Prezıdent Joldaýynda birqatar mańyzdy másele kóterdi. Kóbi qarjy sektoryna baılanysty boldy. Kelesi jyldan bastap kommersııalyq qarjy naryǵy men memlekettik qarjy sektorynda eleýli ózgeris kútip tur. Bankter endi ekonomıkaǵa jumys isteıdi. Eger olar kónbese, shetelden korporatıvti sektordy qarjylandyrǵysy keletin kóptegen oıynshy shaqyrylady.
Bank qyzmeti týraly jańa zań ázirlenedi de, oǵan bazalyq jáne ýnıversaldy regýlıatıv engizedi. Tek baıyǵysy keletin, qojaıyny dıvıdendten dámete beretin sarańdaý bankterge zańdyq prýdensıaldy talap qatal bolady da, ekonomıkaǵa qarjy salǵysy keletin, entýzıazmy joǵary (sheteldik) bankterge talaptar jeńildetiledi. Al salyq mólsheri (KTS) qojaıyny alatyn dıvıdendke qatysty bolmaq. Iаǵnı aksıoneri bankti saýyn sıyr kóretin qarjy ınstıtýttary kóbirek salyq tólemek. Ekonomıkaǵa kredıt berip, kásiporyndardy qarjylandyryp, dıvıdendke tıispeıtin bankterge salyq boıynsha jeńildikter jasalady.
Ekonomıkaǵa kómektesken bankterge kózqaras durys bolady. Al halyqqa onlaın tutynýshylyq kredıt qana berip, odan tabysty kúrep alyp, dıvıdend alǵysy keletinder, 25 paıyz salyq tóleýge daıyn bolǵany jón.
Joldaýda Ulttyq qor máselesi de aıtyldy. Investısııalyq baǵyt qaıta formattalmaq. Ulttyq qorda jatqan 60 mlrd dollar sheteldegi bireýlerge arzan qorlandyrý bolmasyn dedi Memleket basshysy. Bul negizi qıyn jaǵdaı. Bizdiń ekonomıka 60 mlrd dollardy qoryta almaıdy. Al Ulttyq qor agressıvti ınvestısııaǵa emes, turaqty jınaýǵa negizdelgen edi. Ony tabystylyǵy 1-2% bolsa da, 100 paıyz kepildigi bar A klasty sheteldik oblıgasııalar arqyly qamtamasyz etip keldik. Endi olardy aýyzdandyrmaı, ózimizdiń ekonomıkalyq oıynshylarǵa 1-2%-ben valıýtamen beretin bolsaq, ondaı otandyq bıznes aqshanyń 100% qaıtatynyn qamtamasyz etý kerek. Sebebi Ulttyq qor – halyqtyń aqshasy.
Bul rette, Prezıdent táýekelge baryp otyr. Ulttyq qor ınvestısııasymen ekonomıkamyzdy keremet deńgeıge kóterýge bolady. Biraq ol bıznes jaýapty bolyp shyqpasa, aqshamyz kózden bul-bul ushady.
Endi ataýly áleýmettik kómek, járdemaqyǵa toıǵa baryp nemese kafede otyra almaıdy. Bul – óte myqty sheshim. Bolashaqta bıýdjettiń áleýmettik kómegi qysqaratynyn boljaýǵa bolady. Sebebi nanǵa aqsha alyp otyrǵan adamdardyń birazyna shyn máninde nan kerek emes.
Ol áleýmettik ámııan arqyly jasalady. Kartochkaǵa teńge túspeıdi. Ámııanǵa túsedi. Ol jerden tek belgili bir tólemder – azyq-túlik, dári-dármek, kommýnaldyq tólem jasalady. Qolǵa qaǵaz aqshany bankomattan shyǵara almaıdy. Shyny kerek, Memleket basshysy kapıtalıstik sosıalızm jasap jatyr. Onyń tolyq formatyna 2028 jyldary keletin sııaqtymyz. Ol jaqsy ma? Ádil, jumysyn súıetin, qarapaıym, jaýapty adamdarǵa qolaıly zaman týady. Osy adamdar ósedi. Jeń ushynan baılanysýǵa úırenip qalǵan, aýyrdyń ústimen júretin, jemqorlaý, alaıaqtaý adamdarǵa qıyn zaman týady.
Aıbar Oljaev,
táýelsiz sarapshy