Urpaqqa – amanat, burmalaý – qııanat

Elimizdegi tuńǵysh joǵary oqý orny – qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti «1928 jyly Almaty qalasynda alǵash ret «Qazaq memlekettik ýnıversıteti» bolyp ashylyp, 1930 jyly Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýty bolyp ózgergen, 1935 jyldan Abaı esimi berilgen». Alaıda, oqý ornynyń bastaý tarıhy, onyń túp-tórkini biz aıtyp júrgen­degiden tym áriden, sonaý 1918 jyldan bastaý alatynyn búginde jurttyń kópshiligi bile bermeıtindeı. Alǵashqy qazaq joǵary oqý ornynyń ósý joly 1918 jyly Tashkentte bastalǵany týraly 1920-30-jyldarda Tashkenttegi Orta Azııa ýnıversıtetinde oqyǵan ákem О́risbaı Smanulynan jáne onyń dosy, KSRO Jazýshylar odaǵynyń múshesi, 1930 jyldary Tashkenttiń K.Marks atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmynyń oqý isi meńgerýshisi qyzmetinde júrgen jerinde stalındik qýǵyn-súrginge iligip, Magadandaǵy Amýr ózeniniń Ohot teńizine quıatyn saǵasyndaǵy Dekastrı degen jerde saıası tutqyndar lagerinde bolǵan Qalmaqan Ospanovtan estigen bolatynmyn. Bul týraly 1989-90-shy jyldary Qazaq radıosynyń «Qalamger» áde­bı habarlar redaksııasynan «О́mir sabaq­tary», «Ahmet jáne Mirjaqyp» atty radıohabarlarda aıtyp, keıinnen bul materıal «Shalqar» gazetiniń 1990 jyldyń 18 mamyryndaǵy sanynda  arnaıy maqala retinde jarııalanyp edi. Sol maqalada 1920 jyldardyń basynda Tashkenttegi qazaq zııalylary kóbine Kazınprostyń (Qazaq aǵartý ınstıtýtynyń) dırektory Segizbaı Aızunovtyń úıinde jıi bas qosyp, ulttyq oqý-aǵartý isiniń bolashaǵy týraly uzaq-uzaq oı tolǵaıtyndary aıtylǵan bolatyn. Estýim boıynsha, ol kezde pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary stýdentteri pedagogıkalyq tájirıbeden ótkende qazirgideı ár mektepti saǵalap júrmeı, ınstıtýttyń úlgi-tájirıbe kórsetý mektepterinde bolady eken. Qalmaqan Ospanov Segizbaıdyń inisi Ádishpen (shyn aty – Ádil) 6-7 synyptarda sonda birge oqyǵanyn, bir partada otyrǵanyn aıtatyn. Keıinnen Ádekeń Qyzylorda oblystyq halyq aǵartý bólimin basqardy. Ol tusta úlgi-tájirıbe mektebiniń meńgerýshisi Orynbor muǵalimder semınarııasynyń túlegi, Aqmola gýbernııasyndaǵy Aıyr­taý eldi mekeniniń qazaǵy Ábdilda Baıtasov bolypty. Qazaq tilinen Eldos Omarov, ádebıetten Maǵjan Jumabaev sabaq beripti. «Sol jyldary Segizbaı aǵaıdyń úıine Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dýlatov, Maǵjan Jumabaev, Júsipbek Aımaýytov, Isa Toqtybaev, Qoshke Kemeńgerov, Halel Dosmuhammedov, Temirbek Júrgenov, Isa Qashqynbaev, Smaıyl Sádirmekov, Ybyraıym Kóti­barov sekildi Alash zııalylary jıi ke­letin, olardyń ónegeli isteri, sóz sóıleý máneri men sózderiniń mándi­ligi, jarasty ázil-qaljyńdary bıik mádenıettilikti tanytatyn edi», – degen edi maǵan Qal­ma­qan Ospanov aǵaı óz esteliginde. «Shal­qarda» jarııalanǵan maqalany oqyǵan Gúlnar Dýlatova, Sholpan Baıtursynova apaılar telefon shalyp, rızalyqtaryn bildirgeni bar. Bul tarıhı jaıttardy sońǵy jyldary sol zamandardyń kórnekti ókilderi, Kazınprostyń alǵashqy ustazdarynyń balalary, búginde 90 jasqa tolyp otyrǵan Qazaqstan ǵylymyna eńbegi sińgen qaıratker, akademık Shora Sham­ǵalıuly Sarybaev pen kórnekti ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor Dáýlet Muhamed­jan­uly Tynysh­baev syndy zııaly aǵa­lary­myz­dan da es­tip júrmiz. Sondaı-aq, «Egemen Qa­zaq­­stan» gazetinde «Mine, jańal­yq!» aı­­darymen jaryq kórgen jýr­nalıst Jaq­s­y­baı Samrattyń «Qazaq­tyń tuń­ǵysh joǵary oqý orny» (29 tamyz, 2007 j.) at­ty maqalasy oı qoz­ǵaýǵa túrtki bolǵa­nyn atap aıtqanym oryndy bolar. Mundaıda uly qolbasshy Baýyrjan Momyshulynyń «Aspanda qudaı, jerde muraǵat kýá» degen sózi jıi eske túse­di. Muny Tashkenttegi mura­ǵat máli­metteri men jádigerleri jınaq­tal­ǵan «Tashkenttegi tuńǵysh qazaq ıns­tıtýty» (Pervyı kazahskıı ınstıtýt v Tashkente: sbornık dokýmentov ı materıalov) atty О́zbekstandaǵy qazaq mádenı ortalyǵy tarapynan (2005j.) shy­ǵarylǵan kitap ta aıǵaqtaıdy. Bul eń­bekti tarıh ǵylymdarynyń doktory, pr­ofessor Seıdýáli Tileýqulov bas­­ta­ǵan bir top tashkenttik tarıhshy-ǵa­lym­­dar qurastyrǵan. Olar qazaqtyń al­­­ǵashqy pedagogıkalyq joǵary oqý orny­­­nyń negizi 1918 jyly 18 qarashada Tash­­­kentte qalanǵanyn, ol 1928 jyly Al­­­matyǵa kóshirilgenin muraǵat qujat­tary men resmı derekterge súıen­e oty­­ryp, tolyǵymen dáleldeıdi. Bul – qazir­gi qa­rashańyraq joǵary oqý orny­myz – Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pe­da­­gogıkalyq ýnıver­sıteti­niń qaınar bas­­taýy edi. Muny kóp jurt bile bermes. Bilim ordasynyń tarıhyn tek Al­ma­ty­daǵy kezeńinen, 1928 jyldan ǵana bastaıtynymyz sodan shyǵar. Munyń eki túrli sebebi bolýy múmkin. Onyń birinshisi – 1928 jylǵa deıin Tashkent qalasynda oqý ornyn ashýǵa qatysqan azamattardyń barlyǵyn derlik keńes ókimeti «halyq jaýy» atandyryp, kózderin joıyp jiberdi. Tipti halyq úshin janyn qıǵan asyldarymyzdyń ardaqty attaryn da atatpady. «Qyzyl bılik» el qamy, halqynyń baqytty bolashaǵy úshin aıanbaı eńbek etken, mańdaı terin tókken sol Alash arystarynyń eńbegi men esimderin halyq jadynan birjolata óshirý saıasatyn ustandy. Jáne sol maqsattaryna jetý jolynda nebir qaraýlyqtarǵa bardy. Máselen, Keńes ókimeti Tashkenttegi alǵashqy qazaq oqý ornyn ashýǵa belsene atsalysqan Turar Rysqulov, Smaǵul Sádýaqasov, Temirbek Júrgenov sekildi memleket jáne qoǵam qaıratkerlerimen qatar, osy oqý ornynda qyzmet etken Isa Toqtybaev, Segizbaı Aızunov, Dálel Sársenov, Ábdilda Baıtasov, Shaıhıslam Bekjanov sııaqty azamattardy da qýǵyn-súrginge ushyratty. Instıtýttyń alǵashqy uıymdas­tyrýshylarynyń biri – Isa Toqtybaev 1933-1936 jyldary qýǵyndalyp, túrmede otyrady. Odan 1936 jyly V.Kýıbyshevtiń kómegimen bosap shyǵady. 1938 jyly ekinshi ret qamaýǵa alynyp, budan 1947 jyly elge ázer oralady. Al 1949-1957 jyldary úshinshi ret ustalyp, Krasnoıarsk ólkesine taǵy da jer aýdarylyp, ol jaqtan bertinde, 1957 jyly áreń aqtalyp keledi. Elge oralǵan soń, 1958-1964 jyldarda Qyzylorda oblystyq ólketaný murajaıynyń dırektory qyzmetin atqarady. Aǵartýshylyǵymen qosa Tashkent qalalyq depýtattar keńesiniń hatshysy, Halyq aǵartý komıssarynyń orynbasary, Túrkistan Kompartııasy Ortalyq Komıteti baspa bóliminiń meńgerýshisi, «Aqjol», «Sholpan», «Sáýle», «Kommýnıst», «Sana», «Shanshar» sekildi gazet-jýrnaldardyń redaktory syndy jaýapty qyzmetter atqarǵan qaısar qaıratker 1967 jyly jetpis úshten asqan shaǵynda týǵan jerinde ómirden ozady. Osynaý joǵary bilimdi qazaq pedagogtaryn daıarlaý isin alǵash uıym­dastyrǵan Alash qaıratkerlerin «alash­ordashylar» dep ózderin de, jasaǵan ıgilikti isterin de keıingi tolqynǵa jet­kiz­beı óshirip jibergen keńestik shovı­nıstik saıasat edi. Sonyń saldarynan búgingi urpaq qazaq joǵary oqý ornynyń tarıhy 1918 jyly Tashkentte bastalatynynan beıhabar bolyp qaldy. «Qazaqstanda tuńǵysh joǵary oqý orny 1928 jyly ashyldy» dep, onyń aldyndaǵy 10 jyldy eskermeı júrgenimiz de sondyqtan. Aıtalyq, «Qazaq keńes ensıklopedııasynda»: «Qazaq pedagogıka ınstıtýty» (Abaı atyndaǵy) – Qazaqstanda alǵash qurylǵan joǵary oqý orny. 1928 jyly Almatyda Tashkent pedagogıka ınstıtýtynyń negizinde qurylǵan», – degen jalań ǵana silteme-málimet berilse, al elimiz egemendik alǵannan keıin, 1998 jyly shyqqan «Qazaqstan» Ulttyq ensıklopedııasynda bul jaıt nege ekeni belgisiz, múlde aýyzǵa alynbaıdy. Bul, árıne, tarıh aldynda úlken qııanat. Bul tarıhtyń aıtylmaýyna ekinshi sebep – ol kezde barlyq bılik oryndary Túrkistan Respýblıkasynyń astanasy Tashkentte bolyp, keń baıtaq qazaq jeriniń zııalylarynyń bári sonda sho­ǵyrlanǵan bolatyn. Túrkistan Respýb­lıkasy taraǵannan keıin bul tarıh – óz­bek tarıhy sııaqtanyp, О́zbekstan mura­ǵattarynda qalyp qoıdy. Ol kóp ýaqyt boıy izdeýsiz, suraýsyz jatyp qaldy. Tek elimizdiń Táýelsizdiginiń arqa­syn­da ǵana mundaı ulttyq qundy­lyq­tarymyzdyń qaınar kózderi ashy­lyp, zerttele bastady. Bul tarıhı qundylyqtarǵa biz joǵaryda ata­ǵan Tashkenttegi Nızamı atyndaǵy peda­go­gıkalyq ýnıversıtettiń baıyrǵy us­tazy, tarıhshy-ǵalym, professor Seı­dýáli Tileýqulov aǵamyz tuńǵysh ret túren saldy. Ol óziniń uly men qyzy – tarıh ǵylymdarynyń kandıdattary Gáýharbek pen Gúlmıra, ózge de tashkenttik tarıhshy-ǵalymdardy jumyldyryp, osy ózekti máseleni zerttep, jaryqqa shyǵardy. Kitapta keltirilgen muraǵat derek­terine qaraǵanda, Qazan tóńkeri­sinen keıin qurylǵan Túrkistan Keńestik Avtonomııalyq Respýblıkasy (1918-1924 jj.) aımaqty mekendegen qazaq, qyrǵyz, ózbek halyqtaryna qajetti áleýmettik-rýhanı máselelerdiń biri ári biregeıi – jergilikti jurttyń saýa­tyn ashý, ol úshin maman-muǵalimder daıarlaý jumysyn eń birinshi kezekte qolǵa alady. Mine, sóıtip, Túrkistan Keńestik Avtonomııalyq Respýblıkasy halyq aǵartý komıssarıaty alqasynyń sheshimimen 1918 jyly 12 qarashada qazaq jastary úshin О́lkelik pedago­gıkalyq kýrstar ashylady. Bastaýysh mektep muǵalimderin daıarlaıtyn kýrsqa qabyldanǵan 30 tyńdaýshyǵa Tashkenttegi burynǵy kadet korpýsynyń ǵımaraty jáne jataqhana úshin sol kezdegi Karl Marks kóshesindegi 58-úı paıdalanýǵa beriledi. Kýrs meńgerýshisi bolyp Isa Toqtybaev taǵaıyndalyp, Sadyq О́tegenov, Haıretdın Bolǵanbaev, Sultanbek Qojanov, Raıhan Lapına, Embergen Tabynbaev, Jaǵypar Lapın, Sara Esova, Shamǵalı Sarybaev, Segizbaı Aızunov, Qońyrqoja Qojyqov, Ábdiázız Baıseıitov muǵalimdik jumys­qa qabyldanady. Qazaqstan komsomolynyń alǵash­qy qaıratkeri Ǵanı Muratbaev, Qazaq­stannyń halyq ártisi Qurmanbek Jan­dar­bekov, arab-parsy tilderiniń mamany, belgili qoǵam qaıratkeri, professor Lenınshil Rústemovtiń ákesi – kór­nekti jýr­nalıst, aqyn Zııabek Rús­temov, pro­fessor Áýelbek Qońyrat­baev­tyń aǵasy – Álibek Qońyrat­baev, týys­qan qyrǵyz halqynyń memleket jáne qoǵam qaıratkerleri Qasym Ty­nys­tanov, Bazarqul Danııarov, áıgili qyr­ǵyz jazýshysy Qasy­maly Baıalınov jáne basqalar osy peda­gogı­ka­lyq kýrs­tyń alǵashqy shákirtteri bol­ady. Ilııas Jansúgirov 1928 jyly jaz­ǵan ómir­baıanynda 1920 jyly kúzde Tash­­­kent­ke kelgeni jaıly aıtyp: «...Tásh­­­ken­de al­ǵash qazaq ınstıtýty uıym­­dastyrylǵan jyl eken. Onyń ja­nyn­daǵy 2 jyldyq oqytýshylar da­ıynd­aıtyn kýrsqa tústim. Qazaq ana tilin, oryssha tańbany sonda oqydym. Qala­ly jerde, qaınaǵan oqýly-ordaly jer­de ómirimde bolǵanym sol. Teatrdy kórgenim sol. Keıin ózimiz oınadyq. Janaq aqyn bolyp, kolızeıde óleń aıtyp, balamen aıtystym... Az kúnnen soń oqı júrip, «Aqjol» gazetine korrektor bolyp kirdim. Muratbaıuly Ǵanıdyń uıymdastyrýymen «Jas Alash» gazetin shyǵardyq», – dep jazdy. Pedagogıkalyq kýrs 1919 jyly shildede О́lkelik qazaq pedago­gıkalyq ýchılıshesine aınalyp, 1920 jyldyń 1 qazanynan – 4 negizgi, 3 daıyndyq synyby men janynda úlgi-tájirıbe mektebi bar joǵary oqý orny dárejesindegi О́lkelik Qazaq aǵartý ınstıtýty bolyp qaıta qurylady. RKP (b) OK Orta Azııa bıýrosynyń sheshimimen ashylǵan bul ınstıtýt birinshi basqyshty mektepter úshin arnaýly pedagogıkalyq mamandar daıar­laýmen qatar, el arasynda mádenı-aǵartý jumystaryn júrgizýmen de aınalysady. Keıingi oqý jyldarynda bilim ordasy jetijyldyq mektepterdiń joǵary synyptary men ekinshi bas­qysh mektepterge maman-pedagogtar daıar­laýǵa kóshedi. Instıtýt janyndaǵy jetijyldyq úlgi-tájirıbe mektebinde oqý qazaq tilinde júrgiziledi. Orys tili oqý páni retinde ǵana oqytylady. Al ınstıtýtta qazaq tili men ádebıetinen basqa pánder orys tilinde júrgizilgen. Instıtýt pen mektep shákirtteri jataq­hanadan oryn alyp, tamaqpen, arnaýly kıimmen qamtamasyz etilgen. Oqý ordasynda ol jyldary S.О́tegenov, M.Tynyshbaev, H.Dosmuhamedov, S.Qojanov, I.Toqtybaev, M.Jumabaev, Q.Jalenov, H.Bolǵanbaev, E.Tabynbaev, A.Baıtursynov, J.Aımaýytov, I.Jansúgirov, S.Seıfýllın, D.Ádilov, D.Sársenov, Sh.Sarybaev, t.b. dáris oqyǵan. Al úlgi-tájirıbe mektebin alǵash Shaıhıslam Bekjanov, keıin Ilııas Qabylov basqarady. Qazaqtyń birtýar uly, kórnekti memleket qaıratkeri Turar Rysqulov Túrkistan Respýblıkasy Halyq Komıssarlary arnaıy Keńesiniń tóraǵasy qyzmetin atqaryp turǵan kezinde ınstıtýtqa tikeleı ózi qamqorlyq jasap, oqý orny oqytýshylaryn Halyq komıssar­lary keńesiniń arnaıy О́kimi­men jumysqa qabyldap otyrǵanyn muraǵat qujattary dáleldeıdi. Alda aıtqan qujat kitapta 1920 jyly 17 qyrkúıekte ashylǵan ınstıtýtta oqý sol jyly 1 qazannan bastalǵany, oqý jyly basynda 224 shákirt – sońynda 202, al 1921 jylǵy oqý jyly basynda 221 bolyp – jyl sońynda 178 shákirt qalǵany, oqytýshylar quramy 1920 jyly da, 1921 jyly da 33 adammen qyzmet etkeni jaıly alynǵan derekter О́zbekstannyń Ortalyq memlekettik muraǵatynan keltiriledi. Sondaı aq, Máskeýde ótetin Búkilodaqtyq aýylsharýashylyq kórme­sine qazaqtardyń turmys-tirshiligi men etnografııasy bólimi boıynsha ánshi retinde ınstıtýt shákirti Qur­manbek Jandarbekovti jiberý týraly 1923 jyly 11 shildedegi Halel Dosmuhamedovtiń usynysy, oǵan Qurmanbektiń jazǵy demalystan shaqyrylǵany, sol kórmege arasynda Ámir Temirdiń Túrkistandaǵy Áziret Sultan meshitine bergen syılyq-gramotasy, Isa Toqtybaevtyń «Túrki­stan­nyń geografııalyq ocherki», Turar Rys­qulovtyń «Jetisý máseleleri» atty orys tilindegi kitaptary men ózge de 100 shaqty ártúrli kitaptar, qujattar, materıaldar jınaǵy jiberilgeni, osylardy uıymdastyrý jumysyna Qazaq Ǵylymı Keńesiniń múshesi, Kazınpros oqytýshysy Maǵjan Jumabaev belsene qatysqany, odan onyń Máskeýge oqýǵa ketkeni jónindegi tarıhı qujattar kóńil aýdarady. 1937 jyly «ultshyl» degen jalamen qýdalanǵan oqý ornynyń oqytýshysy Shamǵalı Sarybaev 1921 jyly Almaty qalasyna aǵartý ıns­tıtýtyn uıymdastyrýǵa jiberiledi. Sol jyldardy eske alǵanda qart KazPI-diń ustazy bylaı dep jazady: «Men 1921 jyly Tashkentten Almatyǵa Qajym Basymovpen birge Qazaq-qyrǵyz ınprosyn (aǵartý ınstıtýtyn – B.S.) uıymdastyrýǵa keldim. Otanymyz basynan keshirgen túrli soǵystardyń zardabynan el sharýasy qatty kúızelip, ishki-tysqy soǵysta neshe túrli aqbandylardy jeńip shyqsaq ta, materıaldyq jaǵynan óte nashar boldyq. Osyndaı qıynshylyq zamanynda Jetisý obkomy (Jubanysh Báribaev) men oblıspolkomynyń (Oraz Jandosov) tikeleı járdeminiń arqasynda elden azyq-túlik jınap, Almaty qalasynda Jetisý qazaq-qyrǵyzdary úshin ınpros ashtyq. Bul – óz aldyna aıtylatyn aǵartý maıdanyndaǵy eleýli áńgi­melerdiń biri» («Terme», №1, 1925 j.). Tashkentte aldymen О́lkelik kýrs, odan pedýchılıshe, sońynan Kazınpros bolyp ashylǵan bul ınstıtýtta 1922 jyldyń 1 qarashasynan bas­tap Qyzylorda qazaǵy Segizbaı Aızunov, 1925 jyldyń 23 mamyrynan 1926 jyldyń shildesine deıin elimizdiń shyǵysyndaǵy Zaısan jeriniń perzenti  Dálel Sársenov dırektor bolyp basshylyq etedi. 1926 jyldyń 2 maýsymynda Qazaq Avtonomııalyq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasy Halyq Komıssarlary Keńesi «Qazaq AKSR-inde joǵary oqý ornyn uıym­dastyrýdyń qajettigi týraly» qaýlysy qabyldanady. Sonyń negizinde Tash­kent­tegi aǵartý ınstıtýty «Qazaq pedagogı­kalyq ınstıtýty» mártebesine ıe bolady. Dálel Sársenovten keıin 1926 jyly 13 shildeden bastap jańa mártebege ıe bolǵan oqý ornynyń rektory bolyp Temir­bek Júrgenov taǵaıyndalady. Jańa mazmundaǵy joǵary pedagogı­kalyq oqý ornynyń ashylýyna arnalǵan saltanatty jınalysta 1926 jyly 29 qazanda Qazaqstannyń sol kezdegi Halyq aǵartý komıssary Smaǵul Sádýaqasov orys tilinde tereń maǵynaly baıandama jasaıdy. О́z baıandamasynda S.Sádýaqasov sol zamannyń qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq,  rýhanı-mádenı jaǵdaı­laryna toqtala kelip, halyq aǵartý, elge bilim berý jaıyna tereń taldaý jasaıdy. «...Men maǵan qaıta-qaıta qoıylyp júrgen saýaldarǵa dál osy jerde jaýap bereıin dep turmyn. Biz nege eń aldyńǵy kezekte pedagogıkalyq joǵary oqý ornyn ashyp otyrmyz? Árıne, jalpy alǵanda, bizge qandaı da qyzmetkerler qajet. Biz agronomdarǵa da, dárigerlerge de, ınjenerlerge de jáne t.b. zárýmiz. Alaıda, qazirgi ýaqytta qazaqtyń eńbek­shi buqarasy pedagogtarǵa muqtaj. Qazaq­standaǵy saýatsyzdyq paıyzy óte joǵary bolyp turǵan jaǵdaıda biz­diń aldy­myzǵa mańyzdylyǵy asa zor min­det qoıylyp otyr, ol – jalpyǵa bir­deı bilim berý júıesin engizý.  Biz jal­py saýatsyzdyqty joıa almaı otyr­­ǵany­myzben qoımaı, tipti mektep ja­syndaǵy balalar mektepterin de jet­kilikti dáre­jede qamtyǵan joqpyz... Sondyqtan da biz eń aldymen peda­go­gı­kalyq qyzmetkerlerdi daıarlaýǵa tıis­piz. Dál osy sebepten biz  aldyńǵy kezekte Pedagogıkalyq JOO ashyp otyrmyz. ...Bizdiń tarıhı saltanatty máj­ili­­si­mizdiń orys tilinde ashylyp otyr­ǵany­nyń ózi kóp jaıdy ańǵartady. Bul aldaǵy ýaqytta JOO-da bizdiń negizi­nen orys tilin, naqtyraq aıtqanda eýro­pa­lyqtardyń ǵylymı qýatyn paı­dalanýymyzǵa týra keletinin kórsetip tur. Biraq bul, árıne, bizdiń, qazaqtardyń JOO ashý deńgeıine áli jetpeı otyrǵany degen sóz emes», – deıdi ol baıandamasynda (Smaǵul Sádýaqasuly. 3 tomdyq shyǵarmalar jınaǵy. 3-tom. – Astana: Nura-Astana, 2013 – 107-117-bb.) 1927 jyly 23 naýryzda respýblıka Úkimeti ony Tashkentten Almatyǵa kóshirý týraly qaýly qabyldady. Mine, osy keltirilgen derekterden keıingi oqý ornynyń tarıhy Almatyda jalǵasady. Budan keıingi tarıh barshaǵa málim. Baqtııar SMANOV, Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor. ALMATY.