Shyn sheberlik mashyqpen joldas

Jalpaq jurtqa ke­rek­­ti, ózge óńir­ler­de qasqaldaqtyń qa­nyndaı qat mamandyqty osy­dan tup-týra jarty ǵasyr buryn Leonıd Safonov bastaǵan. Tokar bolýy da qyzyq. О́z aıtýyna qaraǵanda, bozbala shaǵynda júrgizýshi bolýdy armandapty. Qara joldyń boıynda avtokólikpen yzǵytyp kele jatsa... Qorabynda el yrysy. Támam jurt jas júrgizýshiniń ónerine kóz salyp, tánti bolyp qarap turatyndaı. Burymdylar «áne bizdiń Leonıdti kórdińder me, qustaı ushyp barady ǵoı» dep qyzyǵyp qarap turatyndaı. Nesin aıtasyz, ol tusta el ishin­de temir kólikti tizgindegen júr­gi­zýshiniń bedeli sumdyq edi. Dál mektep bitirerdiń aldynda záýi bir sebeppen keńshardaǵy tokar sehyna kirmesi bar ma? Qolqany qabatyn ashy tútin, bet qarıtyn ystyq lep bozbalany bosaǵada toqtata almaǵan. Qaıta tokardyń qolyndaǵy áldebir jumyr temirdiń jonylyp, kesilip, kádimgideı bólshekke aınalyp bara jatqanyn kórgende jan dúnıesine keremet áser etken. Bajaılap qarasańyz, tokar emes, qutty sıqyrshy tárizdi. Ańǵarympaz bozbala qarapaıym adam­nyń qolynan da mundaı qu­di­ret keledi eken-aý dep tań­ǵal­ǵan.

Kelesi kúni keńshar basshylaryna dál osy sehqa jumysqa qabyldaý týraly ótinish jazdy. Týra erteń mektep bitirýshilerdiń saltanatty keshi ótetin. Áldebir qudiretti kúsh saltanatty keshtiń ótýin tostyrmaı, tipti taǵat taptyrmaı tokar sehyna jetelep turǵandaı. Kesh ótken kúnniń erteńine týra sol jerden tabyldy. Bul 1973 jyl bolatyn. Áýeli kómekshi. Kez kelgen kásipti úırený úshin, úırenip qana qoımaı, shynaıy sheber ataný úshin adamnyń boıynda ólsheýsiz ynta-jiger bolýy kerek eken ǵoı. Sheberlik bolmaǵanymen, yntasy zor edi. Kez kelgen qıyndyqty buzyp-jaryp ótetindeı alapat kúshke ıe edi.

Yqylas aýǵan soń tájirıbeli tokar Adam Baýerdiń aıtqanyn eki etkizgen joq. Istiń jaıyn úıretip, baqaıshaqtap aıtqan aqylyn qaǵyp alatyn, sanasyna quıyp alatyn. Al qalǵanyn sheber qoldary júzege asyryp jatty. Shyn máninde qapy­syz sheber bolýy úshin jal­ǵyz tokarlyq jetimsiz eken. Temirdi jonýdyń, qalyptaýdyń qyr-syryn úırendi. Birneshe mamandyqty qosa meńgerdi. Ara­synda mehanızatorlyq kýrs­ty aıaqtady. Kóktemgi, kúzgi naý­qan­dyq jumys kezinde ju­mys­shy jetispeı jatatyn, ásirese tehnıka tilin biletin mamandar. Dál osyndaı ýaqytta Leonıd Safonov dıqandar aqyq dán aıalaǵan alqaptardan tabylatyn. Jumyr jerdiń betine bar beınetti ózimen birge ala shyǵatyn dán pisip, qyrmandar qyzyl bıdaıǵa meltekteı tolyp, naýqandyq jumystar aıaqtalǵan soń úırenshikti sehyna qaıtyp oralatyn. Jaz boıy, kúz boıy tehnıka jóndeý.

Búginde Leonıd Tımofeevıch qyzyq bir oqıǵany eske alady. Birde egistik alqapqa dári seýip júrgen AN-2 ushaǵy synyp qalypty. Áldebir bólshegi isten shyqqan. Izdeıtin ýaqyt joq. Qolqa salyp kelgen áriptesterdiń ótinishin jerge qaldyrmaı, nar táýekel dep iske kirisken. Aınytpaı túsiripti. Quddy zaýyttyń ózinen shyq­qan­daı. Kombaın, trak­­tor­dyń qaı bólshegi bolsyn tanys. Ondaıda irkilmes edi. Al ushaq ózgeshe tehnıka. Keıin eldegiler «ushaq jóndegen Safonov» dep kókke kótere maqtaıtyn edi. Maqtasa maqtaǵandaı emes pe?

Tokarlar áýletiniń kósh­bas­shy­sy Leonıd Tımofe­evıch osydan birneshe jyl buryn zeınet demalysyna shyǵyp ketse de, aýyl-aımaq­tyń adamdary ótinish aıta keledi. Eń jaqsysy, el alǵysyn arqalatatyn maman­dy­ǵy tuıyqtalyp qalǵan joq. Áke jolyn qýatyn, bilgenin damytyp, bilimin arttyratyn urpaǵy bar. Uly Valentın 1993 jyly mektepti aıaqtaǵan soń birden ákesiniń janynan tabylǵan. Áýeli tokardyń kómekshisi bolyp ornalasty. Balasynyń boıyndaǵy yntany kórgen áke bar bilgenin aıap qalǵan joq. Uzaq jyldar boıy jınaqtaǵan biligi men tájirıbesin bilmekke qumar balanyń kókiregine qotaryp quıyp berdi. Ártúrli syzbalarmen jumys isteýdi úıretti. Tokarlyq mamandyq emes, óner ekenin uǵyndyrdy. О́zge synyptastary ómirden óz ornyn izdep jatqanda Valentın úsh birdeı mamandyqty ıgerip aldy. 1990 jyldary shynaıy sheberlik shy­ńyna shyqty. Bul kezde ju­mys ta bastan asyp jatatyn. Valentın Safonovtyń aıtýyna qaraǵanda, aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń bar tehnı­ka­synyń ábden tozyǵy jetip turǵan. Jańasyn alýǵa qarajaty joq. Jańa tehnıka bylaı tursyn, qosalqy bólshektiń ózi arman. Mine, osy kezde at aınala almaıtyn tokar sehy aýzy-murnynan shyǵyp jatatyn. Bári asyǵys, naýqandyq jumys kúıip tur. Ákesi tárizdi el qamyn jegen Valentın de eshkimniń kóńilin qaldyrǵysy kelmeıtin. Kúndi túnge, túndi kúnge ulastyryp eńbek etetin. «Men myna ból­shekti jasaı almaımyn» dep bas tartqan jeri jáne joq. Birde sheteldik tehnıkanyń beıtanys bólshegin ákelgen. Aınaldyryp kórdi. О́lshedi. Ne isteýge bolatynyn paıymdady. Buryn jasap kórmegen soń táýekel ete almaı tur edi, ótinish aıtýshynyń «sen Safonov emessiń be?» degen jalǵyz aýyz sózi qamshy boldy. Bul da Safonovtar áýletiniń on saýsaǵynan óner tamǵan shynaıy sheber ekenin dáleldeýi kerek eken. Sol atqa laıyq bolýy kerek eken. «Erdi namys, qoıandy qamys óltiredi» degen emes pe, shyn berilip istese, kók muhıttyń arǵy betindegi sheberlerdiń jasaǵanyn bul da jasaı alady eken.

Búginde Valentın Leonıdovıch mehanızator bolyp eńbek etedi. Alańdaıtyn eshteńe joq, atasynyń, ákesiniń eńbek jolyn nemeresi Evgenıı jalǵastyryp keledi. Otbasylyq eńbek tájirı­be­sin qalyptastyrǵan, qaltqysyz shynaıy sheber atanǵan atasynyń elý jyl eńbek ǵumyry ótken sehtaǵy stanokta endi ózi tur. Qostanaıdaǵy kolledjdi bitirip, avtoslesar mamandyǵyn ıgerip kelgen Evgenıı osy sehtyń ishindegi bar qurylǵynyń qyr-syryn biledi. On jasynan beri osy jerde. Aıtpaqshy, Evgenıı oqý bitirip oralǵan kezde seriktestik basshylary qu­shaq jaıa qarsy alǵan. Sebep, Safonovtar áýletiniń temirden túıin túıetin sheber ekenderin jaqsy biletin. Tokar stanogi baz-baıaǵy qalpynan kóp ózgere qoıǵan joq. Evgenııdiń oıynsha aldaǵy ýaqytta jańa zamanǵy tehnologııa, sandyq júıeniń sheshimi sheberlikti jetildirmek. Sondyqtan da ilki zamandaǵy tolymdy tájirıbeni ozyq bilimmen ushtaǵysy keledi. Oǵan mashyqty qossańyz, alynbas qamal joqtaı. Shyn sheberlik mashyqpen keledi emes pe?

Aqmola oblysy,

Atbasar aýdany