26 sáýirde ótken Qazaqstandaǵy prezıdenttik saılaý keń kólemdi rezonans týǵyzdy. Bizdiń elimizdegi ǵana emes, sondaı-aq, búkil álemdegi saılaý úderisteri tarıhynda tuńǵysh ret ulttyń birligi men toptasqandyǵynyń talassyz faktisi saılaýshylardyń rekordtyq belsendiligi men Nursultan Nazarbaevty fenomenaldi búkilhalyqtyq qoldaý boldy.
Sizderdiń nazarlaryńyzǵa kórnekti qazaqstandyq ǵalymdar, jazýshylar, memleket jáne qoǵam qaıratkerleriniń qatysýymen ótken dóńgelek ústel materıaldaryn usynyp otyrmyz.
Baǵlan MAILYBAEV,
zań ǵylymdarynyń doktory.
Búkil álemde jappaı belgisizdik jaılap bara jatqan kezeńde Prezıdent saılaýy qazaqstandyq joldyń jańa belesin bastap beretin ózindik bir merıdıanǵa aınaldy.
Prezıdent saılaýy qaı kezde de ulttyń tarıhı turǵydan ózin ózi aıqyndaýynyń jaýapty sáti.
Saılaýshylardyń daýys berýge táýelsizdik tarıhyndaǵy eń rekordtyq qatysýy qazaqstandyqtardyń saıası mádenıetiniń bıik deńgeıiniń, Otan taǵdyryna patrıottyqpen qaraýynyń aıǵaǵyna aınaldy.
Bul klassıkalyq saıasattaný jáne quqyqtaný turǵysynan qaraǵanda halyqtyń erik-jigerin bildirýdiń aktisi ǵana bolǵan joq.
Saılaý qazaqstandyq damý jolynyń sapalyq aıqyndalýynyń tereń maǵynasyn tanytty, Nursultan Nazarbaev júrgizip otyrǵan baǵytty qoǵamdyq qoldaýdyń asa bıik deńgeıi onyń túıindi ındıkatory boldy. О́ıtkeni, búkil tetiktiń úzdiksiz aınalýyna qajetti negizgi ıintirektiń beriktigi men myǵymdylyǵyna kóz jetkizý úshin ornyqty jáne tıimdi qozǵalystyń ózi osyndaı «qaıta júkteýlerdi» qajet etedi. Bul jolǵy «qaıta júkteý» qoǵamnyń suranysy boıynsha júzege asyryldy, oǵan jahandyq búliný men álemdik júıe tattanýynyń tusyndaǵy turaqtylyqqa degen shynaıy umtylys sebepker boldy.
Osy arqyly halyq Elbasyna tipti eń qıyn kezeńderdiń ózinde búkil tutas ult túgeldeı tar jol, taıǵaq keshýdi birge júrip ótetinin biraýyzdan aıta aldy.
Nursultan Nazarbaevtyń memleket qurýdaǵy strategııasy – tıimdi memlekettilikti bir-birimen baılanysty, ózara úılesimdi, jolǵa qoıylǵan júıe retinde túzý.
Bul strategııanyń túıindi alty quramdas bóligi bar.
Birinshi quramdas bóligi – Elbasy fenomeni.
Ekonomıkalyq jáne geosaıası turǵydan tolyqqandy Táýelsizdikke eń aldymen Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń arqasynda qol jetkenin bizdiń bárimiz de túsinemiz.
Ony Ýaqyttyń ózi tańdady. Onyń boıynan óziniń týǵan halqyn, eliniń tarıhyn, arman-ańsaryn, boıyndaǵy uly qýatyn tanyp-bilgen asa kórnekti jáne batyl Kóshbasshyny kórgen halyq sol tańdaýǵa toqtady.
Bul fenomen qubylystan tutas ulttyń jasampazdyq rýhy jáne onyń Táýelsizdik týraly sanǵasyrlyq arman-tilekteriniń oryndalýy tanylady.
Tıimdi memlekettilik, bárinen buryn, halyqtyń senimine jáne qoǵamnyń tas-túıin jumylýyna negizdeledi, munyń ózi ár saılaý saıyn tolyqtaı elektorattyq qoldaýdan kórinip keledi.
Ekinshi quramdas bólik – strategııalyq josparlaý men memlekettik menedjmenttiń dara stıli.
Prezıdenttiń saıası erik-jigeriniń arqasynda biz «súrinip-qabynbadyq», «tabandap turyp qalmadyq», «bir jerdi shıyrlaı bermedik», mynaý jahandanǵan álemde ózimizdi de, ózimizdiń birtektiligimizdi de dál taba aldyq.
Memleket basshysy qaı kezde de dáıekti túrde alǵa jyljýdy maǵynasyz adasýdan ajyrata bildi, bizdiń «qaıdan» kele jatqanymyzdy, «qaıda» bara jatqanymyzdy, neden «ketýge», nege «jetýge» umtylatynymyzdy aıqyn anyqtady.
Búgingi tańda Nursultan Nazarbaevtyń bul sıpaty HHI ǵasyrdaǵy damýdyń irgeli baǵyttarynyń ózara uqsasýyna aınalǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasynan kórinis tapqan.
2050 Strategııasyn usyna otyryp, Elbasy jeńil-jelpi prosperity – ýaqytsha jáne senimsiz órkendeýden qaýipsizdendirdi.
Elbasy birtutas ultty álemdegi eń qýatty ekonomıkalar men tabysty qoǵamdardyń tańdaýly otyzdyǵyna kirýge baǵyttap otyr.
Úshinshi quramdas bólik – qurylymdyq reformalardy júzege asyrý jolymen ındýstrııalyq-ınnovasııalyq ekonomıka qalyptastyrýǵa, ǵylymı-tehnologııalyq bazany damytýǵa, ınnovasııalardy engizýge, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa baǵyttalǵan ornyqty damýdyń qazaqstandyq ekonomıkalyq tól tujyrymdamasyn jasaý.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstandy artta qalǵan elden ekonomıkalyq jańǵyrýdyń jolbasshysyna aınaldyrdy. Taqyr jerden naǵyz osy zamanǵy memleket quryp shyqty.
Bul model álemdik ártúrli ekonomıkalyq jáne qarjy daǵdarystaryna tótep berdi. Jan baǵýdyń jan aýyrtar mektebinen óte otyryp, Qazaqstan eń bir qıyn kedergilerdi eńserý qabiletin shyńdady, óziniń qorǵanysh tetikterin qalyptastyryp, synaqtan ótkizdi, sondyqtan da kez kelgen syrtqy ekonomıkalyq soqqylarǵa tótep berýge daıyn tur.
«Nurly Jol» baǵdarlamasy óz boıyna osy keshendi túgel biriktirgen.
Biz úshin álemdik ekonomıkalyq júıeniń turaqsyzdyǵy jaǵdaıyndaǵy «capacity» osy, bizdiń ishki ekonomıkalyq qýatymyz da osy.
Tórtinshi quramdas bólik – Barshaǵa ortaq Eńbek Qoǵamyn, jasampaz sıpattaǵy áleýmettik qurylymdy qalyptastyrýǵa, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jáne ómir sapasynyń joǵary úlgi-qalyptaryna umtylýǵa baǵyttalǵan áleýmettik damýdyń qazaqstandyq joly.
Prezıdent memleket ataýly áleýmettik kómekti oǵan shyn máninde muqtaj adamdarǵa ǵana kórsetýge tıis degen kózqarasty senimdi jaqtaýshy bolyp tabylady.
Barsha jurt úshin belsendi eńbek etýge qajetti tolyqqandy jaǵdaı jasalady. Solaı etkende ǵana azamattardyń óziniń taǵdyry jáne Otannyń taǵdyry úshin jaýapkershiligi arta túsedi. Básekelestik býyp turǵan álemde ómir súretin qoǵam mentalıtetin qaıtadan qalyptastyryp shyǵýdyń búkil máni osyǵan kelip tireledi.
Besinshi quramdas bólik – etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń búkil álemde uqsastyǵy joq qaıtalanbas formýlasy.
Bul formýla Elbasynyń saıası danalyǵynyń arqasynda dúnıege kelgen.
Memleket pen sosıýmnyń «atomdaryn» rettestirý úshin Qazaqstanǵa óziniń «tirek núkteleri», óziniń «ustatqyshy», óziniń «krıstall qurylymy» qajet boldy.
Nursultan Nazarbaev qýatty ishki ımmýnıteti bar sondaı júıeni jasap shyqpaqqa bekindi.
Onyń ınstıtýsııalanǵan kórinisi Qazaqstan halqy Assambleıasy boldy. Bul – áleýmettik ınnovasııa, mádenıetter, tilder men dástúrler sınteziniń úılesimdi túrde qulash jaıýy.
Assambleıanyń arqasynda Táýelsizdik jyldarynda birtutas ulttyń genomy beıbitshilik pen kelisimniń, birlik pen mádenı-dinı taǵattylyqtyń berkitýshi qundylyqtarymen baıı tústi dep senimmen aıtýǵa bolady.
Sonymen birge, HHI ǵasyrdaǵy tabysty memlekettiń zańdaryna sáıkes tipti asa qýatty ekonomıkanyń ózi adamdardy biriktirip turatyn rýhanı ıdeıasyz damı almaıdy.
Adamdardyń ártúrli toptarynyń arasyndaǵy opyrylǵyshtardyń bárin boıyna saqtaı beretin ydyraǵysh qoǵamnyń aýqymdy mindetterdiń údesinen shyǵa alýy neǵaıbyl.
Sondyqtan da, Nursultan Nazarbaev halyqqa «Máńgilik El» jalpyulttyq ıdeıasyn usyndy.
Bul ıdeıa Qazaqstannyń birtutas halqynyń otanshyldyq sanasy men minez-qulqynyń ınnovasııalyq uıaqalybyna aınalǵan arqaýlyq kundylyqtar keshenin quraıdy.
Memlekettiń, qoǵamnyń jáne árbir qazaqstandyqtyń bizdiń Otanymyzdyń taǵdyry men máńgi órkendeýi úshin qashanda jaýapty bolýynyń dildik ózegi qalyptastyryldy.
Máńgilik El uǵymynyń boıyna barsha qazaqstandyqtar úshin ortaq Otanǵa aınalǵan bizdiń jerimizdiń uly ótken tarıhy, laıyqty búgingi kúni men ǵajaıyp bolashaǵy toǵysqan.
Altynshy quramdas bólik – tıimdi syrtqy saıası doktrına.
Qazaqstan Prezıdenti álemdik trendterdiń saryndary men baǵyttaryn názik sezinedi.
Búgingi tańda HHI ǵasyrdaǵy jahandanǵan álemniń táýekelder shoǵyryn jınaqtalǵan túrde «dyqpen», «dikpen» bitetin tórt uǵymmen sıpattaýǵa bolady, olar – turaqsyzdyq, boljamsyzdyq, dúdámaldyq, qatershildik.
Sondyqtan da bizdiń qoǵamymyzda, búkil álemdegi sııaqty, mundaı qaterlerdi «boldyrmaý mádenıetin» tutastaı qalyptastyrýǵa degen suranys anaǵurlym arta tústi.
Osynaý jańasha «beıbitshilik ǵylymynyń» negizin Memleket basshysynyń qýatty ıdeıasy – G-GLOBAL quraıdy, ol ıdeıa álemdik qoǵamdastyqta barǵan saıyn kóp jaqtastar taýyp keledi.
Bul – Qazaqstan Prezıdentiniń syrtqy saıası doktrınasynyń shoqtyǵy.
Osylaısha, Elbasynyń tıimdi memlekettilik ıdeıasynyń evolıýsııasy men Qazaqstannyń damýynyń naqty nátıjeleri Nursultan Nazarbaev Dáýiriniń qýaty men áleýetin naqpa-naq túsinýge múmkindik beredi.
Nursultan Nazarbaev áspettep otyrǵan tıimdi memlekettilik – onyń HHI ǵasyrdaǵy saıası eksklıýzıvi.
Mine, sondyqtan da Elbasymyz eldi alǵa jyljytatyn qýatty lokomotıvke aınalýǵa tıisti bes halyqtyq reformany usyndy.
Qazirgideı jahandanǵan álemdegi buldyr sulbalardyń aıasynda biz, qazaqstandyqtar, damýdyń jańa belesine aıaq bastyq, bul beleste qazaqstandyq tabystyń balamasy kúshti memlekettiliktiń, qýatty Elbasy men birtutas ulttyń quryshtaı quımasy bolyp otyr.
Myrzataı JOLDASBEKOV,
jazýshy, ǵalym.
Jahandyq rynoktardaǵy teris kórsetkishter, ekonomıkalyq jáne qarjy baılanystarynyń buzylýy, geosaıası qysymnyń ýshyǵýy men halyqaralyq qatynastardyń kúrdelenýi jaǵdaıyndaǵy jańa syn-qaterler ýaqyty tóbeden tónip tur.
Osynyń bárin naqty túsine otyryp, bizdiń halqymyz Qazaqstannyń Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen álemdegi asa tez damyp kele jatqan memleketter tuǵyryna shyǵýyna múmkindik bergen turaqty progrestiń bir ǵana durys jolyn tańdaı bildi.
Bul – qazaqstandyqtardyń barynsha kóp bóligi qatysqan daýys berý tarıhyndaǵy asa jarqyn kún.
Halyqaralyq sarapshylar qoǵamdastyǵy qazirdiń ózinde Qazaqstandaǵy saılaý-2015 álemdik elektorattyq úderister tarıhyna enetinin aıtyp otyr.
Álem bizdegi saılaýdy demokratııanyń saltanat qurýy retinde baǵalady.
Al keńestik derjavanyń qırandylarynan paıda bolǵan memlekettiń óz qoly óz aýzyna jetetinine sengender tipti de kóp emes edi.
Biraq jyldar óte jedel kúsh ala túsken jas órkendeýshi eýrazııalyq memleket ózine joǵary nazar aýdarýǵa májbúrledi.
Qazaqstannyń bolashaqtyń eline ǵajaıyp aýysýy týraly sheteldik sarapshylar men jýrnalıster nebir kelisti kitaptar men tamasha maqalalar jazýda.
Álemdegi saıası elıta ózgeristerge batyl bastamashylyq jasap, túbegeıli reformalar júrgizgen zamanymyzdyń asa kórnekti saıası qaıratkeri retinde Nursultan Nazarbaevqa jıi-jıi shynaıy qurmetin kórsetip keledi.
Ony planetarlyq aýqymdaǵy kóshbasshy-reformatorlar – Djordj Vashıngtonmen, Mahatma Gandımen, Mustafa Kemalmen, Sharl de Gollmen, Lı Kýan Iýmen bir qatarǵa qoıady.
Halyqaralyq oqymystylar qazaqstandyq ǵajaıyptyń kodyn tabýǵa, bizdiń memleketimizdiń damýyna ǵylymı negizdeme berýge umtylyp otyr.
Osy oraıda, ǵylymı aınalymda «Nazarbaev modeli» degen túsinik paıda boldy jáne berik ornyǵyp úlgerdi.
Jalpylaı alǵanda, ol bolashaqqa umtylǵan qýatty memleket, HHI ǵasyrdaǵy kúshti Qazaqstan retinde sıpattalady.
Saılaýdyń memleket tarıhyndaǵy eki uly mereıtoılyq oqıǵalar – qazaqstandyqtar úshin erekshe jyl ishinde ótýiniń tereń nyshandyq máni bar.
О́ıtkeni, olar «Nazarbaev modelin» sapalyq turǵydan baǵalaý úshin salmaqty negiz qyzmetin atqarady.
Mundaı kózqaras ótken jyldar bıiginen tolyqqandy qorytyndylar shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Birinshiden, bizdiń aldymyzda memlekettiń eń basty atrıbýttarynyń biri bolyp tabylatyn Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 20 jyldyǵyn merekeleý tur.
Qazaqstan tynys-tirshiliginiń tek quqyqtyq bazısi ǵana naqty jazylyp qoımaı, sondaı-aq, qýatty memleket qurýdyń basy bolyp tabylǵan jáne ishki qurylǵylardyń sheshýshi elementteri bekitilgen Negizgi Zań 1995 jyly qabyldandy.
Búkilhalyqtyq referendýmda Qazaqstan halqy kúshti prezıdenttik bıliktiń jolyn tańdap alsa, ol turaqty jáne ornyqty damýdyń 20 jyldyq sıpatyn aıqyndap berdi.
Memlekettik baǵyttyń dál de josparly negizi osydan tamyr tartyp jatyr.
Nursultan Nazarbaev qashanda óz eli bolashaǵynyń tujyrymdamalyq baǵytyn aıqyn kóredi. Bolashaqty oılaıtyn sebebi, Qazaqstan jeńisteriniń kóp bolǵanyn qalaıdy.
Prezıdenttiń strategııalary men baǵdarlamalary – keń aýqymdy jalpyulttyq jobalar, uzaq merzimdi tabystardyń maqsatty matrısalary, serpindi bastamalar, ekonomıka men Qazaqstan qoǵamyn jańǵyrtýdyń ǵylymı negizdelgen naqty josparlary.
Qazaqstan – naqty jasalǵan ıdeologııasy bar álemdegi birden-bir el.
Árbir strategııalyq qujat Qazaqstan Kóshbasshysynyń saıası fılosofııasynyń, onyń ınnovasııalyq kózqarastarynyń, jalpyálemdik trendter men bolashaq jahandyq úrdisterdi tereńnen túsinýdiń arqaýy bolyp tabylady.
Osyndaı jaýhar – «Qazaqstan-2050» Strategııasy. Bul – Qazaqstannyń kúrdeli ǵasyrdaǵy jańa tańdaýy, óziniń ornyn jańasha salmaqtaýy.
Ekinshiden, 2015 jyl tolyǵymen kópultty qoǵam qyzmetiniń tetigin bekitýshi bolyp tabylatyn Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵy týy astynda ótedi.
Búkil álem úshin ol qoǵamdyq turaqtylyqtyń úlgisine, 100 etnos pen 17 konfessııa múddeleriniń tepe-teńdigin saqtaý men nyǵaıtýdyń mysalyna aınaldy.
Qazaqstan tájirıbesi – ornyqty ósimniń tiregi men ári qaraıǵy jasampaz isterdiń kepili bolyp otyrǵan beıbitshilik, kelisim, birlik.
Osy qundylyqtar Táýelsizdikpen bir qatarda turǵan, Memleket basshysy bastamashylyq tanytqan «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasymen astasyp jatyr.
Osylaısha, Qazaqstannyń damý joly men Tuńǵysh Prezıdenttiń rólin ǵylymı teorııalyq-metodologııalyq oı eleginen ótkizý úshin sheshýshi baǵdar bolyp tabylatyn kópqyrly «Nazarbaev modeliniń» eki arqaýy aıqyn kórinedi.
Alaıda, eń bastysy – olar jas memlekettiń kúshi nede ekeni jáne qazaqstandyqtardyń qozǵalys traektorııasy ne sebepti ózgerissiz qalyp kele jatqany týraly tolyq túsinik qalyptastyrady.
HHI ǵasyrdy ǵalymdar órkenıetter janjaly men turaqsyzdyqtar sekirisi ýaqyty dep ataıdy.
Halyqaralyq qatynastardyń qurylymy men jahandyq ekonomıkalyq júıe álemdik qurylystyń qaq ortasyn ishten mújip, antagonızm men birjaqty múddelerdi jedel tot bastyryp kele jatqany kezdeısoqtyq emes.
Bizge syrtqy faktorlardyń yqpalynan aǵymdaǵy tabystardy saqtap qalý ońaı emes, biraq nátıjelerdi basqarýdy úırenip, úlken jetistikterge jetý úshin jańa múmkindikter izdestirý kerek.
Sondyqtan bizdiń aldymyzda bes halyqtyq reformany júzege asyrýǵa kirisý mindeti tur.
Ábish KEKILBAEV,
Qazaqstannyń Halyq jazýshysy.
26 sáýirde Prezıdent saılaýy ótti. Onda Qazaqstannyń halqy Nursultan Nazarbaevtyń tóńiregine judyryqtaı jumylyp, tyǵyz toptasyp, oǵan bir kisideı daýys berdi. Sol arqyly olar baıandy beıbitshilik, áleýmettik ornyqtylyq, turaqty damý men qaýipsizdik jolyn tańdady.
Bundaı biraýyzdylyq pen asa joǵary elektorattyq belsendiliktiń arǵy jaǵynda qazirgideı daǵdarys ústindegi dúnıede Elbasymyzdyń kóregen saıasaty arqasynda birligimiz nyǵaıyp, beıbitshilik pen tatýlyqtyń eń basty qundylyqtarymyzǵa aınalǵany aıqyn kórinedi.
Úlken ózgeristerdi abyrjymaı qarsy alyp, keleli tarıhı synaqtarǵa tapjylmaı tótep bere alý úshin quryshtaı myǵym yntymaqty qoǵam kerek. Tek ishki tutastyǵy men birligi jarasqan ulttar ǵana ýaqyt tezine tótep bere almaqshy.
Táýelsizdik jyldarynda bastan keshkenderimizdi óz júregimizden ótkizip, ortaq qýanyshtarymyzdy saralaı salmaqtap, bir-birimizdi baısaldy baǵalaı bilýdi úırendik.
Qazaqstannyń osynsha gúldenýiniń syry nede?
Qazaqstandyq jolymyzdyń astaryna tereńirek úńilsek, Ult jetekshisi Nursultan Nazarbaev júrgizip otyrǵan kemel saıasattyń tórt túrli qyryn baıqar edik.
Birinshisi – Strategııamyz.
Osy zamanǵy dúnıede strategııalyq baǵyt-baǵdarsyz, uzaq merzimdik baǵdarlamasyz bir kún de ómir súrýge bolmaıtyny kópten belgili.
Bizdiń dáýirimiz – asa aýyr, ári kúrdeli mindetterdi júzege asyrý kezeńi. Der kezinde jasalmaǵan bir qadam búkil úderisti keıin tartýy yqtımal. Mundaı asa tezdetilgen ózgerister zamanynda Elbasymyz memleketimizdi alǵa bastyrý úshin saǵat saıyn asa mańyzdy sheshimder qabyldaıdy. Keleshek josparlarymyzdyń kókjıegin úzdiksiz keńeıtip, kúndelikti qoıylar talapshyldyqty udaıy bıiktete túsýde.
Nursultan Nazarbaev somdaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasy men «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasatynda talaı ótkelekterden ótken týǵan halqymyzdyń kópǵasyrlyq arman-múddeleri negizge alynǵan. Olar aýyldarymyz ben qalalarymyzdyń ınfraqurylymdaryn jaqsartýdy, bilim men densaýlyqty qorǵaýdy, damytýdy, adamdardyń boıyndaǵy jasampazdyq rýhty arttyrýdy, jastardy eńbek pen salamatty ómir saltyna jappaı bet burǵyzýdy kózdeıdi. Damýdyń aldyńǵy shebine ınnovasııalyq jobalar, kreatıvti sheshimder, zamanaýı ekonomıkany shyǵarý qamdalady.
Ekinshisi – jetistikterimiz.
Qazirgi dúnıede Qazaqstannyń alǵa basqan tabystary árkimge aıan. Nursultan Nazarbaev jetekshilik etken jyldary elimiz adam tanymastaı bolyp, túbegeıli ózgerdi. Ulan-baıtaq eginjaılarymyz ben alystaǵy fermalarymyzdyń ózderi adam tanymastaı bolyp, tehnıkalyq jaǵynan qaıta qarýlandy. Qalalarymyzdaǵy jańa salynyp bitip jatqan sáýletti úılerimizden belýardan balshyqqa batqan keshegi kóshelerdi kóre almaısyz.
Aılyq jalaqymyz 27 ese, qazaqstandyqtardyń jyldyq tabysy – 12 ese óskeni talaı nárseden habar bere alady.
Bul qarqyndy baıaýlatyp almaý, qaıta ulǵaıta berý – Qazaqstannyń jasampazdyq beınesin odan saıyn jaqsarta túsetini belgili.
Jasampaz Qazaqstannyń búgingi qarqynyna sáýletti Astanamyz, alda turǵan «EKSPO-2017» halyqaralyq kórmesi daýsyz aıǵaq bola alady.
Úshinshisi – tarıhılyq.
Ǵasyrlar basy túren tımegen ejelgi tarıhymyzǵa búkil el bolyp nazar aýdara bastadyq. Kópǵasyrlyq ótken jolymyzdy oı eleginen ótkizýge ǵalymdarymyz endi-endi kiristi. Qazaq handyǵynyń aldymyzda turǵan 550 jyldyǵy – bul baǵyttaǵy sheshýshi betburys bolsa kerek.
Onyń ústine, bizdiń elimiz tarıhı úderisterdi kúnbe-kún óz basynan ótkerip jatyr. Táýelsizdiktiń ár jyly, ár aıy, ár kúni, ár saǵaty úlken tarıhı mánge ıe. Bizdiń kóz aldymyzda tarıhı oqıǵalar óristep, tarıhı tulǵalar somdalýda. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev ózimiz atqaryp jatqan uly isterge tarıh kózimen úńilip, erteńgi jetkinshek urpaq úshin zerdeleı bilýge úzbeı shaqyryp keledi.
Tarıh – sheksiz qundy tájirıbemiz, úzbeı damýymyzdyń ólshemi, bolashaǵymyzdyń irgetasy.
Biz búgin ótkenimizge tereń boılap, tarıh arhıtektonıkasynyń kez kelgen úziginen jalpy adamzattyq damýda qandaı oryn ıelengenimizdi aıqyn kóre alamyz. Sol prızma arqyly qandaı uzaq joldan ótkenimizdi, buǵan qalaı jáne qansha júrip jetkenimizdi, erteńgi Qazaqstannyń qandaı bıikterge samǵaı alaryn anyqtaı alamyz.
Memleket basshysy bizdiń ejelgi tarıhymyzdy shań basýyna jol bermeı, udaıy zertteı, zerdeleı túsýge shaqyryp keledi. Sonyń arqasynda ǵasyrlar shejiresindegi ejelgi súrleýler múlde umyt bolyp qalmaı, baıaǵy alty aılyq alys kerýen joldary jańa avtomagıstraldar men jedel qozǵalystaǵy temirjoldarǵa aınalýda.
Qazaqstanda keıingi tórt jyl ishinde 630 ındýstrııalyq jobanyń iske qosylǵanyn aıtsaq ta jetkilikti.
Endi biz tarıh jınaǵan asyl qazynamyzdyń eń aqyryna qol sala da alamyz. Mundaıda, eń aldymen, halyq rýhyn aýyzǵa alamyz. Halyq rýhy babalarymyzdyń ómirlerin aıshyqtap, taǵdyrlaryn aıqyndady. Endeshe, búginde 17 mıllıon Qazaqstan halqy tarıhtyń myńdaǵan jyldarǵy jadynda qalǵan altyn tizbesin tizip shyǵyp, el rýhyn óz ıgiligine jarata bilgeni jón. Sonda ǵana urpaqtar arasyndaǵy rýhanı sabaqtastyq máńgilik ómir súre alady. Elbasynyń saıasaty da sol sabaqtastyqtyń aıqyn kórinisi bolyp tabylady. Ol – ólmes-óshpes halyq danalyǵynyń zańdy jalǵasy. Prezıdent oılarynyń kemeldiligi – halyq kemeńgerliginiń sarqylmas ómirsheńdigin dáleldeıdi.
Tórtinshisi – máńgilikke qushtarlyǵymyz.
Nursultan Nazarbaev bul fılosofııalyq kategorııany osy zamanǵy ıntellektýaldyq sara baǵytqa aınaldyrdy.
«Máńgilik El» uǵymynyń ózinde Qazaqstan halqynyń ólmes-óshpes ómirsheńdigi tur.
Bundaı jalpy ulttyq ıdeıany usyna otyryp, Memleket basshysy Qazaqstannyń máńgi qulpyryp turǵanyn kórgisi keledi. О́z ómiriniń úlgisimen búkil Qazaqstan eń basty muratqa – árbir azamat tek adal eńbegimen ǵana dáleldeı alatyn Otan aldyndaǵy adaldyqqa baǵyttaýdy armandaıdy. Prezıdent ómiri – óz basyna túsken qıyndyqtardy el basyna túsken aýyrtpalyqtardy eńserýge aınaldyratyn shynaıy kúres. Ol Máńgilik El jolyndaǵy qajyrly eńbek arqyly ǵana armanyna jete alady.
Búgingi álemdik órkenıet óte mańyzdy ózgeristerdi bastan keshýde. Ol jaıyndaǵy klassıkalyq uǵymdar kóz aldymyzda turaqsyzdyq tanytýda. Jahandyq qarjy mehanızmderi kóz aldymyzda yrǵaqtylyǵynan aıyrylýda. Saıası qurylymdar tym shetin, tym áljýaz. Dástúrli qundylyqtar óz baǵasyn joǵaltýda. Aqylǵa syımaıtyn kezdeısoqtyqtardan álemdik tepe-teńdik buzylýda.
Biz osyndaı jaǵdaıda jańa jetistikterge jetpekpiz. Biraq, qazaqstandyqtar optımızm men entýzıazmge toly. Ǵylym men shyǵarmashylyq qaýymdy El men Elbasy araqatynasy myqtap tolǵandyrady. Halyq qoldaýy – Elbasynyń saıası oıshyldyǵy men uıymdastyrýshylyq shabytynyń qaınar kózi. Halyq senimi – Elbasy ustanar qaǵıdattyń eń bastysy. «Eline qarap, Erin tany, Erine qarap, elin tany!» degenimiz de, mine, osy. El men Elbasy arasyndaǵy túsinistik pen jarastyq – barlyq tabysymyzdyń jarqyn kepili.
Qazaqstan halqy saıası ornyqtylyq pen turaqty ómirdiń reseptin biledi. Syrtqy qysymdardy, meılinshe qatal básekeni, taǵy da basqa jaǵymsyz áserlerdi eńsere bilý úshin ishte yntymaqty, syrtta yqpaldastyqty nyǵaıta bilgen lazym.
Elbasy joly – Qazaqstan damýynyń aıryqsha sara magıstrali. Onyń boıyndaǵy ilgerileýdiń birden bir ólshemi – turaqtylyq. Sol arqyly bolashaqqa josparlar quryp, ony oıdaǵydaı oryndaı alamyz.
Elbasynyń árdaıym eske salatyny: biz shyńnyń basyna shyqqansha áli kóp bar. Bos belbeý bolmaıyq. Orta jolda qojyrap qalmaıyq. Júzege asyrmaq bes halyqtyq reformanyń kózdeıtini de sol.
О́ne boıy qajyr-qaırat pen jigerge toly Qazaqstan óz Kóshbasshysymen birge XXI ǵasyrdyń asa bıik satylarymen bir qadamnan soń bir qadam, bir kúnnen soń bir kún, bir jyldan soń bir jyl alǵa basa bermekshi. Maqsattaryna sóıtip jetpekshi.
Oljas SÚLEIMENOV,
aqyn, Halyq jazýshysy.
О́tken prezıdenttik saılaý Qazaqstan jolynyń tabystylyǵyn, tıimdiligi men senimdiligin kezekti márte jarqyn túrde aıǵaqtap berdi.
Bul – jalpyǵa ortaq birlik pen yntymaqtyń merekesi aýanynda ótken Otan tarıhy aýqymyndaǵy dáýirlik oqıǵa.
Memleket basshysynyń saılaýy tek búkilhalyqtyq senim men nyǵaıa túsken qoǵamdyq qoldaýdyń aktisi ǵana bolyp qoıǵan joq. Olar jasampazdyqtan qýat alǵan, HHI ǵasyrda turaqty jáne ornyqty damýdyń ıdeıasyna ózara sýarylǵan Kóshbasshy men Ult arasyndaǵy úzilmeıtin organıkalyq baılanysty aıǵaqtap berdi.
Qazaqstan halqy О́tkenniń baǵasyn, Búginginiń tabysyn jáne Bolashaqtyń múmkindigin ólsheýsiz naqty sezinedi.
Nursultan Nazarbaev kezindegi perıferııalyq keńestik respýblıkanyń kelbetin yrǵaqty damyp kele jatqan memleket jáne ósip-órkendegen zamanaýı qoǵamǵa ózgerte aldy. Osy oraıda, ol eldi jahandyq ekonomıkalyq jáne geosaıası daýyldarǵa uryndyrmaı alyp óte aldy.
Biz álemdik daǵdarystardyń taıfýndary kóptegen jas elderdi tyǵyryqqa tiregeniniń kýágerleri boldyq. Olardyń kemelerine sý kirse, keıbireýleri múldem aýdarylyp qaldy. Biraq tek bizdiń memleket emes.
Tranzıttik kiriptarlyqty eńsergen Qazaqstan búginde ornyqty baǵyt ustanyp, álemdik muhıttyń asaý tolqyndaryn senimdi túrde jaryp ótetin qýatty zamanaýı laınerge aınaldy.
Qazaqstan damýynyń jańa shebinde halyq daýysy Nursultan Nazarbaevtyń jeti erlik isinen kórinetin tamasha eńbeginiń baǵasy retinde estildi.
Birinshi – bul Táýelsizdik alý jáne nyǵaıtý. Egemen Qazaqstan naqty ýaqyttyń jedel rejiminde turǵyzyldy. Álemniń geosaıası kartasynan óziniń ornyn alý úshin memlekettiń berik ishki qańqasy jasaldy. О́ziniń barlyq qyrlarynda ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge negiz qalaıtyn barlyq qajetti saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik ınstıtýttar tizbegi túzildi.
Tuńǵysh Prezıdent Táýelsiz Qazaqstannyń arhıtektory dep tanylyp qana qoımaı, onyń sımvolyna aınaldy.
Egemendikti zań turǵysynan resimdeý úderisi jas memleket úshin úlken mańyzǵa ıe bolǵany sózsiz. Biraq Táýelsizdikti shyn máninde seziný Qazaqstan halqy óz betinshe Kóshbasshysyn tańdap, oǵan óziniń taǵdyryn senip tapsyrǵan kezde ǵana keldi.
Ekinshi – bul naqty belgilengen strategııalyq boljaý men naqty josparlanǵan damý.
Nursultan Nazarbaev eshqashan aýyzdan aq maı aǵyzamyn dep ýáde bergen emes jáne aldyna ýtopııalyq, oryndalmaıtyn maqsattar qoıǵan joq.
Ol aıqyn, júzege asyrýǵa bolatyn strategııalar men josparlardy usyndy. Sol jolmen Qazaqstandy naqty jetistikteri bar tabysty bolashaqqa jeteledi.
Elbasy ilgeriletken «2050» Strategııasy eldi damytýdyń sheshýshi navıgasııalyq júıesi boldy.
Qazaqstanda qozǵalystyń naqty aıqyndalǵan baǵyty bar. HHI ǵasyrda óz ornynyń naqty koordınattary belgilengen. Bul – álemdik lıganyń asa damyǵan 30-dyǵyna ený.
Úshinshi – bul Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq progress.
Táýelsizdik jyldarynda biz tabysty jáne ornyqty ekonomıka qura otyryp, qýatty sekiris jasadyq.
IJО́-niń 20 ese óskeni men elimizdiń osy negizde jan basyna shaqqandaǵy tabys deńgeıi joǵary elder qataryna engenin aıtsaq ta jetkilikti.
Halyqaralyq reıtıngke sáıkes, Qazaqstan jahandyq básekege qabilettilik reıtınginde 50-shi orynda nyq tur.
Serpindi damý Nursultan Nazarbaevtyń: «Áýeli – ekonomıka, sodan keıin saıasat» degen strategııalyq paradıgmasyna arqa súıeý nátıjesinde múmkin boldy. Atalǵan fenomen tóńireginde kóptegen ǵylymı aıtys-tartys bolǵany da jasyryn emes.
Bul model «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasatymen keńeıe tústi. Memleket basshysy jahandyq ekonomıkalyq týrbýlenttilik pen yqtımal qarjylyq kataklızmderdi aldyn ala seze otyryp, keń aýqymdy ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý úshin jańa sapalyq qadamdar jasady.
Jańa Ekonomıkalyq Saıasattyń keremettigi sonda, ár baǵytty júzege asyrý barynsha úlken mýltıplıkatıvti tıimdilik pen naqty áleýmettik baǵyttylyqty kózdeıdi.
Tórtinshi – adam kapıtaly men áleýmettik qaýipsizdik.
Qazaqstannyń eń basty jetistigi men maqtanyshy – bul adamdardyń ál-aýqatynyń artýy, ómir deńgeıiniń yrǵaqty joǵarylaýy.
Bizdiń Kóshbasshymyzdyń damý maqsattary pıramıdasynyń bıiginde qashanda Adam, onyń muń-muqtajdary men múddeleri turady.
Munda Nursultan Nazarbaevtyń árbir qazaqstandyqtyń belsendi qatysýy nátıjesinde áleýmettik jaılylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan «Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy» jasampazdyq doktrınasy irgeli negiz retinde kórinedi.
Besinshi – bul jańa qala – Qazaqstannyń elordasy.
Astana Elbasynyń tól týyndysy jáne bolashaq urpaq úshin salynatyn bas qala. Bul – erjetý jáne tolysý kezeńderinen jedel ótip kele jatqan onyń súıikti perzenti.
Men qalyń romandarǵa, keıbireýleri povesterge, kishkentaı áńgimelerge uqsas qalalar bar ekenin talaı márte aıtyp kelemin. Biraq Astana uly poema ispetti. Bul – Batys pen Shyǵystyń arhıtektýralyq stılderi men mádenıetiniń úılesimi. Kolorıtti ıdeıalar men batyl jobalardyń ansambli. Álemde birde-bir astana osylaısha jyldam ári jarqyn ósip-órkendegen emes.
Astana – qashanda jańa jeńisterge jigerlendiretin bastaý kózi bolatynyna senimdimin.
Altynshy – bul beıbitshilik pen kelisim, birlik jáne turaqtylyq.
Bul – bizdiń memleketimizdiń negiziniń negizi.
Álemniń kóptegen elderindegi áleýmettik silkinister men óse túsip otyrǵan jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaılarynda Qazaqstan ornyqty jáne senimdi damý ústinde.
Álem etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń qazaqstandyq modeline tań-tamasha qalyp keledi.
Onyń bastamasymen qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy 20 jyl boıy dostyqtyń, toleranttylyq pen barlyq qazaqstandyq etnostardyń mádenıeti men dástúrlerin birlesip damytýdyń ıdeıasy kórinis tapqan qoǵamdy úılestirýdiń arqaýlyq tetigi bolyp otyr.
Bizdiń modelimiz barlyq halyqaralyq qoǵamdastyqtan eń joǵary baǵa aldy. BUU-da tabysty tanystyrylyp, álemniń 60 tiline aýdaryldy. Ol Qazaqstan dıplomattarynyń BUU, IýNESKO, EQYU sarapshylarymen 100-den astam kezdesýiniń basty taqyryby boldy.
Qazaqstan qoǵamynyń osy tamyr jaıǵan qundylyqtary Nursultan Nazarbaev tarapynan kúshti jáne máńgilik memleket – «Máńgilik El» jalpyulttyq ıdeıasyna sıntezdelgen.
Jetinshi – bul álemge tanylý.
Bizdiń Prezıdentimizdiń kúsh-jiger jumsaýynyń nátıjesinde Qazaqstan álemdik órkenıet júıesinde laıyqty orynǵa ıe boldy.
Biz Qazaqstannan shyqqan ıdeıalardyń búkil halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan qaǵyp alynyp ketetinin sheksiz maqtan tuta alamyz.
Búginde elimiz óńirlik jáne jahandyq aýqymdaǵy mańyzdy bastamalardyń bastamashysy retinde barlyq álemdik úderisterge belsene qatysady. Bul Elbasymyzǵa planetalyq tanymaldylyq ákeldi.
Memleket basshysynyń syrtqy saıası senimderi men qaǵıdalarynyń barlyq fılosofııasy G-GLOBAL júıelik tuǵyrnamasyna jınaqtalǵan. Bul – qazirdiń ózinde álemniń 160-tan astam eliniń ókilderi qatysatyn, 200-den astam syndarly usynystar men usynymdamalar jınaqtalǵan teńdik pen parıtetke negizdelgen kópqyrly ózara is-qımyldyń jahandyq pishimi.
Bizge kórsetilgen qurmet – AО́SShK, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń negizin qalaýshy, TMD, ShYU-nyń teń negizin qalaýshy, álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezderiniń, Astanadaǵy EQYU sammıtiniń, EKSPO-2017-niń, taǵy basqa kóptegen jahandyq jobalardyń uıymdastyrýshysy Nursultan Nazarbaevtyń bedelimen tikeleı baılanysty.
Álem belgisizdik pen boljamsyzdyq dáýirine aıaq basty.
Qazaqstan damýdyń jańa kezeńiniń tabaldyryǵynda tur.
Aldymyzda kúrdeli, biraq eńserýge bolatyn naqty mindet tur. Ol – syrtqy syn-qaterler men faktorlarǵa qaramastan, kelesi deńgeıge kóterilý.
Qazaqstannyń strategııalyq jolynyń jarasymdy jalǵasy bes halyqtyq reformany júzege asyrý bolyp tabylady.
Qazaqstandyqtar el damýynyń sheshýshi maqsattarynan ózderiniń muń-muqtajdary men úmitterin, balalary bolashaǵynyń júzege asqanyn kóretini óte mańyzdy.
Jabaıhan ÁBDILDIN,
QR UǴA akademıgi, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty.
26 sáýir kúni biz «Qazaqstan» ensıklopedııasynyń taǵy bir jańa paraǵyn ashyp, qysyltaıań-ǵalamdyq ómir aǵysynda jańa jeńisterge jeteleıtin, jańa tarmaqtardy jazýdy bastadyq.
Prezıdenttik bul saılaý – jaı saılaýdan ózgeshe boldy. Nóldik sóre syzyǵynan bastaý alǵan jas memlekettiń kóshin túzegen Elbasynyń aýqymy zor eńbegine baǵa beretin tarıhı kún týdy.
Búkil halyq Nursultan Nazarbaevqa qazaqstandyq tabys tasqynynyń jandy hronologııasyn jasap jalǵastyrýshy Kóshbasshy retinde biraýyzdan qoldaý bildirdi.
Halyqtyń tym joǵary deńgeıde daýys berýi men bizdiń Kóshbasshymyzdyń rekordtyq daýys paıyzyn jınaý qubylysyna barlyq jerde basymdyq berile aıtyldy.
Bul kún – Memleket basshysynyń tarıhı bedeli men eren eńbeginiń jalpyǵa tanylǵan kúni emes, búkil Qazaqstan qundylyqtarynyń jıyntyǵy men Táýelsizdiktiń jetistikteriniń jarqyn kórinisin aıshyqtaǵan kún boldy.
Bul saılaýǵa Elbasy saıası kúrestiń saıası chempıony ispetti tastúıin daıyndalyp keldi.
Máskeý ýnıversıtetiniń rektory akademık Sadovnıchııdiń birde: «Ádette, prezıdent saılaýynan soń qoǵamda jikke bóliný bolyp jatady, al Qazaqstan halqy kerisinshe, burynǵydan beter qaýymdasyp, Memleket basshysynyń tóńiregine burynǵydan beter toptasa túsedi», dep aıtqany bar.
Mundaı biregeılik fenomeniniń syry nede? Osy jaıly oılana kelip, Tuńǵysh Prezıdentimizdiń óz opponentteriniń aldyna oq boıy ozyp shyqqan sol bir 1991 jylǵy saılaýdyń kýágeri retinde oı saraladym: onyń danyshpandyǵy – bolashaǵyn boljap, halyqtyń aldyna tyń mindet qoıa biletindiginde, jańa ıdeıalar men taǵdyrsheshti jobalar usynyp, ony júzege asyrýda halyqqa dem berip, jumyldyra alatyndyǵynda eken.
Osy jyldar ishinde biz talaı-talaı qıyndyqtar men syrtqy saıası ahýaldarǵa qatysty kedergilerden óttik. Bizdiń ıyǵymyzda aýyr mindet boldy. Alaıda, biz turaqty damýdyń jolyna qulshynyp tústik. Eshkimnen qol jaıyp kómek suramadyq, ózimizge sendik, uıymdasa otyryp tıimdi eńbek ettik.
Elbasynyń moınyna asa zor mindet júkteldi – ol búkil el úshin, búkil halyq úshin, tarıhy myńjyldyqtar tereńindegi jerimiz úshin jaýap beretin edi.
Ashyǵyn aıtaıyq, álemdik tarıh shejiresinde memleket basshylary arasynda halyqtyń san ǵasyrlyq arman-múddesin uıystyryp ustaıtyn, erekshe qabiletke ıe fenomender sırek kezdesedi.
Birinshiden, Nursultan Nazarbaev álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýdy maqsat tutqan kúshti de óskeleń memleket qurdy.
Bizdiń babalarymyzdan baılyǵy ishi-syrtyna syımaǵan jerimiz qalypty, ony Prezıdent sharýaqor qojaıyn retinde ıgere bildi. Sol arqyly tańǵajaıyp tabystarǵa qol jetkizdik. Táýelsiz Qazaqstannyń ekonomıkasy 16 esege ulǵaıdy. Halyqtyń ál-aýqaty 15 esege ósti, halyq ózderiniń ekonomıkalyq ósip-órkendeýdiń esebinen jańasha ómirge ıe bolǵanyn sezindi.
Ekinshiden, ol – Bolashaqtyń qalasy – elordamyz Astanany turǵyzdy.
О́te qysqa merzimniń ishinde salynǵan ásem qala shyn máninde jap-jas respýblıkanyń ósýi men órkendeý kórsetkishiniń shynaıy sımvolyna aınaldy.
Úshinshiden, ol – qazaqstandyq qoǵamda beıbitshilik pen kelisim ornatyp, 100-den astam teń quqyqty etnos pen 17 ártúrli konfessııanyń basyn biriktirip, toptastyrdy. Qazaqstandyq patrıotızm osyǵan negizdeldi. Eldiń bolashaq tabysy men jeńisi – azamattarymyzdyń jasampazdyq kóńil-kúıiniń demeýshisi bolyp tabylatynyn dáleldep berdi.
Nursultan Nazarbaev búkil halyqtyń turaqty, myzǵymas, máńgi órkendeýshi memleket týraly muratty tilegin «Máńgilik El» ıdeıasynda beıneledi.
Tórtinshiden, ol – bizdiń elimizdiń álemdik qaýymdastyq ishinde laıyqty oryn alyp, moıyndalýyna qol jetkizdi.
Bizdiń Elbasymyz – asa kórnekti memleket qaıratkeri, ol – el múddesi úshin asa iri jáne de damyǵan derjavalarmen tıimdi ekonomıkalyq baılanystar ornata bildi.
Iаdrolyq qarýsyz álemniń Kóshbasshysy, pikirsaıys alańdarynyń moderatory, ıntegrasııalyq úderister men halyqaralyq forýmdardyń uıymdastyrýshysy, memleketaralyq kelispeýshilikterdiń medıatory retinde Qazaqstannyń qanaty qataıyp, birtindep álemdik saıasatta aýyr salmaqty oıynshyǵa aınaldy.
Qazaqstandyq damý úlgisiniń mánin ashýda onyń avtory Nursultan Nazarbaevtyń qaǵıdattaryn, kózqarastaryn, senimderi men qundylyqtaryn túsiný fılosofııalyq jáne praktıkalyq mańyzǵa ıe.
Osylardyń negizinde bizdiń damýymyzdyń negizgi úsh qurylymyn batyl bólip kórsetýge bolady.
Birinshi – «Dástúrler» – bul qundylyqtar men salt-dástúrdiń, mádenıettiń, tarıhı muralardyń sıntezi jáne ómirdiń birtindep, sabaqtasa jańǵyrýy. Jańǵyrý – tepe-teńdikti saqtaıdy, turaqty damýdy qamtamasyz etedi. О́mirlik dástúrlerge arqa súıeý bizdiń ǵylymı-tehnıkalyq progreske shapshań qulash urýymyzǵa jol ashady. Turaqtylyq pen tártip, otbasylyq qundylyqtar men áleýmettik qaýipsizdik – tabysty damýdyń bazalyq negizderi, biz – qýatty memleketti osy baǵytta ǵana qura alamyz.
Ekinshi – «Birlik» – bul barlyq qıyndyqtardy jeńetin kúsh. Ortaq mindetterdi sheshý barysynda, árkim óz ómirin jaqsartady. Judyryqtaı jumylǵan halyqtyń bolashaqqa senimi zor bolady. Qýatty birtutas ult – kez kelgen tarıhı jaǵdaıda da órkendeý kepili. Damý jolyndaǵy memleketke qatystylyǵyńdy seziný – árbir qazaqstandyqtyń, beıbitshilik pen turaqtylyqqa degen yntymaqty jaýapkershiligin týyn