Salyq kodeksiniń jańa redaksııasy óte qysqa merzimde daıyndalǵandyqtan, shıki tustary kóp boldy. Oǵan bıznes te, táýelsiz sarapshylar da rızashylyq tanytpady. Salyqty kóterip, jeńildikter men artyqshylyqtardy shektep, salyq qyzmetkerleriniń zańsyz áreketi úshin jaýapkershilikti alyp tastaý jáne olarǵa shaǵymdanýǵa tyıym salý kásipkerlerdi alańdatyp qoıdy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda salyqtyq ákimshilendirý isiniń jańa júıesin qalyptastyrý kerek ekenin, Kodekstiń erejelerin árkim árqalaı qabyldamaýy úshin jeńildetip, ekonomıkalyq turǵydan belsendi azamattyń bárine birdeı túsinikti etý óte mańyzdy ekenin aıtty.
Joldaýdaǵy kóp kútken eń basty jańalyq – Úkimet pen Parlamentke jańa Salyq kodeksiniń jobasyna qatysty jan-jaqty talqylaý júrgizýdi tapsyrýy. Bul oraıda Prezıdent qıyn bolsa da, durys sheshim qabyldaý qajet ekenin málimdedi. Eń bastysy asyǵystyqqa jol berýge bolmaıtyny aıtyldy. Jalpy, jańa joba salyq saıasatyndaǵy kemshin tustardy rettep, júıeleý úshin ázirlengen bolatyn. Biraq Úkimet salyq reformasy salyq-bıýdjet júıesiniń máselelerin sheshpeıtinin túsinýge tıis.
Jańa salyq kodeksine engizilgen ózgertýler men tolyqtyrýlardyń birinshi kezekte shaǵyn jáne orta kásipke baılanysty tustaryna toqtalǵan durys dep sanaımyz. Kez kelgen memlekettiń shaıqalmaýyna áser etetin – orta tap. Memlekette dáýleti ortasha otbasy qanshalyqty kóp bolsa, memleket sonshalyqty myqty bolady. Jeke tabys salyǵynyń progressıvti shkalasynan bas tartý iri salyq tóleýshilerdiń kóleńkege túsýine ákep soǵady. Makroekonomıster salyq jınaýdyń qarjylyq ádisterin qarastyrǵan kezde bıýdjetke qarajat túsý jolyn ǵana nazarǵa alady. Al kásipkerler salyqtyń kásiporynǵa áserine basymdyq beredi. Qazir jalaqyǵa salynatyn salyq jyldan-jylǵa ósip jatyr. Qazirgi kórsetkish – 32%. Jalaqy boıynsha derekterge qaraǵanda, eldegi 26,8 myń adam aıyna 3 mln teńge alady, al olardan 157,9 mlrd teńge salyq túsedi. О́tken jyly 2 mln-ǵa jýyq azamattyń jalaqysy 50 myń teńge ekeni aıtyldy. Olar bıýdjetke nebári 7,2 mlrd teńge salyq tólegen. Memlekettiń salyq saıasatynyń betalysyn aıqyndaıtyn qujatty asyǵys daıyndaýǵa bolmaıdy.
Memleket basshysy Salyq kodeksiniń jańa redaksııasyn daıyndaýǵa bir jyl ýaqyt berip otyr. Salyq kodeksiniń endigi taǵdyry: Májilis Kodekstiń jobasyn qaıta qarap, Senatqa ótkize me, álde ony daıyndaýǵa qatysqan jumys tobyna qaıta tapsyra ma? Prezıdent Salyq kodeksiniń endigi betalysyn jeke baqylaýyna alatynyn aıtty. Bul meni úmittendiredi.
Andreı ChEBOTAREV,
táýelsiz qarjyger