Qazaqstan «Nurly Jolǵa» qadam basty

Prezıdent Nursultan Nazar­baev ótken jyldyń 11 qara­sha­syndaǵy ultqa jasaǵan óziniń Joldaýynda Qazaqstannyń «Nurly Jol» dep atalatyn jańa saıasat tujyrymdamasyn usyndy. Atalǵan Joldaýda Memleket basshysy bolashaqqa joldy búge-shigesine deıin kórsetip berdi. Atalǵan tujyrymdama búgin­gi aýmaly-tókpeli zamanda Qazaq­stannyń sol qubylmaly dú­nı­ege naqty jaýaby bolyp taby­lady. О́ıtkeni, qazirgi tańda álem­­dik arhıtektýra túrli óz­ge­ris­ter­ge ushyrap jatqany bel­gili. Al onyń ebin tabý úshin úl­ken bil­girlik talap etiledi. Qa­zaq­stan Prezıdenti óziniń jańa Jol­daýynda ýaqyt ótken saıyn qadam basyp kele jatqan qıyn­dyq­t­ardan shyǵýdyń jolyn naq­­ty kórsetýimen erekshelenip otyr. Tujyrymdamanyń, sondaı-aq, Qazaqstannyń álemdik ekonomıkaǵa ıntegrasııalanýyna, sóıtip, jaqyn aradan beri paıda bolǵan syn-qaterlerge batyl qarsy turýǵa kómektesetini anyq baıqalady. Osy oraıda, shıki­zatqa álemdik baǵanyń túsip ketýine qaramastan, Qazaqstan bas­shylyǵy óziniń áleýmettik jaýap­k­ershiligin tolyq kóleminde atqaratynyn aıtyp otyr. Jańa Ekonomıkalyq Saıasat­tyń negizinde ekonomıkadaǵy qu­rylymdyq reformalar, sondaı-aq, basqa da ınfraqurylymdardy damytý úshin qarjy bólýge múm­kindik qarastyrý qala beretin bolady. Osy josparlardy júzege asyrý maqsatynda Prezıdent 2014-2015 jyldary eldiń Ulttyq qorynan 1 trıllıon teńge bóli­netini týraly habarlady. Al bul qor ekonomıkadaǵy syrtqy esten tandyrýlardy eńserý úshin jáne Qazaqstan áli de bolsa táýel­di­likten tolyq aryla qoı­maǵan ta­bıǵı resýrstarǵa baǵanyń qandaı da bir túsýine qarsy turý úshin qurylǵan bolatyn. 2014-2015 jyldary ekonomıkalyq ósim jáne eńbekpen qamtýdy qol­­daý úshin sáıkesinshe eki transh boıynsha 500 mıllıard teń­ge­den 1 trıllıon teńge (5,6 mıl­lıard AQSh dollary) bólý josparlanǵan. 500 mıllıard teńge kólemin­degi ekinshi transhty bank sektoryn (250 mlrd.teńge) nyǵaıtý, shaǵyn jáne orta bıznesti jeńil­dikpen (100 mıllıon teńge) nesıeleý, Qorǵas keden beketi aýda­nynda erekshe ekonomıkalyq aımaq («qurǵaq porttar») qury­ly­syn salý (81 mıllıard teń­ge), EKSPO-2017 qurylysy (40 mıl­lıard teńge) men Asta­na­ny Qazaq­stannyń keıbir oblys­tary­men baılanystyratyn ınfra­qury­lymdardy damytý (2,9 mıl­lıard teńge) úshin paıdalaný josparlanǵan. Qazaqstan ishki, sondaı-aq, ha­lyqaralyq ınfra­qury­lym­dardy damytýdyń mańyzy zor ekenin tolyq kóleminde sezi­ne alyp otyr. Bul arada oıǵa alǵan josparlardy ishki ótkizý resýrstary, sonymen qatar, Kaspıı teńizindegi porttar ar­qy­ly júzege asyrý kózdeledi. Osy qatarda alda óndiristik ınfra­qurylymdardy damytý, jumys istep turǵan arnaıy eko­nomıkalyq aımaqtardy aıaqtaý, jańa óndiristik aımaqtar salý mindetteri tur. Bul mindetterdiń barlyǵynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik máseleleri, sondaı-aq, týrıstik ınfraqurylymdardy damytý nazardan tys qalmaıdy. Ishki ınfraqurylymdardy damytýda taǵy bir mańyzy joǵary másele energetıkalyq sektordy, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyǵyn, sýmen jáne jylýmen jabdyqtaý júıelerin jańǵyrtý bolyp tabylady. Osy maqsatqa bıýdjetten 2020 jylǵa deıin jylyna 200 mıllıard teńge bólý arqyly 2 trıllıon teńge qaras­tyrylǵan. Turǵyn úı ınfra­qurylymdaryn nyǵaıtý «Áleýmettik turǵyn úı» baǵdar­lamasy boıynsha júretin bola­dy. Al bul baǵdarlama el turǵyn­daryn qoljetimdi baǵa arqyly bas­panamen qamtamasyz etýdi kózdeıdi. 70 mıllıard jáne 10 mıllıard teńgeni keıbir orta bilim berý mekemeleri men 10 joǵary oqý ornyn jańǵyrtý úshin bólý josparlanǵan. Oıǵa alynǵan bul jospar 2017 jyly tolyq oryndalýy tıis. Jáne de, Prezıdenttiń Joldaýyna sáıkes, shaǵyn jáne orta bızneske, sonymen qatar, sýbsıdııaly nesıeler arqyly kásipkerlik qyzmetke qoldaý kórsetý qarastyrylǵan. Al nesıeler barynsha tómen paıyzdyq mólsherlememen, ıaǵnı 10 jyl boıy 6 paıyzdyq qana ósimmen beriletin bolady. Bul shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin 2050 jylǵa qaraı IJО́-niń 50 paıyzyna jetkizýge baǵyttalǵan. Aǵymdaǵy jobalar men baǵ­dar­la­malardy júzege asyrý úshin Prezıdent Nazarbaev 2015-2017 jyldar kezeńinde Ulttyq qordan 3 mıllıard AQSh dollary kóleminde qosymsha assıgnasııa bólinetini týraly habarlady. Atalǵan qar­jyny paıdalaný ekonomıkanyń túrli salasynda qurylymdyq refor­malarmen qatarlasa júrýi yq­tımal. Prezı­dent Nazar­baev­tyń pikirinshe, mundaı qadam Dúnıe­júzilik bankten, Azııa damý bankinen, Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki men Islam damý banki­nen 9 mıllıard AQSh dollary kóleminde qarjy tartýǵa jár­dem­desedi. Al atalǵan qarjy qury­lymdary Qazaqstandaǵy 90 ba­sym jobany qoldaýǵa daıyn eken­dikterin málimdegen bolatyn. Qazaqstandaǵy ınvestısııalyq qyzmet, sondaı-aq, turǵyndar tabysy azaıýynyń aldyn alý men jańa jumys oryndaryn qurýdy yntalandyrý úshin de mańyzdy bolyp tabylady. Osymen bir mezgilde, Qazaqstan óziniń bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryndaǵy baǵdarlamalaryn júzege asyrýdy jalǵastyrýdy josparlap otyr. Jańa Ekonomıkalyq Saıasattyń túpki maqsaty – Qazaqstandy álem­degi asa damyǵan 30 memle­ket­tiń qataryna engizý. Qazaqstan damý­dyń atalǵan baǵdarlamalary eldegi turaqtylyq pen úı­lesim­dilikti saqtaýǵa kómek­te­s­etinine senimdi. Osy arada «Qazaqstan, tek qana alǵa!» qaǵıdatynyń tereń maǵy­nasy bar ekeni aıqyn­dala túsedi. Qazaqstan úshin keńesten keıingi kezeń tabysty boldy. Úndistan 1992 jyldyń aqpanynda Prezıdent Nazarbaev saparmen barǵan alǵashqy el atandy. Men sapar sheńberindegi sharalarǵa qatysqanyma qýanyshtymyn. Sol kezde birqatar ekijaqty qujat­tarǵa qol qoıyldy. Úndistan men Qazaqstannyń ózara qarym-qatynas jasaýyna jaqsy negiz­der bar. Bul negizder eki eldi ener­getıka, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salalarynda il­geri­letýge járdemdese alady. Tutastaı alǵanda, Qazaqstan Úndistannyń strategııalyq serik­tesi bolyp tabylady. Jalpy, Úndistan Qazaqstannyń mańyzdy seriktesi, atap aıtqanda, «Nurly Jol» josparlaryn júzege asy­rý­da mańyzdy seriktesi bolý­ǵa qashan da daıyn. Úndistan Syrtqy ister mınıstrliginiń jany­nan seriktes­tik boıynsha jospar jasaý jáne ákimshilendirý jumystarymen aı­na­lysatyn jańa bólim qurylǵan. Al bul bólim Qazaqstan tarapymen yntymaqtasa otyryp, eki el men halyqtyń yntymaqtastyǵyn art­tyra túsirý úshin keshendi jos­par­lar jasaýǵa ábden qabiletti der edim. Paramdjıt S.SAHAI, belgili úndi dıplomaty, saıasatshy jáne ǵalym.

Bul – qundy nusqaýlyq

Navaz Marvı MEMON, Pákistan Ulttyq Assambleıasynyń (Parlament) depýtaty. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń jańa Joldaýy – bul memlekettiń qazirgideı kúrdeli kezeńde ósýi men damýyn qamtamasyz etý úshin is-qımyl jasaýda baǵaly nusqaýlyq bolyp tabylady. Qazaqstan óńirdiń ekonomıkalyq kúshi bolý úshin jaqsy perspektıvalarǵa ıe. Joldaýdyń negizgi ıdeıasy halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrý bolyp otyr. Eldiń basshylary qolda bar resýrstar men olardy bólýdegi basymdyqty dál osylaısha aıqyndaýy tıis. Bul jerde Qazaqstan Prezıdentiniń ulttyq rezervterdi paıda­laný boıynsha sheshimderiniń durystyǵyna qatysty ulttyń senimi asa mańyzdy.

Mańyzy joǵary baǵdar

Masým IаSINZAI, Halyqaralyq Islam ýnıversıtetiniń rektory, doktor (Islamabad). Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń jańa Joldaýy – pragmatıkalyq jáne alysty boljaıtyn qujat. Atalǵan baǵdarlama Qazaqstannyń qazirgi aýmaly-tókpeli kezeń­degi ekonomıkalyq saıasaty úshin mańyzdy baǵdar bolyp tabylady.

Aýyl sharýashylyǵy – utymdy sala

Fasıh ÝDDIN, sarapshy, Pákistannyń burynǵy Bas ekonomısi. Joldaýda belgilengen basymdyqtar eldegi istiń naqty jaǵ­daıyn durys esepke alýymen erekshelenedi. Qazaqstannyń aýyl sharýa­shylyǵy salasynda úlken áleýet bar ekeni bizge de belgili. Al bul óz kezeginde naq osy salany damytý men ınvestısııalaý úshin alǵy­­shart­tar jasaıdy. Sonymen qatar, atalǵan salada jańa jumys oryn­­daryn quryp, aýyl sharýashylyǵy óndirisi boıynsha qyzmet kór­setý­di yntalandyrý eldi alǵa qaraı aıtarlyqtaı ilgeriletetini anyq.