Tabıǵı baılyqtardyń sarqylyp, qorshaǵan ortanyń lastanyp bara jatqanyn qaperge alsaq, halyqtyń ekologııalyq saýatyn arttyrý máselesinen aınalyp ótpeımiz. Eldiń kórse kóz toımaıtyn alýan tabıǵatyn, biregeı ekojúıelerin, baı florasy men faýnasyn saqtaý – barshaǵa ortaq, mańyzdy mindet. Osy tusta biz el arasynda ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrýǵa negiz bolatyn komponentterdiń keıbir nusqalaryn atap ótkendi jón kórdik.
Ekologııalyq saýat mektep, ýnıversıtettegi tálim-tárbıeden bastalady. Munda ekologııalyq jáne qorshaǵan ortany qorǵaýǵa shaqyratyn taqyryptardy oqý josparyna biriktirý máselesi bar. Buqaralyq is-shara, dárister men semınarlar, buqaralyq aqparat quraldary, áleýmettik jeliler, mádenı is-sharalar arqyly habar taratýǵa kedergi joq. Qorshaǵan ortany qorǵaýdyń mańyzyn jáne adam men tabıǵat arasyndaǵy baılanysty kórsetetin fılm túsirýge, kitap jazýǵa, kórme jáne basqa da is-sharalar uıymdastyrýǵa bolady. Bul taqyryp tóńireginde «ECO Network» jobasynyń jetekshisi Evgenıı Mýhamedjanov pikir bildirdi.
«Kez kelgen ekologııalyq bastama, eń aldymen, azamattardyń usynysyna, memleket quratyn erejelerge jáne barlyq qatysýshy oryndaıtyn reglamentterge negizdelgen. Iаǵnı halyqtyń ekologııalyq mádenıeti men saýatyn arttyrý úshin qandaı da bir aksııany ekologııalyq dep atap, ony jalpyulttyq deńgeıde jarııalaý jetkiliksiz. Búginde bizge jetispeıtin birinshi nárse – mańyzdysyn alǵa shyǵarý. Mysaly, adamdardyń 99%-y elde qaıta óńdeý kásiporyndarynyń bar ekenin bilmeıdi. Ekinshiden, ınfraqurylymnyń saýatty uıymdastyrylýy da óte mańyzdy. Mine, sondyqtan Ekologııa kodeksinde aıtylǵan qaldyqtardy basqarý satysyn qurǵan durys. Bizdiń aldymyzda turǵan birinshi mindet – qoqystyń úıilýine meılinshe jol bermeý. Onsyz basqa jumystyń máni joq. Iаǵnı mádenıettiń máni – adamdy qoqys shashýdan tyıý», deıdi E.Mýhamedjanov.
Árıne, bul rette ekologııalyq uıymdardyń, volonterlik toptardyń jáne ekologııalyq máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan basqa da bastamashyl toptardyń qyzmetin qoldaý jáne damytý jaıy mańyzdy ról atqarady. Qorshaǵan ortany qorǵaý jobalaryn qoldaý úshin qorlardy tartyp, granttar taǵaıyndaýǵa da bolady. Bul óz kezeginde qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy zańnamany nyǵaıtýdy jáne ony qatań saqtaýdy yntalandyrady. Oǵan jańa ekologııalyq zańdar men normatıvterdi ázirleý men engizý, sondaı-aq lastaýshylardy jazalaý is-sharalaryn kúsheıtý máselesi de kiredi.
Joǵaryda sıpattaǵan bastamalardy iske asyrý úshin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi 2021–2025 jyldarǵa arnalǵan «Jasyl Qazaqstan» ulttyq jobasyn ázirledi. Jobanyń maqsat-muraty – halyq úshin qolaıly orta qalyptastyrý jáne ekologııalyq ahýaldy jaqsartý. Onyń ishinde aýa sapasyn jaqsartý, óndiris jáne tutyný qaldyqtarymen tıimdi jumys isteý, sýdy tıimdi jáne uqypty paıdalaný, Balqash kóli men Soltústik Aral teńiziniń ekojúıesin saqtaý, janýarlar men ıhtıofaýnanyń sırek kezdesetin jáne quryp ketý qaýpi tóngen túrleriniń sanyn kóbeıtý arqyly bıologııalyq ártúrlilikti saqtaý syndy úlken mindet qoıyldy. Sondaı-aq erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardy qurý, jasyl jelekter alańyn ulǵaıtý, turǵyndardy tabıǵat pen janýarlar álemine uqypty qaraýǵa shaqyrý, ekologııalyq sanany jańǵyrtý jaǵy da josparǵa engen.
«Jasyl Qazaqstan» baǵdarlamasynan bólek, respýblıkada turaqty negizde taza energııa salasyndaǵy ınnovasııalyq tehnologııalardy qoldaýǵa baǵyttalǵan konkýrstar men túrli baǵdarlama ótkiziledi. Sonyń biri retinde «Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵy» KeAQ iske asyryp jatqan «Global Cleantech Innovation Programme» (GCIP) baǵdarlamasyn aıtýǵa bolady. Baǵdarlamanyń negizgi maqsaty men baǵytyna tálimgerlik arqyly «jasyl» startaptardy qoldaý, qatysýshylarǵa óz ıdeıalaryn kommersııalyq tabysty ónimge aınaldyrýǵa kómektesý, qatysýshylardyń taza tehnologııalar men turaqty bıznes salasyndaǵy biliktiligin, quzyrettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan bilim baǵdarlamalary men trenıngter ótkizý kiredi.
Joǵaryda nazarǵa alǵan jáne ózge de ekologııalyq baǵdarlamalar men bastamalar halyqtyń ekologııalyq mádenıetiniń deńgeıin arttyrýǵa sózsiz oń áser etedi. Eskeretin jaıt, kez kelgen ekologııalyq bastamalardy tabysty iske asyrý úshin memlekettik organdar, qoǵamdyq uıymdar, bıznes sektor jáne azamattyq qoǵam kúsh biriktirgeni abzal. Sonda ǵana alǵa qoıǵan iri joba-josparlar úılesedi.
Serik ABÝDOV,
Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵynyń mamany