelileriniń josparlanǵan qurylys jumystary tanystyryldy.
«Kóńdiqudyq-Tushyqudyq» sý qubyrynyń qurylysy – mańyzdy jobalardyń biri. Araqashyqtyǵy 14 shaqyrymǵa jetetin Kóńdiqudyq jerasty sýy qudyǵy men Tushyqudyq aýyldaryn jalǵaıtyn sý qubyrynyń bastalǵan qurylys jumystary óz deńgeıinde júrip jatyr. Buǵan deıin Astrahan-Mańǵyshlaq, ıaǵnı Qıǵash sý qubyrymen keletin aýyzsýdy paıdalanyp kelgen tushyqudyqtyq turǵyndardyń ernine joba iske qosylǵanda Kóńdiqudyqtyń sýy tıedi.
Sondaı-aq sýmen qamtý jumysynyń birinshi kezeńi aıasynda Shetpe aýylyndaǵy Jańaorpa-2, Ashybulaq-1 jáne Ashybulaq-2 shaǵyn aýdandaryna sý qubyrlaryn tartý jumystary júrgizilip jatyr. Mańǵystaý aýdanynyń ákimi Ǵalymjan Nııazovtyń aıtýynsha, 2012 jyly Jańaorpa-1 shaǵyn aýdanynda 500 turǵyn úıge sý qubyry tartylǵan bolsa, byltyr 1 040 úıge shamamen uzyndyǵy 57 shaqyrymdy quraıtyn sý qubyry júrgizilgen. Atalǵan jumystyń ekinshi kezeńinde «Qaraqudyq» ken ornyndaǵy 8 uńǵymany burǵylaý jumystaryn bastaý, sý tazartatyn qurylǵy men kólemi 400 tekshe metr jáne 2 myń tekshe metrdi quraıtyn rezervýar qurylystaryn ornalastyrý josparda bar.
– Sý – tirshilik kózi. Sondyqtan turǵyndardy sýmen qamtamasyz etý – kezek kúttirmeıtin másele. Jalpy aýdan halqyn, ıaǵnı atalǵan shaǵyn aýdandardy mólsherli deńgeıde sýmen qamtý máselesi shamamen jyl sońyna qaraı sheshiledi, – dedi Ǵ.Nııazov.
Sý uńǵymalaryn qazý da – qıyndyǵy mol jaýapty jumys.
– Búginde qazý jumystaryn bastap kettik. Qazirgi tańda on adam jumys istep jatyr, qosymsha taǵy birneshe jigit jumysqa tartyldy. Jerasty sýyn tartý – kúrdeli jumys, sorǵy qurylǵylary arqyly jumys júrgizip jatyrmyz. Tabıǵı jerasty aýyzsýyna qol jetkizý biraz ýaqytty, úlken eńbekti talap etedi. Bastama nátıjeli bolsa, sýǵa qatysty másele óz sheshimin tabady degen senimdemin, –deıdi uńǵyma qazýǵa jaýapty mekeme dırektory Asqarbek Saıynuly.
Sýmen qamtamasyz etý jumystarynda gıdrogeolog Avtandıl Gavashelıshvılıdiń eńbegi zor. Ol jerasty sý qoryna qatysty aqparatpen bólisip, máseleniń túıtkildi tustaryna toqtaldy.
– Meniń oıymsha, Shetpe kentindegi sý qubyrlarynyń máselesi sheshilse, jumys jeńildeýi múmkin. Bul másele, ókinishtisi, bir kúnde bitpeıdi. Aldymen ınfraqurylym rettelýi qajet jáne myqty merdigerlermen josparly jumys istep, artylǵan jaýapkershilikti joǵarǵy deńgeıde alyp shyǵýymyz kerek, – deıdi gıdrogeolog.
Mańǵystaý aýdanyndaǵy turǵyndardy sýmen qamtamasyz etý baǵytyndaǵy jumystar muqııat zerdelenip, jan-jaqty josparlanyp, tııanaqty júrgizilip jatyr. О́tken jyly aýdannyń 95 jyldyq mereıtoıynda kóńil kóteretin asta-tók is-sharalarmen emes, halyq turmysy úshin qajetti áleýmettik, ınfraqurylymdyq máselelerdi, abattandyrý sııaqty mańyzdy máselelerdi sheshýimen erekshelengen aýdannyń sýmen qamtý baǵytyndaǵy bastamalary da tyńǵylyqty. Atalǵan jobalar óz máresine jetken kezde aýdan turǵyndary sý máselesine mazasyzdanbaıdy.
Mańǵystaý oblysy