Munaıly jerdiń muńy da qalyń

Jasyratyny joq, Kaspıı teńizi – óz aldyna ǵylymı zertteý ınstıtýty, arnaıy mamandary joq, flora, faý­nasyn saqtaý úshin arnaıy ma­mandar qyzmet etpeıtin teńiz. Sý kózin jadaǵaı-jalpy qol­daný teńizdiń bolashaǵyna qaýip tóndiretinin túsinetin kez baıaǵyda kelgenmen, ja­na­shyrlyq qoldaý joq­tyń qasy. Tamyz aıynda atalyp ótiletin «Kaspıı kúni» – sýret salý men taqpaq oqý­dyń, jeńimpazdardy bir bet qa­tyr­ma qaǵazben marapattaý syndy aldaýsyratqan shara deń­geıin­degi «nazar aýdarý».

Bıyl soltústik-batys jáne batys baǵytta daýyl bas­talǵan kezde, Kaspıı teńi­ziniń Mań­ǵystaý oblysy ja­ǵyn­daǵy jaǵalaýynda ıt­balyq ólek­seleri jaǵaǵa shy­ǵyp qalǵan. Naqty aıtqanda, 24 qazanda Túp­qaraǵan aýdanyna qarasty Kas­pıı teńizi jaǵalaýynan 51 óli ıtbalyq tabylsa, bir-eki kún­nen soń osy aýdan aýmaǵynan 100 ólekse tabyldy.

Oqıǵa ornyna kelgen «Gıdro­bıologııa jáne ekologııa» ınstıtýtynyń mamandary ıtbalyqtyń 151 ólek­sesinen toksıkologııalyq, gıs­­tologııalyq jáne vırý­so­logııalyq synama aldy. О́l­gen ıtbalyqtar jergilikti at­qarýshy organ, Balyq qorǵaý ınspeksııa basqarmasy, Túp­qaraǵan aýdandyq polısııa bólimi, Veterınarııa ınspeksııasy, Gıdrobıologııa jáne ekologııa ınstıtýty jáne «Qazak balyk» respýblıkalyq ba­lyq sharýashylyǵy qaýym­dastyǵy fılıaly qyz­met­ker­leriniń qatysýymen jınas­ty­rylyp, kómý jumysy uıym­dastyryldy. Sondaı-aq Kas­pıı teńizi jaǵalaýynda monıtorıng júrgizildi.

«Tabylǵan ıtbalyqtardyń ólekseleri qatty ydyrap ketken. Zerthanalyq zertteý júrgizý úshin tisteri, ishki qurylysy men tyrnaqtary alyndy Zertteý qorytyndysy aldaǵy ýaqytta habar­lanady», deıdi Mańǵystaý ob­lystyq balyq sharýashyly- ǵy basqarmasynyń basshysy Arman Moldashev.

О́z betinshe sanaý, anyqtaý jumysyn júrgizgen turǵyndar, ıaǵnı Túpqaraǵan aýdandyq qoǵamdyq keńes músheleri tek ıtbalyqtar emes, qus pen balyq túrleriniń qyrylǵany, sondaı-aq jınap alynǵan ıtbalyq ólekseleri quzyrly oryndar habarlaǵan kórsetkishten eki esege jýyq kóptigin aıtty.

Jyl saıyn ıtbalyqtardyń top-tobymen qyrylýy teńiz densaýlyǵynyń habarshysy dep qaraýǵa ne kedergi? Kaspııge tiri aǵzalar ómir súretin jandy sý dep emes, tek munaı ón­diretin qazynaly ken orny dep qaraý túbi opyq jegizeri anyq. Itbalyqtar ólimin tabıǵı áser nemese jekelegen adamdardyń qýyp júrip sabap óltirýi, álde aý qurǵannyń saldary dep bolmaıtyn syltaýǵa súıenbeı, teńizdegi kásiporyndar zardaby dep ashyq moıyndap, naqty sheshim qabyldaıtyn ýaqyt jetti. «Qyzyl kitapqa» engen baılyqty qorǵaı almasaq, enbegenine ne joryq, engeninen ne paıda? Sondaı-aq Mańǵystaý oblysynda Kaspıı teńizin, balyq sharýashylyǵyn damytatyn, qoldaıtyn-qorǵaıtyn quzyrly oryndar men bilimdi, bilikti mamandardyń bolmaýy óńirde Kaspıı teńizi máselesiniń asa mańyzdy emestigin bil­di­re me, qalaı?

Mańǵystaý oblysy