Qazaq áıelderi arasynda alǵash roman jazǵan Sara Myńjasarovanyń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı bıyl «Oqıtyn ólke» aksııasy aıasynda Aqtóbe oblysynda jazýshy shyǵarmalary tańdalyp, qańtar aıynan bastap kitaphana, mektepterde nebir mańyzdy is-sharalar ótti. Shalqar aýdandyq ortalyq kitaphanasynyń kovorkıng zalynda «О́z dáýiriniń tamyrshysy» atty ádebı keshte aqtóbelik ólketanýshy Jumabaı Asarbaev osydan qyryq jyl buryn Almaty qalasynda Sara Myńjasarovamen dámdes bolǵanyn, sol otyrysta Ábish Kekilbaev, Farıza Ońǵarsynova syndy qazaq ádebıetiniń belgili ókilderi men jýrnalıst Márııam Qaraqonaqova jazýshy apamyzǵa keremet qurmet kórsetkenin jetkizipti.
Odan beride aýdandyq, qalalyq, oblystyq kitaphanalarda jazýshynyń mereıtoıyna baılanysty uıymdastyrylǵan is-sharalardy tizip jatpaımyz. Qańtar aıynan bastalǵan sharalar áli de jalǵasyp jatyr. Oqyrmandar Orta Azııa elderinde tuńǵysh roman jazǵan áıel týraly respýblıkalyq gazet materıaldarymen, qyzyqty derektermen tanysty.
Tek Aqtóbe oblysynda emes, Sara Myńjasarovanyń mereıtoıy elimizdiń rýhanı keńistigine de birshama jańalyǵymen keldi. Kezinde jaqyn aralasyp, ulyndaı kórgen qoǵam qaıratkeri, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenovtiń qoldaýymen «Áıel baqyty», «О́mir kórinisteri» atty kitaptary jaryq kórip, qalyń oqyrmanǵa jol tartty.
«Abai TV» telearnasynyń bas prodıýseri, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, aqyn, telejúrgizýshi Jańyl Asylbekova Sara apamyzǵa «Umytpaımyz» baǵdarlamasynyń kezekti shyǵarylymyn arnady. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, I dárejeli «Barys» jáne «Parasat» ordenderiniń ıegeri, aqyn Shómishbaı Sarıevtiń jary Jumagúl osy «Umytpaımyz» túsiriliminiń ózin qatty tolǵandyrǵanyn, jastyq shaǵyn eske túsirgenin aıtyp, Sara apaıdyń sońǵy jyldardaǵy qyzmeti týraly tebirene syr shertti:
«1971 jyly Sara apaıdyń «Qazaqstan» baspasynan «Zamandastar» povesi basylyp shyqqaly jatqan. Shómishbaımen jańa qosylǵan kezimiz, úlken ulymyz 8 aılyq, men dekrettik demalysta otyrǵanmyn. Shómishbaı QazMÝ-dyń stýdenti. 5-kýrsty aıaqtaýǵa az qalǵanda «Qazaqstan» baspasyna jumysqa turdy. Baspanyń dırektory Abaı Beısenbaev degen kisi bolatyn. Bir kúni Shómishbaı: «Bizde Sara Myńjasarova degen jazýshy apaıdyń kitaby baspadan shyqqaly jatyr. Ol kisi jaqynda Qazaq KSR Baılanys mınıstrliginiń «Soıýzpechat» degen basqarmasynyń merzimdi baspaǵa jazylý bólimine meńgerýshi bolyp, qyzmetke «Kazahstanskaıa prava» gazetinen jumysqa aýysyp kelgen eken. Mınıstrlikte 4-5 qana qazaq qyzmet jasaıdy, qalǵandarynyń bári basqa ult ókilderi. Mınıstr Ábdirzaq Elebaev degen qisi bolatyn, ol ne qarap otyrǵanyn bilmeımin dep, baspadaǵy jigitterge renishin bildiripti. «Men óz bólimime qazaqtyń qyz-kelinshekterin jumysqa alamyn, jigitter, kelinshekterińdi maǵan jiberińder» depti. Biraz jigitterdiń áıelderi barǵan eken, apaı olardy unatpaıtyn kórinedi. Biriniń túri, biriniń minezi unamaǵan sııaqty. Shókeń «sen de baryp kórseń qaıtedi» dedi. Men jas balamen otyrmyn, biraq Shókeń ózi Syr óńiriniń azamaty, ata-anasy Qambash degen stansada turatyn. Bizderde úlken balany áke-sheshege beredi, ulymyzdy bir jasqa tolǵasyn sol kisilerge beremiz dep meni kóndirip qoıǵan.
Sonymen men erteńine tóbesinde úlken saǵaty bar mekeme – Qazaq KSR Baılanys mınıstrligine keldim. Sara apaı merzimdik gazet-jýrnal jazylatyn bólimniń bastyǵy eken. Er tulǵaly, susty kisi. Menimen biraz sóılesti, apaıǵa unadym, jasym 21-de. «Jaqynda Sulýqyz Basymbekova, Raıhan Jaqypova degen kelinshekterdi alyp qoıyp edim. Endi seni bólshek-saýda bóliminiń bastyǵyna jiberem», dedi.
Sóıtti de telefonmen bir orys kisimen sóılesip, soǵan jiberdi. Álgi kisige kelip, ózim týraly aıtyp jatyrmyn, turmystamyn, kishkentaı sábıim bar dedim. Ol: «Bizder oblysqa on kúndep issaparǵa shyǵamyz, soǵan kelisimińdi berseń, jumysqa qabyldaımyn», dedi. Men ondaı jumysqa bara almaıtynymdy aıtyp, Sara apaıǵa qaıta keldim. «Kelisemin» dep qol qoıa ber aryzyńa, seni jas balańmen eshkim de issaparǵa jibere almaıdy, zań bar, sosyn balańdy ata-eneńe aparyp beretinińdi aıtpa dep, qaıtadan jańaǵy kisige jiberdi. Oǵan issaparǵa shyǵýǵa kelisetinimdi aıtyp, qol qoıyp berdim. Sonymen, Sara apaıdyń arqasynda men ınstrýktor bolyp jumysqa qabyldandym.
Mine, sol Sara Myńjasarova apaıdyń arqasynda Baılanys mekemesine qyzmetke turyp, sonda 48 jyl qyzmet jasadym. Alǵashqyda 1972 jyldan Qazaq KSR Baılanys mınıstirliginde, keıin 1994 jyly atalǵan mınıstirlik úsh salaǵa: «Qazaqtelekom» AQ , «Qazposhta» AQ jáne «Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi» bolyp bólindi. Men 1994 jyldan «Qazaqtelekom» AQ mekemesinde qalyp, sol jerden zeınetke shyqtym. Zeınetke shyqqannan keıin on jyl kelisimshartpen qyzmet atqardym. Sara apamnyń jumysqa qabyldaǵanynyń arqasynda baılanys salasynda bar ǵumyrym ótti.
Ol kisiden ujymda bári ımenetin, eshkim qarsy kele almaıtyn. Orysshasy myqty, sóılegende bári tynyp qalatyn. Apaı týraly jazý meniń oıymda joq edi, bári júregimde, ishimde bolatyn. «Umytpaımyz» habaryn kórip, jasaǵan jaqsylyǵyn, Sara apaıǵa sheksiz rızashylyǵymdy jetkizgim keldi.
Sara apamyzdyń esimin tarıhı tulǵa retinde ulyqtaýǵa aıtarlyqtaı atsalysyp júrgen A.Qusaıynov atyndaǵy Eýrazııa gýmanıtarlyq ınstıtýtynyń prorektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Qadyr Ahmetov bylaı dep eske alady:
«1971 jyly QazMÝ-ge oqýǵa túsý úshin Almatyǵa keldim. Meniń apam Sara jazýshy Sara Myńjasarovanyń qyzy Qarlyǵashpen birge ýnıversıtette, bir topta oqypty. Qurby retinde jaqsy aralasqan.
Qujattarymdy qabyldaý komıssııasyna tapsyryp, jataqhana alǵansha Sara apaıdyń úıinde turdym.
Stýdent kezimde Sara apaıdyń úıinde bolyp, aqyl-keńesin alyp júrdim. Baı kitaphanasynan qazaq jáne shetel jazýshylarynyń kitaptaryn alyp oqýyma múmkindik jasady».
О́mirdiń qıly ótkelderinen ótken Sara Rahmanqyzy Qara-shoqat jetijyldyq mektebinen keıin Shalqar qazaq orta mektebinde bilim aldy. 1941 jyly Aqtóbe oqytýshylar ınstıtýtynyń qazaq tili, ádebıeti fakýltetine oqýǵa túsedi. 1942 jyldyń qazanynda Shalqar aýdandyq qazaq orta mektebine oqytýshy etip jiberedi. Osy jyldyń sońynda Shalqar aýdandyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshylyǵyna saılanady. 1944–1949 jyldary Taldyqorǵan oblystyq komsomol komıtetiniń mektep jastary arasyndaǵy jumys jónindegi hashysy qyzmetin atqarady. Qazaq, orys tilderinde erkin jazǵan Sara Myńjasarova qoltańbasy Taldyqorǵan oblystyq «Stalınshil», «Semırechenskaıa pravda», Almaty oblystyq «Kommýnızm tańy», respýblıkalyq «Kazahstanskaıa pravda» gazetteriniń betinde saırap jatyr. Keıingi jyldary Baılanys mınıstrliginiń baspasóz taratý bóliminiń bastyǵy qyzmetin atqarǵan.
Osy joldardy jazyp otyrǵanymda, Saqtaǵan Báıishev atyndaǵy Aqtóbe oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasyndaǵy Ásel Jubaevadan: «Sara Myńjasarovanyń 100 jyldyq mereıtoıyna konferensııa ótkizemiz. Kózin kórgen, izin qýǵan jazýshy sińlisi retinde biraýyz sóz sóıleseńiz jaqsy bolar edi. Zým arqyly qatysa alasyz ba?», degen habar keldi telefonyma.
Iá, Sara Rahmanqyzy Myńjasarova esimi romandarymen, aýdarma, suhbat, maqalalarymen el esinde máńgi saqtalary anyq.
Elge eńbegi sińgenderdi qurmetteý – tirilerdiń, keıingi urpaqtyń jalǵasa beretin qasıetti paryzy.
Maǵıra QOJAHMETOVA,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri