1995 jyly qabyldanǵan el Konstıtýsııasy memlekettik qurylymnyń negizderin, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn, sondaı-aq ádilettilik qaǵıdattaryn aıqyndaıtyn negizgi qujat bolyp qala beredi. О́ziniń búkil tarıhynda Konstıtýsııa birneshe reformalaý kezeńin bastan ótkerdi, olardyń árqaısysy zańdylyqty nyǵaıtýǵa, adam quqyǵyn qorǵaý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan.
Elimizdiń Negizgi zańyna ózekti ózgerister engizilgen 2022 jylǵy konstıtýsııalyq reformanyń mańyzy erekshe. Bul reforma memlekettik ınstıtýttardy jańǵyrtyp, Parlamenttiń rólin kúsheıtip qana qoıǵan joq, sonymen qatar jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytýǵa, jańa saıası mádenıetti qalyptastyrýǵa, azamattyq qoǵamdy nyǵaıtýǵa baǵyttaldy. Bul qaıta qurýlar elimizdiń saıası ómirine oń áserin tıgizip, demokratııa men quqyqtyq tártipti nyǵaıtýǵa umtylysyn kórsetti.
Reforma aıasyndaǵy mańyzdy qadam Ombýdsmen ınstıtýtynyń konstıtýsııalyq mártebesin nyǵaıtý boldy. Bul ınstıtýt alǵash ret 2017 jylǵy reforma kezinde Konstıtýsııada bekitilip, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákildi Prezıdenttiń usynýymen bes jyl merzimge Parlament Senaty saılaýdy kózdedi. Degenmen 2022 jylǵy reforma Adam quqyqtary jónindegi ýákil ınstıtýtynyń mártebesin aıtarlyqtaı arttyrdy.
Endi Ombýdsmenniń quqyqtyq mártebesi Konstıtýsııanyń jeke 83-1-babynda bekitilgen, onyń táýelsizdigi men memlekettik organdar men laýazymdy tulǵalardyń aldynda esep bermeýi aıqyndalǵan. Adam Quqyqtary jónindegi ýákildiń bas prokýrormen birge azamattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý úshin Konstıtýsııalyq sotqa tikeleı júginý quqyǵy – mańyzdy jańalyq. Bul sheshim elimizde adam quqyqtaryn qorǵaý ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa baıypty kózqarasty kórsetedi.
Zań sondaı-aq Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń qyzmetin uıymdastyrýdy aıqyndaıdy. Bul osy mekeme jumysynyń naqty erejeleri men qaǵıdattaryn belgileýge, onyń halyqaralyq standarttar men tájirıbelerge sáıkestigine kepildik beredi.
Júrgizilgen konstıtýsııalyq reformalar quqyqtyq memleketti damytýda sheshýshi ról atqarady. Olar adam quqyqtaryn qorǵaý júıesin nyǵaıtýǵa kómektesip qana qoımaı, azamattardyń qoǵamdyq ómirge belsendi qatysýyna jaǵdaı jasaıdy, bul óz kezeginde olardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý standarttaryn arttyrady. Atalǵan ózgerister elimizdiń progressıvti damýǵa degen umtylysyn aıqyndaıdy jáne onyń adam quqyqtary men sot tóreligi salasyndaǵy joǵary halyqaralyq standarttarǵa saı bolýyn kórsetedi.
Artýr LASTAEV,
Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil