Shyn máninde, kóbimiz mán bere bermeıtin bir dúnıe bar: negizinen barlyq bilim júıesiniń irgetasy – mektepke deıingi tárbıe men oqytý satysy. О́ıtkeni tárbıe men bilim uıymdarynyń birinshi baspaldaǵy – balabaqsha. Al úı berik, bıik bolýy úshin irgetasy myqty bolýy kerek. Osyndaı oımen ata-analardyń basym bóligi balalarynyń bastaýysh synyptardaǵy bilimine, tárbıesine erekshe nazar aýdarady. Aqıqatynda, oqýshynyń bastaýyshta bilim-bilik, daǵdysy qandaı deńgeıde bolýy mektepke deıingi tárbıesi men bilimine tikeleı baılanysty.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jaqynda jarııalaǵan Joldaýynda adal ári tabandy eńbegimen tabysqa jetken adamdar qashanda syıly bolýy keregin, 2025 jyldy Jumysshy mamandyqtary jyly dep jarııalaıtynyn málimdedi. «Tárbıe – tal besikten» demekshi, eńbek adamy otbasynan, bilim uıymdarynda balabaqshadan qalyptasady. Endi naq sol balabaqshalarda, mektepke deıingi tárbıe men oqytý salasynda Prezıdent aıtqan oryndy bastamany qalaı iske asyrýǵa bolady? Osy suraqqa óz tájirıbemizden jaýap tabýǵa tyrysyp kórdik.
Mektepke deıingi bilim uıymdarynda eńbekke baýlý uıymdastyrylǵan áreketi (mektep tilimen aıtqanda sabaq) bar, bul – balǵyndardy eńbekqorlyqqa tárbıeleýdiń basty joly. Japsyrý, músindeý, qurastyrý sekildi shyǵarmashylyq jumystar arqyly balalardy eńbeksúıgishtikke tárbıeleımiz. Degenmen tárbıe isin oqytý úderisinde ǵana emes, úzdiksiz, únemi, árbir sátti tıimdi paıdalanyp júrgizgen jón. Aıtalyq, estııar, eresek, sonymen qatar mektepaldy daıarlyq toptarynyń balalary arasynda kezekshilik uıymdastyrýǵa bolady. Kezekshi balalarǵa arnalǵan arnaıy aljapqyshtardy taǵyp, óz kezeginde tárelkelerdi, qasyqtardy ústelge qoıyp, tamaqtanyp bolǵannan keıin ústel ústin jınaýǵa járdemdesedi. Mundaı tárbıeniń úlgisi eń aldymen balaǵa ómirine qajet qarapaıym turmystyq daǵdylardy meńgerip, ózine qyzmet kórsetý daǵdysyn qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Ekinshiden, ózgelerdiń eńbegin baǵalaýǵa, tazalyq saqtaýǵa úırenedi. Úshinshiden, keıbir balalarda aspaz, qoǵamdyq tamaqtaný salasynyń qyzmetkerleri sekildi jumysshy mamandyqtarǵa qyzyǵýshylyǵyn arttyrady. Mektep jasyna deıingi balalar oıyn arqyly damıdy, ósedi, jańa nárseni qabyldaıdy. Olardyń osy ereksheligin de eskerip, serýen áreketinde tárbıelenýshilermen óz otyrǵan oryndyqtarynyń shańyn súrtý, topta oıynshyqtardy jýýǵa járdemdesý sııaqty jeńil áreketterdi uıymdastyrý arqyly da eńbekke baýlýǵa bolady. Osyǵan qosa sıýjetti-róldi oıyndar arqyly aspazdar, qurylysshylar, dárigerler men pedagogter, qoǵamdyq oryndardaǵy qyzmet kórsetýshiler, sheberler men zergerler, tehnıkalardy jóndeýshiler, tazalyqshylar, taǵy basqa da túrli jumysshy mamandyqtaryn nasıhattaýǵa múmkindik mol.
Al biz balalardy eńbekqorlyqqa tárbıeleý maqsatynda byltyr «Ulttyq qundylyqtar negizinde balalardy eńbekke baýlý» taqyrybyndaǵy jobamyzdy synaqtan ótkizdik. Jobamyzdy oblystyq bilim basqarmasyna usynǵanymyzda qoldaý taýyp, bir jyl boıy balabaqshamyzda balalarǵa joǵaryda jazylǵan oqý-tárbıe áreketterine qosa ulttyq kodymyzdan ajyratpaıtyn qyzyqty jumys túrlerin engizdik. Mysaly, bizdiń kıiz úıimiz – tunyp turǵan eńbek. Kıiz úıdi turǵyzýdyń aınalasyndaǵy qoı qyrqý, júndi jýyp, tútý, kıiz basý, basqury bar, bári – balalarǵa tanystyrýǵa turarlyq eńbek áreketi. Árbirin ózderi tolyq jasap bilmese de, jasaý úderisin kórýdiń ózi – tárbıe. Sonymen qatar kıiz úı ishindegi ulttyq taǵamdarymyzdy ázirleý, ulttyq buıymdarymyzdy, ydystarymyzdy, qyshtan, aǵashtan jasaý, ulttyq oıyndardy atalar mektebi, ájeler men analar mektebi arqyly tárbıelenýshilerimizge kórsettik. Bul balalardy ulttyq qundylyqtardy boıyna sińire otyryp, eńbekke baýlýǵa, bilim uıymy men ata-analar arasynda berik baılanys ornatýǵa jaǵdaı jasady. Osy jobamyzdyń aıasyndaǵy oqý-tárbıe jumystary mamyr aıynda aıaqtalǵanymen, jazǵy saýyqtyrý kezinde kóńildi árekettermen jalǵasyn tapty. Aıtalyq, jazdaǵy serýen kezinde balabaqsha aýlasyna tárbıelenýshilermen birge gúlder ektik. Kóktemgi eńbek uıymdastyrylǵan áreketinde ekken, sýaryp, aram shópterden aryltyp, ósirgen baqsha kókónisterin terdik. Joba boıynsha júrgizilgen eksperımenttik jumystarymyzdy, tájirıbemizdi ózge de áriptesterge bólisý úshin oqý jylynyń aldynda ótken Tamyz konferensııasynda balabaqshamyzdyń basshysy Gúlden Sapabekova arnaıy baıandama jasady. Endi bıyl Mektepke deıingi tárbıe men oqytý salasyndaǵy negizgi qujat sanalatyn Úlgilik oqý baǵdarlamasyna negizdep bekitýdi josparlap otyrmyz.
Árbir tárbıe men bilim uıymynda osyndaı ózindik nátıjeli jumystary men josparly jobalary júıeli júrgizilse, balabaqshadan bastap adal eńbekti tý etken tulǵalardy qalyptastyra alamyz.
Svetlana MENTAEVA,
«Syr juldyzy» bóbekjaı-baqshasynyń ádiskeri, I sanatty pedagog-moderator
QYZYLORDA