Oqýshylardyń durys hám sapaly tamaqtanýy olardyń densaýlyǵy men bilimine tikeleı áser etedi. Biraq osy kúni mektep ashanalaryna qatysty máseleler oqý júıesiniń biteý jarasyna aınalǵandaı. Astan ýlanǵan qanshama bala aýrýhanaǵa túsip jatady, endi birde taǵamdardyń sapasyna kóńili tolmaı, keıistik bildiretinder de boı kórsetedi. Osy máseleniń mán-jaıyn bilmekke Astanadaǵy №84 mektepke arnaıy baryp, ashana jumysymen tanysyp qaıtqan edik.
Bul bilim oshaǵynda 98 synyp bar eken. Bizge qyzyq bolǵany – 2794 balanyń ashanaǵa qalaı syıyp, qandaı rettilikpen tamaqtanatyny. Sondyqtan mektepti kóp aralamaı, birden ashanaǵa qaraı tarttyq. Ekinshi sabaqtyń aıaqtalǵan kezi bolý kerek. Qaz-qatar tizilgen bastaýysh synyp oqýshylary ýlap-shýlap dastarqanǵa jaıǵasty. Olardy anadaıda synyp jetekshileri qadaǵalap tur. Ár ústelde qaı synyptyń otyratyny, sondaı-aq qansha bala tamaqtanatyny taıǵa tańba basqandaı jazylǵan. «Bul oqýshylar men daıashylardyń shataspaýyna jaqsy eken» dep túıdik ishimizden.
Sodan ne kerek, aspaz apaılarmen amandasyp, jumystarymen tanysa bastadyq. Mekteptegi ashananyń meńgerýshisi Janar Ýálıevanyń aıtýynsha, byltyrdan bastap 1-4 synyp oqýshylary tegin tamaqtanyp keledi.
«Joǵary synyptyń balalary qalaǵan tamaǵyn ózderi satyp alyp ishedi. Bizdiń mektepte 5-11 synyp arasynda tek 9 oqýshy áleýmettik osal topqa jatatyny sebepti tegin tamaqtanady. Árıne, olardyń qasyndaǵy dostarynan yńǵaısyzdanatyny ras. Biraq biz sol balalardyń túrin jattap aldyq. Tólem jasa dep tyqyldap turmaımyz, kezektegi kelesi balany shaqyra beremiz. Taǵy bir aıta keterligi, bıyl ótken jylǵa qaraǵanda tamaqtaný baǵasy kóterildi. Sáıkesinshe, as máziri de tolyǵa tústi. Oqýshylar 650 teńgege toıyp tamaq ishe alady. As máziri de kún saıyn aýysyp otyrady», dep ashana meńgerýshisi taǵamdar mázirin qolymyzǵa ustatty.
Qujattan kórgenimiz – ár kúnniń óz kestesi bar. Máselen, dúısenbi kúni balalarǵa sútke pisirilgen tary botqasy, býterbrod, alma, jemis shyryny berilse, seısenbi kúni sútke pisirilgen kúrish botqasy, vanıldi toqash, keptirilgen jemisten qaınatylǵan kampot, qara bıdaı nany beriledi. Al tústen keıingi synyptardyń barlyǵyna et qosylǵan taǵamdar, salattar men jemister, sýsynnyń túr-túri usynylady. Mázirdiń mán-jaıyna qanyqqan soń, ashana meńgerýshisinen sanıtarlyq talaptarynyń qanshalyqty saqtalatynyn suradyq.
«Bizdiń ashanadaǵy qyzmetker sany – 14. Bul – aspaz, eden jýýshy, daıashy, ydys jýýshy, bárin qosqandaǵy jalpy esep. Mekteptegi medbıke kún saıyn tańerteń osy atalǵan mamandardyń densaýlyǵyn tekserip ketedi. Syrqattanyp turǵandardy jumysqa qospaıdy. Odan bólek, brakerajdyq komıssııa ashananyń sapasy men tazalyǵyn aı saıyn qadaǵalap otyrady. Bul tekseristen kyrkúıekte sátti óttik. Aspazdardyń barlyǵy sertıfıkatpen shektelmegen, dıplomy bar mamandar», dep Janar Ýálıeva oıyn túıindeı bergende, bastaýysh synyp balalary da tamaqtanyp bolǵan edi. Olardyń pikiri bárinen mańyzdy. Sondyqtan ashanadan shyǵyp, úshinshi sabaqqa jyldamdatyp bara jatqan oqýshylardyń oıyn bilýge biz de asyqtyq.
4 «A» synybynda oqıtyn tórt qurbynyń pikiri bir jerden shyqty. Aısana men Shárbát alma shyryny kóbirek unaıdy dese, Káýsar men Aıtolqyn toqashtyń dámi til úıiredi desti. «Al unamaıtyn taǵamdaryń qandaı?» deı berip edik, baǵanadan osy suraqty kútkendeı, tórteýi de hormen «botqa» dep jaýap berdi. Beseýimiz qosylyp kúldik. Degenmen «negizgi taǵamdary osy emes pe edi?» dep qynjylǵanymyz ras. «Balaly úıde urlyq jatpaıdy» degen osy ǵoı. Bul – tegin tamaqtanatyn bastaýysh synyptaǵy oqýshylardyń pikiri.
Al joǵary synypta oqıtyn, bylaısha aıtqanda tamaqty ózderi satyp alyp ishetin 11-synyptyń bilim alýshysy ne deıdi eken? Ulttyq biryńǵaı testileýge daıyndyq qyzý boldy ma, kim bilsin, olardy ashanadan ońaıshylyqpen kezdestire qoımadyq. Sol sebepti «joǵary synyp oqýshysymen jolyqtyrsańyz» dep mektep basshylyǵyna ótinish jasadyq. Kóp uzamaı kabınetke Álıhan Quttybek esimdi 11-synyp oqýshysy keldi. Ol ekonomıst bolǵysy keletinin, emtıhanǵa daıyndalyp jatqanyn aıtty. Sodan soń áńgimeniń tótesine kóshtik. «Qarjy salasyna qyzyǵatyn azamat túski asqa qansha qarjy jumsaıdy eken?» dedik ázil-shynyn aralastyryp. Ol jyly jymıyp, shynaıy jaýap berdi.
«Ekinshi sabaqtan soń balalar ashanaǵa qaraı aǵylady. Sol ýaqytta biz de samsa jep, shaı iship, júrek jalǵap alamyz. Eger tańǵy as ishpesek, osy jaqtan tamaqtanamyz. Jalpy somasy ári ketse 650-700 teńgedeı shyǵady (Bas aspazdyń aıtqany ras eken). Tamaq dámdi. Buǵan sóz joq. Biraq bıyl baǵasy qymbattaǵan sııaqty. Máselen, ótken jyly bálish 150 teńge bolsa, bıyl 200 teńge», dedi ol.
Úzilis kezinde muǵalimderdiń de mektep ashanasynan tamaqtanatynyn kórdik. «Úsh ulym da osynda bilim alady. Mektep ekinshi úıimiz sekildi. Baǵasy jaǵynan qaltaǵa salmaq túsirmeıdi, qoljetimdi. Balyq pisiretin beısenbi kúndi asyǵa kútemiz. Sabaqtan tys ýaqytta oqýshylardyń da qos qolyna qos alma ustap júrgenin jıi baıqaımyz. Demek dámdi degen sóz. Qyzmetkerler de sypaıy, elgezek», dedi dene shynyqtyrý pániniń muǵalimi Nurjan Qaıyphan.
Oqý-aǵartý mınıstrligi Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń bas sarapshysy Batıma Aıtbaevanyń aıtýynsha, bıyl osy tamaqtanýǵa qatysty Úkimettiń 320-qaýlysyna ózgeris engizilgen.
«Byltyrǵy oqý jylynan bastap Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes 1-4 synyp oqýshylarynyń barlyǵy tegin tamaqpen qamtylyp keledi. Bıyl 1,7 mıllıon oqýshy tegin tamaqtanady. Sonyń ishinde 1,4 mıllıony bastaýysh synyptyń oqýshysy, al 300 myńnan astamy – 5-11 synyptarda oqıtyn halyqtyń áleýmettik osal toptary sanatyndaǵy balalar. Bul úderis Úkimettiń 64-qaýlysyna saı júzege asyp jatyr. Aıta keteıik, kúnine bir rettik tegin tamaqtanýdyń ortasha quny 631 teńgeni quraıdy. Sondaı-aq, mektep tamaǵynyń sapasyna monıtorıng júrgizetin brakerajdyq komıssııa bar. Onyń quramyna ata-analar, mektep ákimshiligi, medısına qyzmetkerleri kiredi. Bıyl osy tamaqtanýǵa qatysty Úkimettiń 320-qaýlysyna ózgeris engizildi. Atap aıtqanda, balalardyń rasıonynda kókónis pen jemisterdiń mólsheri artyp, sáıkesinshe kartop, qant jáne tuz mólsheri azaıtyldy. Kúndelikti rasıonǵa A, D, E dárýmenderimen baıytylǵan sút ónimderi engizildi. Astyn syzyp atap óterlik bir jaıt, quramynda tuz mólsheri joǵary, boıaǵyshtary bar taǵamdar, sonyń ishinde shujyqtar balalardyń rasıonynan tolyǵymen alynyp tastaldy. Munyń ornyna et ónimderi kóbeıip, keptirilgen jemisterdiń mólsheri artty», dedi B.Aıtbaeva.
Qosh, bálishtiń baǵasyn bildik-aý. Endigi jerde balalardyń sol bálishti qaı tilde saýdalasyp alyp júrgeni qyzyq. Resmı derekke súıensek, atalǵan mektepte barlyǵy 2794 bala bilim alady. Olardyń 1582-si orys synybynda oqysa, qazaq synybynda 1212 ǵana oqýshy bar. Kún uzaǵyna ashanada júrsek te, qarnymyzdy ashtyrǵan jaıt – osy.