Oqý jyly jaqyndasa, ata-anany ábigerge salatyn bir tirlik bar. Bul – mektep formasyn alý. Kóp adam úshin mektepke daıyndyq negizinen dál osy kıindirýden turatyndaı, sabaqqa qajet oqý quraldarynyń ózi keıde keıinge ysyrylyp qalatyndaı kórinedi. Sebebi qaltany qaǵatyny da – balanyń kıimi.
Mektep formasynyń tasqa basylǵan naqty tarıhy joq. Alaıda ashyq derekkózderge, naqtyraq aıtsaq, «Wikipedia» elektrondy ensıklopedııasyndaǵy «School uniform» (ıaǵnı «Mektep formasy» nemese «Mekteptegi birkelki forma») degen taqyryptaǵy materıalyna súıensek, Birikken Koroldikte mektep formasy XVI ǵasyrdan bastaý alǵan. 1552 jyly Anglııadaǵy Hrıstos gospıtaliniń mektebi birkelki mektep formasyn qoldanatyn alǵashqy oqý oshaǵy boldy dep esepteledi. Amerıka mektepterindegi biryńǵaı forma Bıll Klıntonnyń 1996 jylǵy: «Eger jasóspirimder dızaınerlik kıim úshin bir-birin óltirýdi toqtatatyn bolsa, onda bizde oqýshylarynan biryńǵaı forma kııýdi talap etetin memelekettik mektepterimiz bolýy kerek», degen sózinen soń engizile bastaǵan eken. Al elimizde mektep formasynyń qashan, qaı ýaqytta engizilgenin dál bilmesek te, keıbir ashyq derekterde ótken ǵasyrdyń 30-jyldaryndaǵy muraǵat fotosýretteri sol kezeńde-aq birkelki mektep kıiminiń bolǵanyn kórsetedi. Odan keıingi keńes kezinen qalǵan qara kóılek pen aq fartýk qazirgi aq jeıde men qara beldemshemen almastyrylǵandaı. Áıteýir mektep formasynyń tıimdi-tıimsiz tustary týraly zertteý de, tartysty talqylaýlar da taýsylmaǵanymen, talap qalmaı kele jatyr.
Tamyz aıy bastalǵannan balaǵa sol talaptyń tóńireginde mektep formasyn alý álegi ata-analar arasynda qyzý tirlikke aınalady. Ár ata-ana balasyna eń jaqsysyn, sapalysyn áperýge tyrysady. Biraq osy bir úderiske syrttaı qarap otyryp «balany sán kórsetilimine emes, sabaqqa daıyndaýymyz keregin umytpasaq eken» degen oı keledi. О́ıtkeni elimizdegi memlekettik mektepterdiń árqaısysynda forma ártúrli, birkelkilik, birizdilik joq. Al jekemenshik oqý oshaqtaryndaǵy kıim jarysy bólek áńgime. Osyndaıda mektepterdiń bárine ortaq bir mata, birdeı standartta birkelki forma úlgisin bekite almaı kele jatqanymyz qynjyltady. Shyn máninde birkelki forma – býllıngtiń, túrli elikteý men shettetýdiń, bala men balanyń, muǵalim men oqýshynyń, ata-ana men perzentiniń arasynda ózara kelispeýshiliktiń aldyn alatyn óte ózekti másele. О́ıtkeni birdeı mektep formasy áýel basta bilim alýshylardyń ekonomıkalyq, áleýmettik jaǵynan ártúrli jaǵdaıda bolǵanymen, bilim alýǵa kelgende, ıaǵnı mektepte birdeı ekenin bildirý maqsatynda engizilgen.
Joǵarydaǵy oıymyzǵa «Búkil mektepke ortaq kıim úlgisin bekitse, formany da mektep qamtamasyz etýge tıis» degen pikirdi aıtatyndar tabylar. Kelisemiz. Mektep, aınalyp kelgende úkimet qamtamasyz etkeni de jón shyǵar. Dál osy tusta «El bıýdjeti rezeńke emes» dep ýáj aıtatyndar bolar. Bıýdjet degenniń ózi de sol balasyna mektep formasyn áperemin dep shapqylap júrgen jurttyń, qyrkúıek jaqyndasa «Mektepke jolmen» birneshe balany kıindireıin dep nıettenetin júregi jomarttardyń salyǵy emes pe? Shyntýaıtynda, bul bastama otandyq jeńil ónerkásiptiń damýyna jol ashatyn, óz tigin sehymyzdy iske qosatyn, tól ónimimizdi shyǵarý jolynda talaı kásipkerlik kompanııanyń qalyptasýyna sebepker bolatyn, túptep kelgende qanshama jumys ornyn ashatyn múmkindik qoı. Ári ata-ana da 11 jyl boıy ár qyrkúıektiń qarsańynda bazar jaǵalap júrmes edi. Osyǵan qosa tek otandyq kásipkerdiń óndirýine ruqsat berilse, qazirgideı Qytaı, Túrkııa, Qyrǵyzstannyń kásipkerlerin baıytpas edik. Árıne, kóre bilgenge, ıdeıany ilip áketip, istiń kózin taýyp, dóńgelete bilgenge. Sondaı bastamashyl ári isker azamattardyń el ishinen sýyrylyp shyǵaryn da ishimiz sezedi, sony ruqsatynan bastap, bar sharýany júıeli úılestiretin uıym, qoldaıtyn qoǵam bolsa...
Bolsa deımiz. Biraq úmitten kúdik basym. Sebebi oqý jyly bastalsa boldy, ár top, ár tarap óz qalaýyn, kózdegenin kúıttep ketetini qynjyltady. Bir top «mektepti tumshalap, qara jamyldyrǵysy» keledi. Endi bir top – elirgen elderge eliktegish. San saqqa tartqandardy tek bárine birdeı tártip pen talap qana bir izge keltiretin sekildi.