Keleshek kókjıegin, ajalyn, aqyrǵy kúnin, jer taǵdyryn boljaǵan shaıyrlar Shyǵys pen Batysta qadaý-qadaý qaraýytady. Fırdoýsıdiń óshpes dańqyn boljaǵany sekildi, zamanynda týǵan sárýar jyrlar óz ýaqytynan ozyp, keshe men búginge úkim aıtqany daýsyz.
«Erteńine senbeıtin kúniń bolady.
Betińnen alyp túser iniń bolady.
Alashubar tiliń bolady,
Dúdámaldaý diniń bolady.
Áıeliń bazarshy bolady,
Erkegiń qazanshy bolady».
Móńke bıdiń tórt ǵasyr buryn aıtqan osy boljamy negizsiz ketken joq. Ár sózi saıdan túkendeı salmaqty qatarlardy jańa urpaq kóz aldynan ótkerip otyr. Al nebári 27 jyl ǵumyr buıyrǵan Lermontov jyrlary kópten beri qazaq saharasyn sharlap ketkeni de málim. Aqyn ne aıtsa da qıys ketken joq. О́miriniń sońǵy aıynda oqyrmanǵa jaqsy málim «Tús» atty jyr jazdy.
«Jatyrmyn Daǵystannyń ańǵarynda,
Keýdemde qorǵasyn oq qarmanýda.
Ezedi jaraqatym kókiregimdi,
Sorǵalap álsin-álsin qan da aǵýda».
Osylaısha, ol óz ólimin aldyn ala boljaıdy. Shynynda, 1841 jyldyń 27 shildesinde ofıser Martynovtyń oǵynan jaralanǵan Lermontov, kókiregin jaraqaty janshyp, qorǵasyn oqtyń ýyty jas tánine jaıylyp, Pıatıgorski ańǵarynda jatty.
Muqaǵalı Maqataev ómiriniń shym-shytyryq, bizge beımálim tustary bar. Qarasazdaǵy Muqaǵalı sıpatty taýdy tabıǵat ananyń bizge tartý etýiniń ózi tosyn oqıǵa, dara kep. Aqyn sońǵy shyqqan kitabyna qoltańba bergende ustazy Ábilda Tájibaevqa «27 naýryz 1974 jyl» dep jazǵan eken. Bul ajal qushqan kúniniń dálme-dál ýaqyty.
«О́zimniń esebimde,
Men bıyl dál qyryqtyń beseýinde.
Kim biledi...
Endigi qalǵan ómir,
Neshe jylǵa jeterin,
Neshe kúnge.
Umyt bolyp esebiń de, ósegiń de,
Uıyqtap ketsem bolǵany tósegimde,
Qyryqtyń beseýinde...»
Shyn máninde, Muqaǵalı Maqataev qyryqtyń beseýinde aýrýhana tóseginde máńgilik uıqyǵa ketti. Kezdeısoqtyq deýge bolmaıdy. Bul anyq derek, aqıqı sóz.
«Qazaq ádebıeti» gazetinde qyzmette júrgen tumaly shaq edi. Osy tusta ánsheıinde Jazýshylar odaǵynan kóp kórinbes aqyn Amanhan Álimuly gazet redaksııasyna kelgishteı berdi. Qolynda «Rekvıem» atty óleńder sıkli. Qatelerin qaıta-qaıta tekserip: «Mundaı shyǵarmany áli eshkim jazǵan joq», – dedi aǵamyz. «Árıne, jazǵan joq» dedik. Yjdaǵatty, bala syndy máz-maıram aqyn kóńili – kópten kútken sábıin dúnıege ákelgen ananyń júzindeı nurly, meıirban tartty. Redaksııa alqasyn jınap, dastarqan jaıdy. Dastarqan ústinde burynǵydan ózgeshe aýsar kóńilmen keńk-keńk kúlip, árbirimizge jeke-jeke kóz qadady. Rekvıem janry – katolıktiń qaraly jıynda aıtylar aza jyry, qoshtasý sátinen týǵan. О́miriniń sońynda óz rekvıemin, qoshtasý jyryn ákelip turǵan aqyndy biz ol kezde ańǵara bilmedik. Keıinnen sol jyrǵa shúılige qaraǵanda, munyń anyq óz ajalyn boljaǵan qoshtasý hat ekenin uǵyndyq. Senbeseńiz, oqyp kórińiz.
«Sabyry – ustam,
Qabirstan, –
Jeldi kúzgi.
Eles qalar,
Kim eske alar, –
Endi, bizdi?...
…Keshki jel, á!
Eski mola, –
Eles qalar,
Kim eske alar, –
Endi, bizdi?...»
Aqyndyq pen sáýegeılik egiz uǵym deıdi biletinder. Ras, biz de keliser edik. Aqıqatqa talas júrmeıdi.