Adaldyqty tý etken azamat

Onymen alǵashqy ta­nystyǵym alys­tap ketken jastyq shaq­tan – Qazaq memlekettik ýnı­versıtetinde oqyp júrgen kezden bastalǵan edi. Ol jýrnalıs­tıka fakýltetinde, men fılologııa fakýltetinde oqydym. Ále­keńniń únemi birqalypta asyqpaı basyp kele jatatyn mańǵaz júrisi, tildesken ke­zi­mizdegi ustamdylyǵy, adamdy ja­tyrqamas kishipeıildiligi men qarapaıymdylyǵy esimde erekshe saqtalyp qaldy. Mańdaıynan tógilip turatyn buıralaý qoıý qara shashy, eshteńege kúı­ge­lek­tenbeıtin syrbaz minezi ádette qyzýqandylaý keletin stýdenttik ortada ony daralaı tústi.

Álısultanmen jaqynyraq aralasýym 1997 jyldyń so­ńynda táýelsiz elimizde al­ǵash ret uıymdastyrylǵan eko­nomıkalyq taqyrypta jazatyn jýrnalısterdiń birinshi respýblıkalyq baıqaýyna qatysýǵa О́skemen qalasynan Almatyǵa kelgen kezimde boldy. Baıqaýdyń birinshi, ekinshi kezeńinen súrinbeı ótken 50-ge tarta jýrnalıst bas qalada jınaldyq. Baıqaý qorytyndysy shyǵarylmas buryn bir aptaǵa sozylǵan semınar uıym­das­tyryldy. Elimizdiń ár túkpi­rinen kelgen jýrnalıster «Esik» qonaqúıine ornalastyq. Or­ta­myzǵa Almatynyń ózinen 20 shaqty jýrnalıst qosyldy. Osy toptyń ishinde «Egemen Qazaqstannyń» atynan se­mınarǵa qatysqan Álısultan da boldy.

Semınarda mınıstrler orynbasarlary, kompanııalar basshylary dáris oqydy. Barlyǵy Qazaqstannyń ekonomıkalyq bolashaǵy keremet ekenin aıtady, elimizge engizilgen naryq eko­nomıkasynyń qyr-syryn tereńnen tolǵaıdy. Baıqaýdyń basty demeýshileri elimizde jumys istep jatqan AQSh kompanııalary edi.

Semınar barysynda Álı­sultan ekeýmiz kóp áńgimelestik. Elimizdiń bas basylymynda qyz­met etip, Almatyda tu­ryp jatqan Álekeńe Shyǵys Qazaq­stan oblysynan kelgen men qyzyǵa qaraımyn, bos ýaqytta kóbine onyń áńgimesin tyńdaýǵa tyrysamyn.

Semınardyń sońynda «Al­­maty joǵary bıznes mekte­bi­niń naryq ekonomıkasy ta­qy­rybyndaǵy arnaıy oqý kýrsynan ótti» degen tabaqtaı sertıfıkat tapsyryldy da, bir-eki aı buryn baıqaýǵa joldaǵan materıalda­rymyz sarapqa salyndy. Baı­qaý qorytyndysyn komıssııa tóraǵasy, Jýrna­lıster odaǵynyń basshysy Ka­mal Smaıylov bastaǵan, qura­mynda QazMÝ-dyń jýrnalıs­tıka fakýltetiniń kafedra meńgerýshisi Marat Barmanqulov, taǵy da bes-alty ataqty oqytý­shylar men jýrnalıster bar ádil­qazylar alqasy shyǵardy. Baǵym janyp, baıqaýda birinshi oryn aldym.

Osy jetistigime Álekeń me­nimen birge qýandy. Onymen qoımaı «Egemen Qazaqstanǵa» osy baıqaý men semınar týraly, meniń birinshi oryn alǵanymdy atap kórsete otyryp, keń kólemdi maqala berdi. Álekeńniń úlken júrekti azamat ekenine taǵy kózim jete tústi.

Osy oqıǵadan keıin Álekeń ekeýmiz telefon arqyly bolsa da, úzbeı baılanysyp turdyq. Kóp uzamaı el astanasy Aqmola qalasy bolyp jarııalanyp, «Ege­men Qazaqstan» gazeti elor­daǵa qonys aýdardy.

Men sol tusta ónerkásipti óńir Shyǵys Qazaqstan oblysynyń metallýrgııalyq, energetıkalyq kompanııalary týraly, týrızmge laıyq tabıǵaty jóninde «Egemen Qazaqstan» gazetine kólemdi ma­­qalalar joldaı bastadym. Ma­qalalarym toqtaýsyz jarııa­lanyp turdy. Birde Álekeń telefon shalyp, menen «Egemen Qazaqstanǵa» aýyspaq oıymnyń bar-joǵyn surady. Eger ondaı oıym bolsa, gazet basshylyǵyna men týraly usynys jasaı alatynyn jetkizdi. Gazet basshysy Saýytbek Abdrahmanovtyń meniń gazetke joldaǵan maqalalarym týraly pikiriniń jaqsy ekenin, lezdeme kezinde jazǵandarymdy maqtaǵanyn da aıta ketti.

Árıne, bul usy­nysty qýa­nyshpen qabyldadym. Kóp uza­maı-aq Álekeń taǵy da telefon shalyp, meni gazet bas­shy­ly­ǵynyń kezdesýge Astanaǵa sha­qyryp jatqanyn jetkizdi. Sóıtip, áriptes aǵanyń dáneker bolýymen bas gazettiń redaksııasynan bir-aq shyqtym, qyzmetke qabyldandym.

«Egemen Qazaqstan» gazetinde Álısultanmen birge 16 jyl qyz­met isteppin. Qaq-soqta isi joq ári ózime aǵa tutyp, áriptes dos sanaǵan, talaı syrlasqan Álekeńe degen rızashylyǵym bólek. Men ǵana emes, ony búkil ujym qur­mettep, úlkeni bar, kishisi bar «Áleke» dep qadir tutatyn. Onyń ózi de jasy úlkenderdiń aldynan kese-kóldeneń ótpeıtin. Al jasy kishilerin inisi esebinde syılaıtyn.

Álekeń eńbek jolyn Uı­ǵyr aýdanyndaǵy «Oktıabr» ujym­sharynda kolhozshy bolyp bastaǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin orda buzar jasta támamdaǵan. Jýrnalıstik jolyn áýeli respýblıkalyq «Eńbek tańy» jýrnalynda korrektor, aǵa redaktor bolyp bastap, «Aýyl» («Dala dıdary») gazetinde tilshi, sektor meńgerýshisi, bólim redaktory, jaýapty hatshy retinde jalǵastyryp, «Qazaqstan Res­pýblıkasy Baǵaly qaǵazdar jó­nindegi ulttyq komıssııanyń jarshysy» jýrnalynda jaýapty hat­shy, bas redaktor qyzmetterin abyroımen atqardy.

1996 jyldyń 1 naýryzynan bastap 2018 jyldyń tamyz aıynyń ortasyna deıin elimizdiń bas basylymynda jemisti eńbek etti. Sanaly ómiriniń 22 jylyn «Egemen Qazaqstanǵa», táýelsiz eldiń aqparat salasynyń damýy­na arnaǵan Álısultan Muqan­áliulynyń júrip ótken joly, adaldyqty tý etken azamattyǵy, qarapaıymdylyǵy men dostaryna qamqorlyǵy, maqalany asyqpaı bappen, biraq úzilissiz sharshamaı-shaldyqpaı tógiltip jazatyn qasıeti qalam ustaǵan qazirgi jastar úshin ózindik bir ónege mektebi edi. Ol «Egemenniń» belgili eńbektorylarynyń biri boldy. Árbir maqalasyna óte muqııat qaraıtyndyqtan, jazǵany eshbir túzeý-kúzeýsiz ótetin. Jyldar boıy jınaqtalǵan baı tájirıbe men erekshe jaýap­kershilik nátıjesinde maqala ja­zýdyń joǵary qalybyna qol jetkizgendikten, onyń jýrna­lıstik eńbegi esh ýaqytta birinen biri kem túspeıtin.

«Egemende» qyzmet etken jyldary Álısultan Qu­lanbaı, Jylqybaı Jaǵypar­uly úsheýimiz kóbinese birge jú­retinbiz. Kabınetterimiz de qatarlas, úıge qaıtar joly­myz da bir, taǵdyrdyń ózi tabys­tyrǵan dostar edik. Soǵan sáıkes «úsh noıan» degen atqa da iliktik. Erekshe tatý edik. Sabyrly da salıqaly minezine, ne nárseni de aqylmen sheshýge tyrysatyn baıyptylyǵyna qarap, Jyl­qybaı ekeýmiz Álekeńdi óz aramyzda ataqty qytaı aqylmany, reformatoryna teńep, «Den Sıao­pın» dep atap, qurmetpen áspetteýshi edik.

Jalpy, Álekeńdi biz ǵana emes, aınalasyndaǵy jurttyń bári erekshe qurmettedi. Kýrs­tastary Altynbek Sársenbaıuly, Darhan Myńbaı, Nur­tóre Júsip, Erkin Qydyr, Aıtmu­hanbet Esdáýletov, Alek­sandr Tasbolatov, Ǵalym Omar­hanov, Batyrbek Sadyqanov, Asqar Ah­metov, Álimjan Ja­rylqaǵanov sekildi aldy mınıstr, elimizdiń aqparat sala­synda laýazymdy qyzmet at­qar­ǵan azamattar ózara bas qos­qan kezde Álekeńniń orny únemi tórde edi. «Egemende» bas­­shylyq qyzmetter atqarǵan Seıfolla Shaıynǵazy, Samat Musa, Ǵabıt Músirep sekildi qa­­tar­lastary men inileri de Ále­­­­keń­niń aldynan kese-kólde­neń ótpeıtin. Olardyń bar­lyǵy onyń jasyn ǵana emes, aza­mattyq, adamgershilik bolmysyn aıryqsha qurmetteıtin.

Osy maqalany jazar aldynda Álekeńniń úıine telefon shalyp, otbasynyń jaǵdaıyn bildim. Artynda súıgen jary Kerimjany men bala-shaǵasy, nemereleri qaldy. Soǵan da shúkir deımiz endi. «Adam urpaǵymen myń jasaıdy» degen osy ǵoı. Álekeńniń ómirden ótkenine alty jyl bolsa da, bul qaıǵynyń olardyń qabyrǵasyna áli kúnge deıin batyp júrgenin ańǵardym.

«Meniń ákem – erekshe jan, jaqsy adam,

Ákeshime jaza almadym asqaq án.

Ol – bıik taý, al men bolsam túbimin,

Áli kúnge tizesinen aspaǵan»,

dep ózi basqa salanyń mamany bola turyp, ákesine arnap óleń jazǵan uly Bekjannyń sa­ǵynyshyn júregimmen sezinsem, qyzy Jadyranyń «Ákeshim, sizdi saǵynǵanda únemi jylap alamyn. Sizdi oılamaıtyn kúnim joq. Kózi tirisinde ákemdi nege qatty qushaqtap, betinen súıip, ony qalaı jaqsy kóretinimdi aıta almadym eken dep ókinemin. Amal qansha, qazir qolymyzdan keletini – meshitke jıi baryp, sizge arnap Quran baǵyshtaý» degen qyzy Jadyranyń sózi janymdy tebirentti.

Álekeń qaıtys bolǵanǵa deıin qolynan qalamy túspeı ótti. Biraq bul eńbegin buldap, marapat alýǵa umtylǵan emes. Ma­rapattar oǵan óz jolymen, jónimen kelip jatatyn. Pre­zı­dent pen Parlament palatalary tóraǵalarynyń alǵyshattary, túrli mınıstrlikterdiń maqtaý qaǵazdary, Jýrnalıster oda­ǵynyń syılyǵy, «Aqparat sala­­synyń úzdigi» tósbelgisi, Eý­ra­zııa jýrnalıster assosıa­sııa­synyń syılyǵy, Prezı­dent­tiń BAQ salasyndaǵy granty – Álısultan Qulanbaıǵa be­rilgen marapattardyń men bilgen birsy­pyrasy ǵana.

Álısultan Qulanbaı kó­ziniń tirisinde «Egemen Qa­zaq­stan», basqa da gazetterde tý­ǵan jeri Almaty oblysy Uıǵyr aýdanynyń áleýmettik-ekono­mı­kalyq problemalary týraly sandaǵan maqala jazdy. Týǵan jeri úshin júregi aýyryp júretin patrıot jýrnalıst edi. Atalǵan aýdannan shyǵyp, Prezıdenttiń mańyzdy sheteldik saparlaryna qatysqan, bas basylymnyń qoǵamdyq saıası bóliminde qyzmet etip, eldiń damýyna atsalysqan jýrnalıst az shyǵar. Sol sebepti Álısultan Qulanbaı týraly bir belgi onyń týǵan jerinde qalýǵa tıis dep esepteımiz.

Suńǵat ÁLIPBAI,

Aqparat salasynyń úzdigi, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ardageri