Áıgili nemis tildi aqyn Paýl Selannyń «Adam degen kózqaras qana» degen jyry bar. Iаǵnı adam kózqarasymen qundy, kózqarasymen tanylady. Jıǵan bilim-ǵylym tilimiz ben qımylymyzdy, syrtqy qalybymyzdy asa baıytpaýy múmkin, biraq kózqarasymyzdy keńeıtedi.
Máselen, sizge erte kúnnen bıik kóringen tuǵyrlar bilim jınaı kele alasaryp, kerisinshe alasa qyrlar bıikteýi múmkin. Nemese erte kúnde dúnıeniń shyńy kóringen sary-jasyl medaldar, kópirme maqtaý sózder kóz aldyńyzda baǵasyn joıady. О́miriniń sońyna qaraı Tolstoı ózin Nobel syılyǵyna usynýdan bas tartty. Tipti qalamaqy úshin jazǵan shyǵarmalaryn oqymaýǵa keńes berip, «aqymaq bolyp álemdi túzetpek edim, aqyldy bolyp ózimdi túzetýge kiristim» dep aǵynan jarylady. Bul, álbette, dana jazýshynyń rýhanı bıikteýi, ómirlik ólshemnen tysqaryǵa ozýy. Eger esti kisi talmaı izdenis ústinde bolsa kózqarasy toqtaýsyz ósip, ustanymdary ózgerip, ózgeshe adamǵa aınalmaq. Jankeshti eńbek arqasynda ótken shaǵyn óltirip otyrǵan Borhes sekildi.
Al jan qumaryn oryndamaǵan, ózin tanýǵa umtylmaǵan adamnyń kózqarasy balań kúıinde qalady. Aqyl ushtalyp otyrmaǵan soń onda keri áýestikter tamyrlanyp, dúnıeni bulyńǵyr kórýdi bastaıdy. Gete «Bilimsiz adam sekemshil keledi» dedi. Eń aýyr azap — aqyldyń tot basýy, onda Qudaıdyń ózi saqtasyn, ol adamǵa osy ómirdiń ózi jahannamǵa aınalary daýsyz. Sonaý Sokrattan bastaý alǵan «saý aqyl» uǵymy túrli dertterden, nápsiden qutylǵan aqyl ıesi bolýǵa úndeıdi. Únemi jańǵyryp otyrǵan aqyl ózdi-ózin tazartýmen shuǵyldanady. Ishine jańa bilim engen saıyn shuǵylaly sezimge bólenip, kezikken aǵashqa tamsana sálem beretin dárejege jetedi. Ár adamǵa jer betiniń juldyzyndaı súısine qarap, XVI ne XVII ǵasyrda emes, óz zamanynda týǵan saparlas pendege baýyrmaldyq oty tutanady. Bul dárejege jetken aqyl túrin Abaı «nurly aqyl» dep atady. Kózqaras ómir boıy ósip jetilse, onymen birge adam da jaqsy tarapqa ózgerip otyrady. Aqyry adam, Rýmı aıtqandaı, eshkimge renjimeıtin, tas laqtyrsa myńq etpeıtin alyp muhıtqa aınalady.