Bolat bilekti balýandar sherýi

«Qazaqstan barysy» respýblı­kalyq XIII týrnırine oblystyq saıystardan iriktelgen eldiń eń myqty balýandary jınaldy. Boz kilem ústinde elimizdiń 17 oblysy men Astana, Almaty, Shym­kent iri qalalarynan kelgen balýandar baq synasty. Týrnırge byltyrǵy «Qazaqstan barysy» jeńimpazy, «Ásker barysy» dodasynyń birneshe balýany qatysty. Barlyǵy 42 balýan básekege túsip, 15 mıllıon teńge kólemindegi bas júldeni sarapqa saldy. Jalpy júlde qory – 27 100 000 teńge, onyń 3 720 000 teńgesi sportshylardyń bapkerlerine bólingen.

On úshinshi jyl ótkizilip otyrǵan tańdaýly týrnır jastardyń, óskeleń urpaqtyń ulttyq qundylyqtarǵa qy­zy­ǵýshylyǵyn arttyrýǵa septigin tıgi­zetin, sheteldik týrısterge qazaq eliniń erekshelikterin kórsetetin joba ekenin taǵy bir kórsetti.

Jarystyń ashylý saltanatynda Pre­zıdenttiń keńesshisi Qýanyshbek Ese­keev qatysýshylardy respýblıka kúnimen quttyqtaı kelip, ulttyq sporttaǵy ulyqtaýǵa baǵyttalǵan jarystyń mán-mańyzy týraly aıtty..

Sondaı-aq qazaq dástúrine saı Qa­za­qstannyń eńbek sińirgen jattyq­tyrýshysy Erǵalı Muhıdınov sport­shylarǵa aq batasyn berip, ádil ári tabys­ty beldesýler tiledi. «Qazaq balýan­darynyń dańqy máńgi bıik bolsyn. Eli­mizde, alys-jaqyn elderde qazaqtyń rý­hyn kóteretin batyrlar kóbeıe bersin. Týrnır ádil ári shyn myqty­lardyń jeńisimen órnektelsin», dedi ardager sport sańlaǵy.

Segiz saǵattyq dodany kórýge barǵan kórermen qatary sońyna deıin setinegen joq. Jarys asa tartysty ótti. Onyń bir mysaly, saıystyń el erekshe úmit kút­ken birneshe favorıti alǵashqy kezeńde jarys jolynan shyǵyp qaldy. Aı­talyq, byltyrǵy «Qazaqstan barysy» Ǵalym­jan Qyryqbaı men Mańǵystaý obly­synyń ókili Nurdáýlet Jarylǵapov ekin­shi kezeńde qarsylastaryna ese jiberdi.

Sóıtip, týrnırdiń shırek fınalynda Aıbek Serikbaev (Qyzylorda oblysy) pen Ersultan Muzapparov (Shymkent qalasy), Maqsat Isaǵabylov (Qyzylorda oblysy) pen Ádil Orazbaev («Ásker barysy»), Saıat Shamshıev (Abaı oblysy) pen Er­asyl Nuǵmat (Ulytaý oblysy), Muh­tar Dálelhanuly (Pavlodar oblysy) men Erasyl Qajybaevtyń (Abaı oblysy) joly túıisti. Jartylaı fınalǵa Er­sultan Muzapparov, Ádil Orazbaev, Saıat Sham­shıev, Erasyl Qajybaevtar ótti. Al jartylaı fınalda Ersultan Muzapparov pen Erasyl Qajybaevtyń baǵy janyp, qos balýan básekeniń bas júldesin sarapqa saldy.

Sonymen qazaq kúresinen HIII respýblıkalyq «Qazaqstan barysy» týrnıriniń fınalynda Abaı oblysynyń balýany Erasyl Qajybaev shymkenttik Ersultan Muzapparovty qosymsha ýaqytta utty. Negizgi ýaqytta qos balýa­n da nátıjeli ádis jasaı almady. Tek Shym­kent qalasynyń balýanyna tóreshi eki ret eskertý berdi. Qosymsha ýaqytta Erasyl Qajybaev qarsylasynyń ádisine qarymta sátti shabýyl oılastyryp, ta­za ádis jasady. Osylaısha Erasyl Qa­jybaev 2024 jylǵy «Qazaqstan barysy» týrnıriniń jeńimpazy atanyp, básekeniń bas júldesi – 15 mıllıon teńge, altyn belbeý men taıtuıaqty jeńip aldy. Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynov Erasyl Qajybaevqa chempıon belbeýi men qasqyr terisin saltanatty jaǵdaıda tabys etti.

Erasyl Qajybaev jarys barysynda, 1/16 fınalda Qostanaı oblysynyń balýany Asylan Saǵıtbekti taza jeńispen utty, 1/8 fınalda «Ásker barysy» Marat Baıqamurovtan basym tústi, shırek fınalda «Baıanaýyl barysy» Muhtar Dálelhanulyn taza jeńip, jartylaı fınalda jerlesi Saıat Shamshıevten aılasyn asyrdy.

«Men buryn osy týrnırdiń kúmis júldegeri bolǵanmyn, endi taıtuıaq – basty tıtýldy jeńip aldym. Kúsh jınap, dzıýdo, qazaq kúresinen ótetin kelesi jarystarǵa qatysýǵa daıyndalamyn», dedi E.Qajybaev.

«Qabanbaı» laqap atymen tanymal, Erasyl – Semeı qalasynyń týmasy, 30 jasta, boıy – 187 sm, salmaǵy – 152 kg. 2015 jyly Shákárim atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetin dene shynyq­tyrý jáne sport mamandyǵy boıynsha bitirdi. Búginde Almatydaǵy Sport komı­teti – Armııa ortalyq sport klýby fılıalynyń oqý-jattyǵý ortalyǵy shtat­tyq komandalaryn daıarlaý bóli­miniń (dzıýdo bólimshesi) sportshy-nusqaý­shysy bolyp qyzmet etedi. Erasyl buǵan deıin «Qazaqstan barysynyń» eki márte fınalyna deıin jetken tájirıbeli balýan. 2018 jyly fınalda Erjan Shynkeevten jeńilse, 2019 jyly Aıbek Nuǵymarovqa ese jiberip, týrnırde eki dúrkin kúmis júldeger atanǵan.

– Boz kilem tórinde salmaǵy men jasyna saı ár túrli sportshylar kúsh synasty. Osyndaı aıyrmashylyqtarǵa qaraı jekpe-jektiń nátıjesin sońyna deıin boljaý múmkin bolmady. Týrnırge qatysýshylar jaqsy daıyndyqpen kelgen. Sportta qashanda sáttilik degen bolady. Bul jeńistiń artynda sportshy men onyń jattyqtyrýshysy Eldar Beısenbaevtyń orasan zor eńbegi tur. Erasyl óziniń naǵyz balýan ekenin kórsetti, – dedi Qorǵanys mınıstrligi Sport komıtetiniń tóraǵasy – Armııa ortalyq sport klýbynyń bastyǵy, polkovnık Arman Ábeýov.

Osy jolǵy básekede qorǵanys sala­synyń balýandary men olardyń zaldaǵy jankúıeri kóp boldy. Aıtalyq, Qorǵanys mınıstrligi AOSK-nan sa­ıysqa barlyǵy alty balýan qatysty, olar – aǵa leıtenant Marat Baıqamurov, kishi serjant Ádil Orazbaev, qatardaǵy jaýynger Ǵalymjan Qyryqbaı, efreıtor Aıbek Iztileýov, kishi serjant Erasyl Qajybaev, Qarýly kúshter qyzmetkeri Beıbarys Ábdiǵanı.

Úshinshi oryndy Abaı oblysynyń taǵy bir balýany Saıat Shamshıev ıelendi. Ol sheshýshi beldesýde «Ásker barysy» Ádil Orazbaevty taza ádispen jeńip, úzdik úshtikti túıindedi. Saıat Shamshıev atalǵan týrnırdegi jasy eń úlken balýan (35 jasta).

Abaı eliniń apaıtós uldary jarap-aq tur. Qarap otyrsaq, oblys balýandary 13 jylda 5 altyn belbeý ılenipti. Aıbek Nuǵymarov 2 ret (2013, 2019), Muhıt Tursynov (2014), Dáýren Nuralınov (2021) bir retten bas júldege ıe bolsa, bı­yl Erasyl Qajybaev sol jeńisti joldy taǵy bir jańǵyrtty. Joǵaryda aıtqa­nymyzdaı, E.Qajybaev buǵan deıin eki ret (2018, 2019) kúmis belbeý taǵynsa, Shalqar Jolamanov 2011 jyly qola, 2012 jyly kúmis belbeýdiń ıesi atanǵan.

Al «Álem barysynyń» kúmis júldegeri, Dúnıejúzi kóshpeliler oıyn­darynyń jeńimpazy, qazaq kú­resiniń sánin kirgizgen Ersultan Muzap­parovtyń erligin sanap taýysý múmkin emes. Nebári 98 kılo salmaqtaǵy Ersultan ózinen 40-50 kılo aýyr salmaqtaǵy balýandary alyp ta, shalyp ta jyqty.

Bıylǵy báseke nesimen este qaldy? Eń aldymen, «Ásker barysy» Ádil Orazbaev jarys jolynda Ǵalymjan Qyryqbaı (2023 jylǵy chempıon) men Maqsat Isaǵabylovtan (2022 jylǵy chempıon) basym túsip, aıdy aspannan bir-aq shyǵardy. Ádil balýan aqyrynda 4-orynǵa turaqtady.

1/4 fınalda Ersultan Muzapparov pen Aıbek Serikbaev (Qyzylorda oblysy) arasyndaǵy beldesýde jeńimpaz anyqtalmaı, salmaǵynyń jeńildigine baılanysty Ersultan kelesi aınalymǵa ótti. Bul da Ersultannyń aıla-tásilde­riniń biri deýge bolady.

Qazaq kúresinde aǵaıyndy Ulan Rysqul (2011 jylǵy «Qazaqstan barysy») men Rýslan Ádirazaqovtyń («Qa­zaqstan barysynyń» kúmis júl­degeri) at-ataǵy kópshilikke jaqsy málim. Bul jolǵy básekege Mańǵystaý oblysynan aǵaıyndy Nurdáýlet pen Dáýren Jarylǵapov, Batys Qazaqstan oblysynan Zamır men Ernazar Ham­zınder qa­tysty.

Sonymen atalǵan týrnırdiń jeńim­pazyna 15 mln teńge berilse, 2-oryn alǵan sportshy 3 mln 300 myń teńgege ıe boldy. Al 3-orynǵa qol jetkizgen balýan 1 mln 80 myń teńge kóleminde syıaqy alady. So­nymen qatar ár balýan ár beldesýde jeńiske jetken saıyn taǵy 100 myń teńgeden alyp otyrdy.

Alaman saıys barysynda, beldesýler arasyndaǵy úzilis kezinde kórermen rýhyn kóteretin kon­serttik nómirler  oryndaldy. Belgili óner sheberleri án men jyrdan shashý shashty.